Chọn diễn viên cho vai diễn nguyên mẫu: Kỳ công chọn mặt gửi vàng

1.Mới đây, tại buổi ra mắt dự án phim “Đất đỏ”, ê kíp sản xuất phim thừa nhận gặp áp lực vì phim sắp khởi quay nhưng vẫn chưa tìm được diễn viên đảm nhận vai nữ anh hùng Võ Thị Sáu. Đây là bộ phim chính kịch, hành động do Lê Văn Kiệt làm đạo diễn với phần kịch bản đã được ấp ủ và thực hiện trong suốt 6 năm. Theo đó, bối cảnh chủ yếu của “Đất đỏ” là chiến khu Long Mỹ và vùng căn cứ Bà Rịa. Dự kiến, bộ phim sẽ ra mắt vào năm 2027, hướng tới kỷ niệm 75 năm ngày mất của anh hùng liệt sĩ Võ Thị Sáu (1952-2027).

NSND Khương Đức Thuận vào vai Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong phim “Giải phóng Sài Gòn”.

Đoàn làm phim cho biết, dù có khá nhiều ứng cử viên nhưng vẫn chưa có nhân tố thực sự vượt trội. Hồ sơ nhân vật yêu cầu người casting có ngoại hình cao từ 1,5 đến 1,62m, gương mặt sáng, có thần, khỏe khoắn.

Ê kíp làm phim ưu tiên những diễn viên phù hợp về độ tuổi, tinh thần nhân vật, thay vì tìm kiếm “ngôi sao phòng vé”: “Chúng tôi mong muốn nhất là tìm được một diễn viên phù hợp với độ tuổi, có nội lực, có sự quyết liệt trong ánh mắt nhưng đồng thời vẫn giữ được sự trong sáng, ngây thơ. Quan trọng hơn hết là phải thể hiện được sự chuyển biến tâm lý, từ một cô gái trẻ cho đến khi giác ngộ lý tưởng cách mạng và bước vào hành trình trở thành một biểu tượng, một huyền thoại”.

Đạo diễn Lê Văn Kiệt khẳng định bộ phim định hướng khắc họa chân dung nữ anh hùng Võ Thị Sáu không như một biểu tượng xa vời mà như một con người bằng xương bằng thịt với đầy đủ những cảm xúc nhưng chưa từng khuất phục trước mũi súng quân thù. Không chỉ tái hiện quãng đời từ 13 đến khi 19 tuổi của nữ anh hùng Võ Thị Sáu, bộ phim còn khai thác câu chuyện của đội Công an xung phong Đất Đỏ - những tâm hồn đầy thương tổn đã chọn cách cầm súng để bảo vệ quê hương, đất nước.

Việc đoàn làm phim thận trọng khi tìm diễn viên đóng vai nhân vật nữ anh hùng Võ Thị Sáu là điều dễ hiểu. Người con gái đất đỏ ấy không chỉ là nữ anh hùng đầu tiên của lực lượng CAND mà còn là biểu tượng về lòng yêu nước, ý chí chiến đấu của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Quá trình hoạt động cách mạng và sự hy sinh anh dũng của cô đã trở thành huyền thoại trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Ngoài ra, áp lực mà đoàn làm phim “Đất đỏ” phải đối mặt còn đến từ việc trước đó, hình tượng nhân vật Võ Thị Sáu từng được tái hiện trong nghệ thuật qua sự hóa thân của các nghệ sĩ như Đinh Ngọc Anh, Lê Minh Thu. Trong đó sự hóa thân đặc biệt xuất sắc của NSND Thanh Thúy ở bộ phim “Người con gái đất đỏ” (đạo diễn Lê Dân, sản xuất năm 1994) đã ghi dấu ấn đậm nét trong lòng công chúng.

Có thể nói, những bộ phim lấy cảm hứng từ nhân vật có thật luôn thu hút sự quan tâm bởi tính chân thực và giá trị cảm xúc mang lại. Tuy nhiên, để tái hiện thành công một nhân vật có nguyên mẫu ngoài đời, khâu casting trở thành thử thách không nhỏ. Nguyên mẫu – tưởng như sẽ mang lại ưu thế - nhưng lại đặt ra trọng trách không nhỏ đối với các nhà làm phim. Và mỗi vai diễn thành công đều là một câu chuyện hết sức đặc biệt.

Ví dụ như trong lịch sử điện ảnh Việt Nam, việc khắc họa hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh lên màn ảnh là điều mong mỏi của biết bao nhà làm phim. Tuy nhiên, chỉ rất ít nghệ sĩ có ngoại hình, thần thái phù hợp để hóa thân vào nhân vật vĩ đại này.

NSƯT Tiến Hợi là nghệ sĩ đầu tiên được giao đảm nhiệm vai diễn về Bác trên màn ảnh rộng - vai người thanh niên Nguyễn Tất Thành trong bộ phim “Hẹn gặp lại Sài Gòn” (đạo diễn Long Vân, sản xuất năm 1990). Gương mặt khôi ngô, ánh mắt sáng, chứa đầy khát vọng tìm đường cứu nước và độc lập tự do cho dân tộc của người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã được nghệ sĩ Tiến Hợi hóa thân xuất sắc.

Sau này, NSƯT Tiến Hợi còn được đạo diễn, NSND Đặng Nhật Minh tin tưởng giao vai Bác Hồ trong bộ phim “Hà Nội mùa đông năm 46” (sản xuất năm 1997). Khi ấy, nghệ sĩ Tiến Hợi mới xấp xỉ 40 tuổi nhưng hóa thân vào Bác Hồ ở tuổi 56, đang lãnh đạo đất nước trong một tình cảnh rất khó khăn. Sự kiên định của đạo diễn Đặng Nhật Minh, sự tận tâm của NSƯT Tiến Hợi đã tiếp tục khắc họa hình tượng Bác sâu sắc và giàu cảm xúc trên màn ảnh.

Chân dung nữ anh hùng Võ Thị Sáu qua phục dựng của nhóm họa sĩ.

Bên cạnh NSƯT Tiến Hợi, một nghệ sĩ ghi dấu ấn trong lòng công chúng trong vai Bác Hồ là NSƯT Minh Hải (Nhà hát kịch Việt Nam). Năm 2010, khi vẫn là một gương mặt mới, nghệ sĩ Minh Hải đã lọt vào “mắt xanh” của cặp đạo diễn Triệu Huấn (Việt Nam) và Phạm Đông Vũ (Trung Quốc) để đảm nhiệm vai Nguyễn Ái Quốc trong dự án phim đình đám “Vượt qua bến Thượng Hải”.

Phim tái hiện lại hành trình Bác từ Hong Kong (Trung Quốc) tới Hạ Môn, Thượng Hải và tìm đường sang Liên Xô. Vai diễn “nặng ký” với nhiều diễn biến tâm lý cùng những phân cảnh như Bác Hồ trò chuyện bằng tiếng Trung Quốc, tiếng Pháp dài tới hơn 3 trang giấy… không chỉ góp phần cho sự thành công cho bộ phim mà còn mang đến một bước ngoặt trong sự nghiệp diễn xuất của Minh Hải với nhiều vai diễn về Bác sau này.

2. Với mỗi nghệ sĩ, được hóa thân vào những vai diễn có nguyên mẫu vừa là vinh dự nhưng cũng là trọng trách phải vượt qua. Sinh thời, cố NSƯT Hà Văn Trọng từng chia sẻ kỷ niệm khi vào vai Tổng Bí thư Lê Duẩn trong bộ phim “Giải phóng Sài Gòn” (đạo diễn Long Vân, sản xuất năm 2005): “Tôi rất lo lắng khi vào vai lãnh tụ - những con người đã định hình trong lịch sử, chỉ cần mình lơ là một chút sẽ không thể hiện đúng thần thái của nhân vật, rất nguy hiểm. Đây là một vai diễn hết sức khó. Khi ấy, đang là đỉnh điểm của cuộc chiến, Tổng Bí thư phải ra những quyết sách hết sức quan trọng. Gương mặt tôi khi hóa trang lên phim giống được ¾ nên điều khó nhất chính là thể hiện được thần thái người mang trong mình sức ép tâm lý, đang gánh vác một trọng trách quá lớn”.

Để đảm nhận vai diễn này, trước đó, NSƯT Hà Văn Trọng đã cất công tìm những tư liệu về Tổng Bí thư Lê Duẩn qua phim ảnh, xem đi xem lại nhiều lần để cảm nhận được tinh thần và ý chí của một tài năng quân sự, đọc sách báo để hiểu thêm, thể hiện cho sát với nhân vật. Trong quá trình làm phim, các con gái của Tổng Bí thư cũng đến xem và không ngừng vỗ tay động viên nghệ sĩ “đã nhập vai rất giống với người cha của họ trong từng tác phong, nét suy tư”… Sự kỳ công ấy đã mang đến một vai diễn để đời trong sự nghiệp của NSƯT Hà Văn Trọng.

Tương tự, với Đại tá, NSND Khương Đức Thuận được hóa thân vào vai Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong phim “Giải phóng Sài Gòn” cũng là một vinh dự lớn trong cuộc đời làm nghệ thuật. Vai diễn đến với NSND Khương Đức Thuận vô cùng đặc biệt, khi ấy, ông đang là trợ lý của đạo diễn Long Vân.

“Ba thầy trò” gồm đạo diễn Long Vân, chuyên gia hóa trang người Trung Quốc Tôn Hồng Khôi và Khương Đức Thuận rong ruổi đi nhiều nơi để casting vai diễn Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhưng vẫn chưa tìm được. Trong một lần giải lao, bất ngờ chuyên gia hóa trang nhìn Khương Đức Thuận như thôi miên. Rồi ông quả quyết “Đây chính là người đóng vai Đại tướng Võ Nguyên Giáp chứ phải đi tìm đâu nữa”.

NSND Khương Đức Thuận tâm sự: “Trước khi khởi quay, tôi và đoàn làm phim may mắn được diện kiến và trò chuyện cùng Đại tướng tại nhà riêng nhiều lần. Ngoài ra, tôi phải sưu tầm tài liệu phim ảnh, quan sát từng động tác, hình thể để bắt được cái thần của nhân vật”. Phim ra mắt, khán giả tấm tắc bởi NSND Khương Đức Thuận khắc họa đúng thần thái, tính cách và con người của vị Đại tướng - Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam.

Thực tế chứng minh, việc chọn đúng diễn viên cho vai diễn nguyên mẫu giữ vai trò quan trọng trong việc thành - bại của bất kỳ bộ phim nào. Như đạo diễn Trần Ka My từng chia sẻ, chọn diễn viên cho vai diễn có nguyên mẫu thật chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản của ngoại hình hay tên tuổi. Đó còn là hành trình tìm kiếm người đủ khả năng “sống” cùng nhân vật, truyền tải được khí chất, tâm lý và cả những góc khuất đời thực mà khán giả đã quen thuộc hoặc từng ngưỡng mộ.