Chủ động chuẩn bị sức khỏe, nguồn lực và tâm thế trước tuổi nghỉ hưu

Chuẩn bị kiến thức, kỹ năng cho tuổi già

Theo GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh, khi tuổi cao, cơ thể ít linh hoạt hơn, khả năng tự phục hồi và tự bảo vệ giảm, các nhịp sinh học thay đổi. Thu nhập và quan hệ xã hội cũng thay đổi khi mỗi người bước vào tuổi nghỉ hưu.

Người lao động trước khi nghỉ hưu cần được học về đặc điểm cơ thể, sức khỏe và các bệnh thường gặp ở người già để chủ động chăm sóc bản thân.

Nếu không hiểu những thay đổi của cơ thể, người cao tuổi có thể tiếp tục lập kế hoạch sinh hoạt, làm việc với giả định sức khỏe vẫn như trước. Những yêu cầu vượt khả năng đáp ứng có thể khiến cơ thể quá tải, ảnh hưởng sức khỏe. Khi kế hoạch không thực hiện được, nhu cầu không được đáp ứng, mỗi người cũng khó hài lòng với cuộc sống.

Từ đó, GS. TS Nguyễn Thiện Nhân đề xuất người lao động trước khi nghỉ hưu cần được học về đặc điểm cơ thể, sức khỏe và những bệnh thường gặp ở người già để chủ động chăm sóc bản thân, tổ chức cuộc sống phù hợp. Trong sinh hoạt hằng ngày, người cao tuổi cần xem xét lại nhu cầu ăn uống, vận động và nơi ở. Việc lựa chọn môn tập, thời gian và số lần tập trong tuần cần có hướng dẫn của bác sĩ. Kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp mỗi người hiểu rõ hơn tình trạng của bản thân để điều chỉnh sinh hoạt.

GS.TS Nguyễn Thiện Nhân cũng lưu ý người cao tuổi cần học và rèn luyện kỹ năng tự chăm sóc sức khỏe, từ ăn để tránh nghẹn, uống để tránh sặc, chăm sóc răng miệng đến tắm, thay quần áo, đi bộ, bước lên xe; biết cách tự đo nhiệt độ, huyết áp và theo dõi cân nặng.

Bên cạnh sức khỏe, mỗi người cần xem xét nguồn lực vật chất, quan hệ xã hội và thông tin khi nghỉ hưu. Theo GS. TS Nguyễn Thiện Nhân, với số đông, giai đoạn này cần chú trọng ổn định thu nhập, bảo đảm cuộc sống. Người còn sức khỏe, có công việc phù hợp vẫn có thể tiếp tục làm việc, tăng thu nhập và phát huy năng lực.

GS. TS Nguyễn Thiện Nhân cũng cho rằng nhu cầu của người đang đi làm, phấn đấu phát triển cần được điều chỉnh khi nghỉ hưu. Mỗi người nên lựa chọn nhu cầu phù hợp với điều kiện của mình, không quá cao, không quá thấp; đồng thời giữ gìn, củng cố các nguồn lực đang có. Người cao tuổi có thể tập trung vào những mối quan hệ phù hợp với điều kiện của mình; tiếp cận thông tin để duy trì nhận thức, khả năng học hỏi nhưng tránh gây quá tải cho các nhu cầu khác.

Theo các bác sĩ, người cao tuổi thường đồng thời mắc nhiều bệnh mạn tính, có nguy cơ suy giảm chức năng vận động, suy dinh dưỡng, sa sút trí tuệ, trầm cảm và mất khả năng tự chăm sóc. PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất cho biết, trước xu hướng già hóa dân số, cùng với sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa cùng tình trạng đa bệnh lý ở người cao tuổi đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống y tế.

Theo Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, mục tiêu của y học hiện nay không chỉ dừng lại ở điều trị bệnh, kéo dài tuổi thọ mà còn hướng đến duy trì khả năng hoạt động độc lập, kéo dài thời gian sống khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống. Điều đó đòi hỏi cách tiếp cận tích hợp, phối hợp đa chuyên khoa, lấy người bệnh làm trung tâm, kết hợp giữa điều trị và chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2017 và dự báo sẽ trở thành đô thị có dân số già vào khoảng năm 2038. Những xu hướng này cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi sẽ tiếp tục tăng. Lãnh đạo Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho rằng, vấn đề đáng quan tâm không chỉ là số lượng người cao tuổi tăng lên, mà còn là sự thay đổi về đặc điểm sức khỏe và nhu cầu chăm sóc.

Những vấn đề này đòi hỏi quá trình chăm sóc liên tục, phối hợp nhiều chuyên ngành và kết nối chặt chẽ giữa bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình và các cơ sở trợ giúp xã hội. Tuy nhiên, hiện nay khả năng đáp ứng của mô hình chăm sóc truyền thống dựa chủ yếu vào gia đình ngày càng chịu nhiều áp lực.

Phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

Trước đó, tại hội nghị khoa học kỹ thuật thường niên 2026 với chủ đề "Lão khoa tích hợp trong kỷ nguyên già hóa dân số” do Bệnh viện Thống Nhất tổ chức, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh nhu cầu của người cao tuổi đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa điều trị bệnh, phục hồi chức năng, chăm sóc dinh dưỡng, hỗ trợ tâm lý và duy trì khả năng sinh hoạt độc lập.

Khám sức khoẻ định kỳ giúp người cao tuổi biết rõ tình trạng sức khoẻ của bản thân để từ đó điều chỉnh sinh hoạt phù hợp.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, một người bệnh có thể đồng thời cần đến nhiều chuyên khoa, nhiều loại thuốc và sự hỗ trợ thường xuyên của gia đình, cộng đồng. Vì vậy, chăm sóc tích hợp cần được thể hiện bằng cách tổ chức dịch vụ cụ thể, bằng sự phối hợp thực chất giữa các nhân viên y tế và bằng một kế hoạch chăm sóc thống nhất cho từng người bệnh. Kết quả cần hướng đến là người cao tuổi được chăm sóc an toàn, thuận tiện, phù hợp với nhu cầu, điều kiện sống và mong muốn của mình; duy trì tốt nhất chức năng và chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh đó, Thứ Trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đề ghị các bệnh viện, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và các chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm cùng Bệnh viện Thống Nhất tiếp tục nghiên cứu phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi phù hợp với điều kiện Việt Nam.

PGS.TS BS Lê Đình Thanh cho biết, phát triển mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi toàn diện, tích hợp và lấy người bệnh làm trung tâm là một trong những định hướng quan trọng của bệnh viện. Theo đó, bệnh viện hướng đến mục tiêu phát triển trở thành bệnh viện Lão khoa toàn diện, chuyên sâu kỹ thuật cao, hạng đặc biệt thực hiện nhiệm vụ chỉ đạo tuyến về lão khoa khu vực phía Nam theo phân công của Bộ Y tế.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, nếu hệ thống y tế chủ yếu tập trung điều trị khi bệnh đã tiến triển, người cao tuổi có nguy cơ phải nhập viện nhiều lần, thời gian nằm viện kéo dài, chi phí điều trị tăng và chất lượng cuộc sống suy giảm. Ngược lại, nếu được quản lý sức khỏe thường xuyên, phát hiện sớm bệnh tật, phục hồi chức năng kịp thời và hỗ trợ chăm sóc tại cộng đồng, nhiều biến chứng có thể được phòng ngừa hoặc hạn chế.

Từ thực tiễn này, ngành y tế TP Hồ Chí Minh định hướng phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi theo hướng chuyển từ chăm sóc khi có bệnh sang quản lý sức khỏe liên tục, lấy phòng bệnh làm nền tảng; phát triển mạng lưới chăm sóc đa tầng phù hợp với tình trạng sức khỏe, mức độ phụ thuộc và điều kiện kinh tế của từng người cao tuổi, kết nối từ gia đình đến bệnh viện; phát triển nguồn nhân lực và chuẩn hóa chất lượng chăm sóc.

Bên cạnh đó, Thành phố phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu cơ chế tài chính cho chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng và chăm sóc tại nhà; đánh giá khả năng áp dụng các hình thức đặt hàng, hỗ trợ có mục tiêu hoặc mua dịch vụ đối với nhóm người cao tuổi yếu thế.

Tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Huỳnh Minh Chín đề xuất TP Hồ Chí Minh cần xây dựng kế hoạch phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với chiến lược phát triển kinh tế bạc của Thành phố; xác định rõ mục tiêu, lộ trình, trách nhiệm của từng cơ quan và nguồn lực thực hiện. Trong đó, ưu tiên củng cố y tế cơ sở, phát triển dịch vụ chăm sóc tại nhà và ban ngày, nâng cao năng lực lão khoa, đào tạo nhân lực và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực còn thiếu.