Chống thuốc lá lậu: Không để đường dây lớn ẩn sau những chuyến hàng nhỏ

Đối tượng điều khiển xe mô tô với tốc độ cao để vận chuyển thuốc lá lậu trên Quốc lộ 30, đoạn qua xã An Long, tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Nhựt An - TTXVN

Nhưng phía sau sự sụt giảm về số vụ và tang vật vẫn là một thách thức đáng lưu ý: các đối tượng ngày càng chia nhỏ hàng hóa, thay đổi phương tiện, địa bàn và người vận chuyển để né tránh sự kiểm soát, muốn chặn tận gốc, lực lượng chức năng phải lần tới những đầu nậu và đường dây đứng phía sau.

Một chiếc xe bỏ lại giữa đêm, những thùng carton được ngụy trang, một chuyến ghe chạy nhanh trên sông, những người vận chuyển thuê chỉ biết một đoạn đường và những cuốn sổ ghi chép giao dịch được cất giữ kín.

Đó là những mảnh ghép khác nhau của một bức tranh chung: hoạt động buôn lậu thuốc lá đang ngày càng được tổ chức theo cách phân tán, khiến việc bắt giữ đối tượng vận chuyển không đồng nghĩa với việc triệt phá được cả đường dây.

Các báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 Đồng Tháp, Tây Ninh và An Giang cho thấy lực lượng chức năng đã liên tục tăng cường kiểm tra, kiểm soát, phối hợp liên ngành và xử lý nhiều vụ việc. Tuy nhiên, cùng với kết quả đạt được, các địa phương cũng nhận diện rõ những phương thức, thủ đoạn mới đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác đấu tranh.

Những tuyến biên giới không ngủ

Đồng Tháp có hơn 50 km đường biên giới giáp Campuchia, nhiều tuyến sông, kênh, rạch và hệ thống cửa khẩu. Tây Ninh có đường biên giới dài 368,695 km, 4 cửa khẩu quốc tế, 4 cửa khẩu quốc gia, 13 cửa khẩu phụ cùng nhiều đường mòn, lối mở. An Giang có hơn 155 km đường biên giới đất liền, nhiều cửa khẩu, đường mòn, kênh rạch, cùng địa bàn đường biển và hải đảo. Chính những điều kiện thuận lợi cho giao thương cũng tạo ra những khoảng trống mà các đối tượng có thể tìm cách lợi dụng.

Công an Đồng Tháp bắt giữ đối tượng điều khiển xe mô tô với tốc độ cao để vận chuyển thuốc lá lậu. Ảnh: TTXVN phát

Tại Đồng Tháp, các đối tượng được xác định thường hoạt động vào ban đêm, lợi dụng đường mòn, lối mở, sông, kênh, rạch; hàng hóa được chia nhỏ, cất giấu hoặc vận chuyển cùng các loại hàng khác. Gần đây còn xuất hiện tình trạng sử dụng xe mô tô chạy với tốc độ cao để vận chuyển thuốc lá lậu trên các tuyến đường giáp biên, gây nguy cơ mất an toàn giao thông.

Tại An Giang, các đối tượng còn có thể thay đổi liên tục địa điểm tập kết, phương tiện và người vận chuyển. Khi đường bộ được kiểm soát chặt, hoạt động có thể chuyển sang đường thủy, đường biển hoặc khu vực giáp ranh, hàng hóa sau khi qua biên giới tiếp tục được trung chuyển qua nhiều khâu.

Cách tổ chức ấy tạo ra một “mạng lưới nhỏ” nhưng có thể phục vụ cho một đường dây lớn, mỗi đối tượng chỉ đảm nhận một công đoạn, mỗi phương tiện chỉ vận chuyển một phần hàng hóa, mỗi địa điểm chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn. Nếu không kết nối được các mảnh ghép, việc xử lý rất dễ dừng lại ở phần ngọn.

Tây Ninh cung cấp nhiều vụ việc điển hình cho thấy quy mô và tính chất của hoạt động này. Ngày 23/12/2025, lực lượng chức năng bắt quả tang một trường hợp vận chuyển hàng cấm tại khu vực ấp Bàu Sấu, xã Đông Thành, thu giữ 15.000 bao thuốc lá ngoại cùng một xe ô tô.

Ngày 6/5/2026, Phòng PC03 Công an tỉnh Tây Ninh triệt phá nhóm 4 đối tượng do một người cầm đầu, được xác định có hành vi tàng trữ, vận chuyển thuốc lá ngoại nhập lậu từ Campuchia về Việt Nam rồi đưa đi Thành phố Hồ Chí Minh tiêu thụ. Tang vật gồm 15.000 bao thuốc lá, 2 ô tô, một xe máy, điện thoại và sổ ghi chép mua bán. Cơ quan điều tra sau đó khởi tố vụ án, khởi tố 5 bị can để tiếp tục điều tra.

Một vụ khác xảy ra cuối tháng 5/2026, lực lượng chức năng bắt quả tang một đối tượng sử dụng ô tô vận chuyển 15.500 bao thuốc lá nhập lậu.

Lực lượng Đồn Biên phòng Mỹ Thạnh Tây (Tây Ninh) phối hợp các đơn vị liên quan bắt giữ đối tượng Nguyễn Trung Hậu để điều tra vụ vận chuyển thuốc lá nhập lậu. Ảnh: TTXVN phát

Đáng chú ý nhất là vụ phát hiện ngày 26/6/2026 khi tổ công tác phát hiện một ô tô có dấu hiệu vận chuyển thuốc lá nhập lậu, tài xế bỏ chạy, để lại phương tiện và hàng hóa. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 58.890 bao thuốc lá các loại trong thùng xe, sau đó hoàn thiện thủ tục bàn giao cho cơ quan điều tra xử lý.

Những vụ việc này cho thấy một đặc điểm đáng chú ý: dù số vụ và lượng hàng bị bắt giữ có thể giảm, quy mô của từng vụ vẫn có thể rất lớn. Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào số vụ bắt giữ để đánh giá toàn diện diễn biến thị trường.

Khi những con số giảm nhưng cuộc chiến chưa thể giảm nhiệt

Tây Ninh ghi nhận trong 6 tháng năm 2026 số vụ bắt giữ, xử lý thuốc lá nhập lậu và lượng thuốc lá thu giữ giảm mạnh so với những năm trước. Sáu tháng năm 2026, lực lượng chức năng phát hiện, xử lý 189 vụ, thu giữ 150.231 bao thuốc lá ngoại.

An Giang cũng ghi nhận xu hướng giảm, trong 7 tháng năm 2026, lực lượng chức năng bắt giữ 90.022 bao thuốc lá nhập lậu, giảm 20,6% so với cùng kỳ năm trước.

Đây là kết quả đáng ghi nhận của công tác kiểm soát biên giới và thị trường nội địa, nhưng chính các báo cáo cũng cảnh báo rằng hoạt động buôn lậu chưa biến mất mà đang thích nghi.

Ông Nguyễn Thống Nhất, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh An Giang, Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo 389 tỉnh An Giang nhận định các đối tượng thường chia nhỏ hàng hóa dưới định lượng xử lý hình sự, thuê người vận chuyển, liên tục thay đổi địa bàn và phương tiện, thuốc lá thế hệ mới lại có xu hướng đi qua môi trường trực tuyến, dịch vụ giao hàng và thương mại điện tử.

Đồng Tháp dự báo những tháng cuối năm, khi nhu cầu hàng hóa tăng, hoạt động buôn lậu có thể diễn biến phức tạp hơn tại các địa bàn giáp biên giới. Các đối tượng có thể lợi dụng mùa nước nổi, sử dụng phương tiện thủy, ngụy trang hàng hóa trong thùng carton hoặc giả dạng hoạt động dân sự để vận chuyển thuốc lá vào nội địa.

Một trong những định hướng quan trọng được thể hiện trong các báo cáo là chuyển mạnh từ xử lý vụ việc đơn lẻ sang điều tra, triệt phá đường dây, đầu nậu và kho trung chuyển.

Đồn Biên phòng Mỹ Thạnh Tây (Tây Ninh) phát hiện 3.990 bao thuốc lá ngoại nhập lậu các nhãn hiệu Hero, Jet và Scott. Ảnh: TTXVN phát

Theo bà Võ Phương Thủy, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp, Phó trưởng ban chỉ đạo 389 tỉnh Đồng Tháp, Đồng Tháp xác định cần tập trung điều tra, xử lý các vụ án lớn, các đường dây, ổ nhóm tội phạm có tổ chức để triệt xóa tận gốc hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép thuốc lá; đồng thời tăng cường hợp tác với các địa phương giáp biên của Campuchia trong trao đổi thông tin và phối hợp tuần tra.

Một thách thức khác đang nổi lên là thuốc lá thế hệ mới, báo cáo của An Giang cho biết việc mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng và sản phẩm thuốc lá mới có thể diễn ra trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và qua dịch vụ giao hàng. Việc chia nhỏ đơn hàng, sử dụng từ khóa hoặc sản phẩm thay thế gây khó khăn cho phát hiện, thu thập chứng cứ và truy xuất nguồn gốc.

Đồng Tháp cũng xác định hoạt động trên thương mại điện tử và mạng xã hội là một trong những hướng cần tập trung theo dõi, đồng thời nhấn mạnh việc xử lý các hành vi kinh doanh thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả trên các nền tảng này.

Điều này có nghĩa là cuộc chiến chống buôn lậu không còn chỉ diễn ra ở cửa khẩu, một phần quan trọng của cuộc chiến đang nằm trên màn hình điện thoại, trong các giao dịch trực tuyến và trong những khâu giao nhận tưởng như bình thường.

Muốn xử lý hiệu quả, lực lượng chức năng cần nâng cao năng lực nhận diện, kiểm tra và giám định các sản phẩm thuốc lá mới; đồng thời có cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan.

Theo ý kiến của ông Trần Lê Minh, Phó Ban Kiểm soát thị trường, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, thuốc lá lậu ước tính gây thất thu khoảng 6.000 tỷ đồng thuế mỗi năm, thất thoát khoảng 400 triệu USD ngoại tệ và ảnh hưởng đến việc làm của người lao động.

Tang vật bị tạm giữ. Ảnh: TTXVN phát

Những con số ấy cho thấy cuộc đấu tranh chống thuốc lá lậu không chỉ nhằm giữ kỷ cương pháp luật, đó còn là cuộc chiến bảo vệ môi trường kinh doanh hợp pháp, nguồn thu ngân sách.

Sau hơn 10 năm thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, những kết quả đạt được tại Đồng Tháp, Tây Ninh và An Giang cho thấy việc kiểm soát thuốc lá lậu đã có chuyển biến rõ rệt, nhưng chặng đường phía trước không đơn giản hơn.

Các đối tượng có thể tiếp tục chia nhỏ hàng, đổi tuyến, đổi phương tiện, thay người vận chuyển và chuyển giao dịch lên môi trường mạng. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số cuộc kiểm tra mà quan trọng hơn là nâng chất lượng thông tin, khả năng dự báo và năng lực phối hợp.

Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới đã đặt ra yêu cầu mới trong tình hình mới. Khi chính quyền cơ sở, lực lượng chức năng, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia; khi dữ liệu được chia sẻ, công nghệ được ứng dụng và những đường dây lớn được triệt phá, cuộc chiến chống thuốc lá lậu mới có thể tiến thêm một bước: từ chặn từng chuyến hàng sang chặn cả dòng hàng.

Đó cũng là cách để những chuyến xe chạy trong đêm, những chuyến ghe len lỏi qua sông nước hay những giao dịch kín trên mạng không còn là những mắt xích dễ dàng nối dài thành một đường dây lớn.