Chống lãng phí để khơi thông nguồn lực: Bài 3: Cần phương án khai thác 'đất vàng' bị bỏ hoang

Bãi xe tạm ở… vị trí đắc địa

Theo ghi nhận thực tế được đăng tải trên cổng thông tin điện tử của HĐND TPHCM, nhiều khu đất công hiện vẫn trong tình trạng quây tôn kín mít, bỏ trống kéo dài hoặc chỉ được tận dụng làm bãi giữ xe tạm thời, gây lãng phí lớn về quỹ đất đô thị.

Cụ thể, khu đất số 87 Cống Quỳnh - từng được đánh giá có tiềm năng phát triển lớn tại trung tâm thành phố - hiện chủ yếu chỉ được sử dụng làm bãi xe tạm thời sau nhiều năm chờ phương án khai thác phù hợp, với lớp hàng rào quây kín kéo dài đối lập hẳn với nhịp sống sôi động trên tuyến đường trung tâm này. Cách đó khoảng 200m, khu đất hai mặt tiền tại số 74 Hồ Hảo Hớn - 289 Trần Hưng Đạo cũng rơi vào tình trạng bỏ trống. Đáng chú ý hơn cả là khu đất vàng số 152 Trần Phú (phường Chợ Quán) rộng gần 31.000m2 hiện vẫn trong tình trạng bỏ hoang.

Đoàn Hội đồng Nhân dân TPHCM tại thực địa khảo sát các dự án chậm tiến độ tháng 5/2026

Trước thực trạng này, TPHCM đang rà soát hàng loạt khu đất công bỏ trống, trong đó có nhiều khu đất vàng tại trung tâm, để nghiên cứu phương án khai thác hiệu quả hơn - trước mắt có thể làm công viên tạm, vườn hoa và không gian sinh hoạt cộng đồng phục vụ người dân, trong lúc chờ phương án đầu tư dài hạn phù hợp hơn, theo ghi nhận của Cổng thông tin điện tử HĐND TPHCM.

Một trường hợp điển hình cần nhắc đến là việc 3.790 căn hộ tái định cư tại Bình Khánh nằm trong Chương trình 12.500 căn hộ tái định cư phục vụ dự án Khu đô thị mới Thủ Thiêm bị "ế". Các căn hộ chung cư này được xây dựng bằng ngân sách theo số lượng đăng ký của các hộ dân bị giải tỏa. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường, nhiều hộ dân bị giải tỏa đã nhận được khoản tiền đền bù khá lớn, đủ để tự lo mua nhà ở với tiện ích tốt hơn, khiến hàng ngàn căn hộ tái định cư dôi dư không có người nhận. Lỗi này xuất phát từ công tác điều tra nhu cầu của người dân không được cập nhật kịp thời, cuối cùng khiến hàng ngàn căn hộ nằm giữa khu đô thị được xem là đắt đỏ nhất nhì TPHCM lại trở thành dự án không tìm được đầu ra.

Để tránh lãng phí, ngay từ năm 2017, TPHCM đã lần đầu tiên đem dự án ra đấu giá với mức giá 8.800 tỷ đồng cho toàn bộ 3.790 căn hộ - tương đương 2,32 tỷ đồng mỗi căn - nhưng không có nhà đầu tư nào tham gia. Sau đó, số căn hộ này tiếp tục được đưa ra đấu giá thêm 3 lần nữa, với giá khởi điểm dao động từ khoảng 8.800 tỷ đến gần 10.000 tỷ đồng, nhưng kết quả cũng tương tự. Tháng 3/2026, Chủ tịch UBND TPHCM đã ký Quyết định số 1407 ban hành kế hoạch tổ chức bán đấu giá 3.790 căn hộ tái định cư này với mục đích nhà ở thương mại, thay thế cho các quyết định bán đấu giá trước đây.

Theo tiến độ đề ra, TPHCM dự kiến hoàn thành các thủ tục thẩm định, phê duyệt điều chỉnh quy hoạch, xác định giá khởi điểm trong khoảng từ tháng 3 đến tháng 4/2026, và tổ chức đấu giá lần thứ năm ngay trong tháng 5/2026. Nhưng đến hết tháng 5/2026, cuộc đấu giá lần thứ năm này vẫn chưa thể tổ chức được.

3.790 căn hộ tại khu đô thị mới Thủ Thiêm đã bỏ hoang nhiều năm

Khung pháp lý mới và thời hạn phải giải quyết

Những hình ảnh cụ thể về căn hộ, khu đất bị bỏ hoang giữa trung tâm Thành phố không đơn thuần là câu chuyện phản ánh về mỹ quan đô thị hay hiệu quả sử dụng vốn. Đây chính là loại "tài sản công sử dụng không hiệu quả” mà cơ quan chức năng TPHCM đã xếp vào Nhóm 2 trong khung phân loại 5 nhóm dự án, công trình tồn đọng cần tập trung xử lý, bên cạnh trụ sở, công sở không sử dụng và các loại tài sản công khác như ký túc xá sinh viên, bệnh viện.

Về mặt chỉ đạo, đây cũng chính là loại vấn đề mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh phải xử lý dứt điểm ngay trong năm 2026, tại phiên họp thứ 30 Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày 18/6/2026: "Đảng ủy Chính phủ và các tỉnh ủy, thành ủy chỉ đạo quyết tâm trong năm 2026 hoàn thành xử lý dứt điểm các dự án, công trình tồn đọng, kéo dài, có khó khăn, vướng mắc và các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy" - đồng thời yêu cầu "kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân không quyết liệt để tồn đọng kéo dài".

Hầm chui Nguyễn Văn Linh (TPHCM) bị chậm tiến độ

Về mặt công cụ pháp lý, đây cũng là loại tài sản mà Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BTP-BTC-BCT-BXD-BNN&MT-KTNN-TTCP - có hiệu lực từ 25/01/2026 - hướng tới việc xác định hậu quả lãng phí để làm căn cứ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm liên quan đến quản lý, sử dụng tài sản công không hiệu quả, kéo dài. Ngày 01/6/2026, UBND TPHCM ban hành quyết định kiện toàn tổ công tác đặc biệt do Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được làm Tổ trưởng, áp dụng nguyên tắc "6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả - cho từng dự án, nhằm hạn chế tối đa tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc chờ xin ý kiến kéo dài.

Không chỉ dừng ở cấp thành phố, khung trách nhiệm cá nhân cũng đã được luật hóa ở cấp quốc gia. Từ ngày 01/7/2026, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí (Luật số 110/2025/QH15) chính thức có hiệu lực, quy định cụ thể trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong việc để xảy ra lãng phí thuộc phạm vi quản lý. Cùng ngày, Nghị định số 266/2026/NĐ-CP liệt kê cụ thể các hành vi bị coi là gây lãng phí, còn Nghị định số 267/2026/NĐ-CP quy định khung kỷ luật tương ứng theo mức thiệt hại: từ 2 triệu đồng đã có thể bị khiển trách, từ 50 đến 75 triệu đồng bị cảnh cáo, trên 75 triệu đồng cán bộ giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý có thể bị cách chức.

Trong bài viết mang tựa đề "Chống lãng phí” đăng ngày 14/10/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có một nhận định mang tính khái quát, được nhiều cơ quan báo chí trích dẫn lại: "Lãng phí còn diễn ra khá phổ biến, dưới nhiều dạng thức khác nhau, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho phát triển. Trong đó, gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người dân với Đảng, Nhà nước, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước".

Với khung pháp lý ngày càng cụ thể - từ Thông tư 11/2025, Kết luận 24-KL/TW, Nghị quyết 29/2026/QH16 cho đến Luật Tiết kiệm, chống lãng phí và các nghị định kỷ luật vừa có hiệu lực - cùng mốc thời hạn mà Trung ương đặt ra - xử lý dứt điểm ngay trong năm 2026, câu hỏi về trách nhiệm cụ thể, thuộc về đơn vị nào, cho từng năm tài sản công bị bỏ hoang, đang dần có cơ sở để được trả lời rõ ràng hơn trong thời gian tới.