Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn hiểm họa cháy nổ từ khí gas
Các vụ cháy, nổ liên quan đến khí gas thời gian gần đây, đặc biệt từ vụ nổ tại đường Bùi Văn Ba (phường Tân Thuận, TP Hồ Chí Minh) khiến hai căn nhà đổ sập và 11 người bị thương, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ mất an toàn trong sinh hoạt và kinh doanh gas.

Hiện trường vụ cháy, nổ do khí gas tại đường Bùi Văn Ba (phường Tân Thuận, TP Hồ Chí Minh) ngày 13/11. Ảnh: PC07
Phòng ngừa cháy nổ từ khâu giao nhận, lắp đặt và sử dụng gas
Theo Phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Công an TP Hồ Chí Minh (PC07), gas dân dụng thường là khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG). Khi thoát ra ngoài, hơi gas có thể hòa trộn với không khí, tạo thành hỗn hợp dễ cháy nổ nếu gặp nguồn lửa hoặc tia lửa điện. Đặc biệt, do nặng hơn không khí, hơi LPG dễ tích tụ sát nền nhà, trong các hố, rãnh và khu vực thiếu thông gió. Bình gas bị nung nóng khi xảy ra cháy cũng có nguy cơ nổ vỡ, khiến đám cháy lan rộng.
Sự cố rò rỉ khí gas không chỉ xuất phát từ bình chứa mà còn có thể xảy ra tại van, bộ điều áp, dây dẫn, các mối nối hoặc bếp gas. Do đó, người dân cần kiểm tra toàn bộ hệ thống, nhất là những bộ phận vừa được tháo lắp hoặc có dấu hiệu xuống cấp.

Chủ động kiểm soát nguy cơ rò rỉ, cháy nổ khí gas. Ảnh: PC07
Để bảo đảm an toàn, người dân cần lựa chọn cửa hàng kinh doanh gas có địa chỉ, thông tin liên hệ rõ ràng. Khi nhận bình, cần kiểm tra nhãn hiệu, niêm phong, thông tin kiểm định và tình trạng bên ngoài; không tiếp nhận bình bị móp méo, ăn mòn nghiêm trọng, hư hỏng hoặc có dấu hiệu rò rỉ. Các cơ sở cung cấp phải kiểm soát nguồn hàng, bảo đảm chất lượng sản phẩm, tuyệt đối không kinh doanh gas không rõ nguồn gốc hoặc sang chiết trái phép.
Đối với nhân viên giao, lắp gas, cần kiểm tra độ kín sau khi kết nối bình với thiết bị, hướng dẫn khách hàng cách sử dụng và xử lý tình huống bất thường. Người dân cũng cần yêu cầu kiểm tra lại nếu phát hiện mùi gas hoặc có dấu hiệu bất thường sau khi lắp đặt.
Bình gas phải được đặt ở vị trí thông thoáng, đứng vững, tránh xa nguồn lửa, nguồn nhiệt và không cản trở lối thoát nạn. Dây dẫn, bộ điều áp phải đúng chủng loại, phù hợp với thiết bị và được lắp đặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Không đặt bình trong hầm kín, không để đồ đạc che lấp khu vực đặt bình hoặc chèn ép dây dẫn.
Trong quá trình đun nấu, cần có người trông coi, tránh để thức ăn trào hoặc gió làm tắt lửa trong khi gas vẫn tiếp tục được cấp. Nếu bếp không bắt lửa, người sử dụng cần dừng thao tác, khóa nguồn cấp theo hướng dẫn của thiết bị và kiểm tra nguyên nhân trước khi tiếp tục. Sau khi nấu ăn, phải khóa nguồn gas và tắt bếp đúng quy trình.
Việc kiểm tra dây dẫn, bộ điều áp cần được thực hiện thường xuyên để phát hiện các dấu hiệu nứt, gập, kéo căng, bị chuột cắn hoặc tiếp xúc với bề mặt nóng. Khi phát hiện hư hỏng, cần ngừng sử dụng và liên hệ người có chuyên môn để kiểm tra, thay thế. Tuyệt đối không dùng lửa để dò rò rỉ, không tự nối vá dây dẫn hoặc tháo sửa van gas.

Hiện trường vụ nổ tại đường Bùi Văn Ba khiến hai căn nhà đổ sập hoàn toàn, 11 người bị thương cho thấy hậu quả nghiêm trọng của sự cố khí gas.
Đối với bếp gas mini, người dân cần sử dụng bình chứa và dụng cụ nấu phù hợp với thiết kế của bếp; không tự ý nạp lại bình dùng một lần hoặc sử dụng bình đã qua sang chiết. Không dùng nồi, chảo quá lớn khiến nhiệt truyền đến khoang chứa bình, đồng thời không tự ý thay đổi kết cấu hoặc vô hiệu hóa các bộ phận an toàn của thiết bị.
Tại nhà hàng, quán ăn và bếp ăn tập thể, chủ cơ sở cần phân công người chịu trách nhiệm kiểm tra hệ thống gas trước khi mở bếp, trong quá trình hoạt động và khi kết thúc mỗi ca. Nhân viên phải được hướng dẫn vị trí khóa nguồn gas và quy trình xử lý khi xảy ra sự cố.
Đối với cửa hàng kinh doanh gas, chủ cơ sở phải kiểm soát chặt chẽ hoạt động nhập, xuất và sắp xếp bình chứa. Khu vực bảo quản cần thông thoáng, nghiêm cấm hút thuốc, đun nấu, hàn cắt và các hoạt động có nguy cơ phát sinh nguồn nhiệt, tia lửa. Lối đi, lối thoát nạn phải luôn thông suốt; phương tiện phòng cháy, chữa cháy cần được duy trì trong tình trạng sẵn sàng hoạt động.
Xử lý đúng cách khi phát hiện rò rỉ khí gas
Bên cạnh việc chủ động phòng ngừa, kỹ năng xử lý ban đầu khi phát hiện rò rỉ khí gas có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo PC07, khi ngửi thấy mùi gas bất thường hoặc nghe tiếng xì tại khu vực đặt bình, người dân cần xem đây là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Hỗn hợp hơi gas với không khí vẫn có thể gây nổ, ngay cả khi bình chứa còn nguyên vẹn.
Khi nghi ngờ rò rỉ gas, người dân cần bình tĩnh cảnh báo những người xung quanh và nhanh chóng di chuyển ra ngoài. Tuyệt đối không bật, tắt đèn, quạt, máy hút mùi, cầu dao điện hoặc rút phích cắm trong khu vực nghi có rò rỉ. Không sử dụng diêm, bật lửa, hút thuốc hoặc dùng điện thoại tại khu vực này vì có thể phát sinh tia lửa, kích hoạt cháy, nổ.
Người dân chỉ nên khóa van bình gas nếu có thể tiếp cận ngay và thực hiện an toàn. Trường hợp mùi gas nồng, tiếng xì lớn hoặc không thể khóa van an toàn, cần nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm, không cố tiếp cận bình chứa. Trong quá trình thoát ra ngoài, có thể mở cửa bằng tay để tạo thông gió tự nhiên nếu bảo đảm an toàn; không sử dụng quạt điện hoặc vận hành cửa cuốn điện.

Khuyến cáo phòng ngừa cháy, nổ về gas. Ảnh: PC07
Khi sơ tán, cần ưu tiên hỗ trợ trẻ em, người cao tuổi và người gặp khó khăn trong di chuyển. Sau khi ra ngoài, không quay lại lấy tài sản hoặc tự ý vào khu vực nguy hiểm để tìm người mắc kẹt. Thông tin về vị trí người còn bên trong cần được cung cấp cho lực lượng cứu nạn để có phương án tiếp cận phù hợp.
Đặc biệt, nếu khí gas đang cháy tại vị trí rò rỉ, người dân không được cố dập lửa khi chưa thể ngắt nguồn gas an toàn. Việc dập tắt ngọn lửa trong khi khí vẫn tiếp tục thoát ra có thể khiến gas tích tụ, làm gia tăng nguy cơ cháy, nổ. Không tự ý di chuyển bình gas đang rò rỉ, đang cháy hoặc bị nung nóng.
Khi đã đến vị trí an toàn, người dân cần gọi số 114 để thông báo cho lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ nếu xảy ra tình trạng rò rỉ không kiểm soát được, mùi gas nồng, có cháy hoặc nguy cơ ảnh hưởng đến cộng đồng. Khi báo tin, cần cung cấp địa chỉ cụ thể, diễn biến sự cố, tình trạng người mắc kẹt và những thông tin liên quan.
Sau khi sự cố được xử lý, người dân không tự ý bật bếp thử, tháo van hoặc vá dây dẫn. Hệ thống chỉ được đưa vào sử dụng trở lại sau khi người có chuyên môn kiểm tra, khắc phục và xác nhận bảo đảm an toàn.
Phòng PC07 cũng khuyến cáo người dân chủ động phản ánh đến Công an hoặc UBND phường, xã khi phát hiện các dấu hiệu mất an toàn tại cơ sở kinh doanh gas như sang chiết bằng dụng cụ thô sơ, thu gom bình gas mini để nạp lại, sử dụng bình hư hỏng hoặc hoạt động kinh doanh không bảo đảm điều kiện an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Phòng ngừa cháy, nổ khí gas không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng mà còn cần sự chủ động của từng hộ gia đình, người sử dụng và cơ sở kinh doanh. Việc tuân thủ quy trình an toàn, thường xuyên kiểm tra thiết bị và xử lý đúng cách khi phát hiện rò rỉ sẽ góp phần hạn chế sự cố, bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và cộng đồng.

