Chủ động 'lá chắn' công nghệ, củng cố an toàn giao dịch ngân hàng

Ngành Ngân hàng tăng cường các giải pháp bảo vệ khách hàng trong giao dịch thanh toán.

Hoàn thiện pháp lý, siết chặt định danh và xác thực giao dịch

Ông Lê Văn Tuyên - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, Ngân hàng Nhà nước đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm bảo đảm an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động nghiên cứu, tham mưu và trình ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời tăng cường các quy định bảo mật, an toàn. Trong đó có các Nghị định liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng và tiền di động (Mobile Money).

Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành hệ thống thông tư hướng dẫn chi tiết Luật Các tổ chức tín dụng và quy định chi tiết nội dung tại Nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt. Các quy định này bao trùm nhiều lĩnh vực then chốt như: hoạt động đại lý thanh toán; quản lý, vận hành và sử dụng Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng quốc gia; cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt; mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại tổ chức tín dụng; hoạt động thẻ ngân hàng; cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán; giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng; cũng như việc cấp phép tham gia hệ thống thanh toán quốc tế của các ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Đáng chú ý, trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý, Ngân hàng Nhà nước đã bổ sung nhiều quy định mới, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm định danh chính chủ đối với các giao dịch thanh toán trực tuyến.

Cụ thể, khách hàng chỉ được phép thực hiện rút tiền hoặc thanh toán điện tử trên tài khoản thanh toán sau khi đã đối chiếu, xác thực đầy đủ giấy tờ tùy thân và thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản hoặc người đại diện. Việc xác thực này không chỉ dừng ở dữ liệu mà còn yêu cầu gặp mặt trực tiếp đối với khách hàng cá nhân hoặc người đại diện hợp pháp của tổ chức, trừ một số trường hợp đặc thù theo quy định.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng yêu cầu các tổ chức tín dụng áp dụng các giải pháp xác thực sinh trắc học đối với giao dịch trực tuyến nhằm tăng cường lớp bảo mật. Đồng thời, các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng cũng được bổ sung, trong đó có chế tài đối với hành vi lợi dụng tài khoản thanh toán hoặc ví điện tử để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.

Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Chiến lược phát triển các hệ thống thanh toán Việt Nam đến năm 2030, đóng vai trò định hướng tổng thể cho quá trình phát triển thanh toán số, trong đó an toàn, bảo mật và phòng, chống gian lận được xác định là trụ cột xuyên suốt.

Những bước hoàn thiện pháp lý này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo hành lang pháp lý chặt chẽ, góp phần giảm thiểu các “khe hở” mà tội phạm có thể lợi dụng trong môi trường thanh toán số.

Làm sạch dữ liệu, kết nối liên ngành để ngăn chặn gian lận từ sớm

Ông Lê Văn Tuyên - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) tại buổi họp báo thông tin kết quả hoạt động ngân hàng quý I/2026 chiều 14/4.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, Ngân hàng Nhà nước đặc biệt chú trọng đến giải pháp làm sạch dữ liệu và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn gian lận từ sớm.

Theo ông Lê Văn Tuyên, Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an triển khai Kế hoạch phối hợp số 01/KHPH-BCA-NHNNVN ngày 24/4/2023, tập trung vào việc khai thác và kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Thông qua việc sử dụng căn cước công dân gắn chip và ứng dụng định danh điện tử VNeID, các tổ chức tín dụng có thể nhận diện, xác minh chính xác thông tin khách hàng, qua đó hạn chế tình trạng giả mạo danh tính.

Việc kết nối và khai thác dữ liệu dân cư không chỉ giúp nâng cao chất lượng định danh khách hàng mà còn góp phần “làm sạch” hệ thống dữ liệu ngành Ngân hàng, tạo nền tảng quan trọng cho các hoạt động phòng, chống gian lận.

Đồng thời, thực hiện Công điện số 29/CĐ-TTg ngày 3/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa, xử lý tội phạm lừa đảo công nghệ cao, NHNN đang phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các đơn vị liên quan triển khai đối chiếu thông tin giữa chủ thuê bao di động sử dụng Mobile Banking với chủ tài khoản thanh toán.

Cùng với đó, ngành Ngân hàng đang tiến hành tổng rà soát tài khoản thanh toán và SIM điện thoại nhằm tăng cường quản lý nhà nước và hạn chế tình trạng sử dụng SIM rác, tài khoản “rác” phục vụ hành vi lừa đảo.

Kết quả triển khai cho thấy những chuyển biến tích cực. Tính đến hết ngày 20/3/2026, toàn ngành Ngân hàng đã có hơn 151,4 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 1,82 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu thông tin sinh trắc học thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID.

Con số này phản ánh quy mô lớn của chiến dịch làm sạch dữ liệu, đồng thời cho thấy nỗ lực rất lớn của ngành Ngân hàng trong việc chuẩn hóa thông tin khách hàng. Việc xác thực sinh trắc học không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro giả mạo mà còn nâng cao độ tin cậy của các giao dịch điện tử.

Theo đánh giá của Ngân hàng Nhà nước, việc kết nối dữ liệu và xác thực đa lớp đã góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn các hành vi mạo danh, sử dụng giấy tờ giả để mở tài khoản hoặc thực hiện giao dịch bất hợp pháp – vốn là một trong những phương thức phổ biến của tội phạm công nghệ cao hiện nay.

Một trong những giải pháp mang tính đột phá được Ngân hàng Nhà nước triển khai là Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO).

Theo ông Lê Văn Tuyên, hệ thống SIMO cho phép các tổ chức thành viên tham gia thực hiện báo cáo thông tin về các tài khoản đáng ngờ khi phát hiện và chia sẻ thông tin tới các thành viên khác.

Trên cơ sở dữ liệu tập trung này, các tổ chức tín dụng có thể nhanh chóng đưa ra quyết định ngăn chặn giao dịch ngay lập tức hoặc yêu cầu khách hàng thực hiện xác thực, định danh bổ sung trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến, qua đó góp phần giúp giảm thiểu tình trạng gian lận, lừa đảo, bảo vệ an toàn tài khoản của khách hàng.

Thực tế triển khai cho thấy hệ thống này đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Tính đến ngày 12/4/2026, theo báo cáo của các đơn vị sử dụng dịch vụ, SIMO đã gửi cảnh báo tới hơn 3,7 triệu lượt khách hàng.

Đáng chú ý, trong số này có trên 1,2 triệu lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch lên tới gần 4,17 nghìn tỷ đồng.

Những con số này cho thấy vai trò thiết thực của hệ thống cảnh báo sớm trong việc bảo vệ tài sản của khách hàng. Không chỉ giúp ngăn chặn các giao dịch có dấu hiệu bất thường, SIMO còn góp phần nâng cao nhận thức của người dùng về rủi ro gian lận trong môi trường số.

Có thể thấy, việc kết hợp giữa hoàn thiện pháp lý, làm sạch dữ liệu và ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại đã tạo nên một “hệ sinh thái phòng vệ” đa tầng cho hoạt động thanh toán.

Trong bối cảnh thanh toán số tiếp tục phát triển mạnh mẽ, các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro gian lận mà còn củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng, qua đó thúc đẩy mục tiêu phát triển thanh toán không dùng tiền mặt một cách an toàn, bền vững.