Chủ động từ sớm để không bị động trước mọi tình huống

Nâng cao năng lực phòng ngừa

Phóng viên (PV): Thiên tai những năm gần đây diễn biến ngày càng bất thường, cực đoan. Trong bối cảnh đó, đâu là những kết quả nổi bật của tỉnh Lào Cai trong công tác phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai, thưa đồng chí?

Đồng chí Giàng Quốc Hưng: Là địa phương miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh, hằng năm phải đối mặt nhiều loại hình thiên tai nguy hiểm, Lào Cai luôn xác định phòng, chống thiên tai (PCTT) là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của cả hệ thống chính trị; lấy bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân là ưu tiên cao nhất, đồng thời chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở. Công tác khắc phục hậu quả sau thiên tai luôn được triển khai khẩn trương với phương châm không để người dân thiếu đói, thiếu chỗ ở.

Đồng chí Giàng Quốc Hưng. Ảnh đơn vị cung cấp

Từ năm 2025 đến hết 6 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh xảy ra 35 đợt thiên tai, tổng thiệt hại ước tính hơn 2.916 tỷ đồng. Riêng năm 2025 có 17 người chết và mất tích, 22 người bị thương. Trong 6 tháng đầu năm 2026 xảy ra 10 đợt thiên tai, làm 15 người bị thương. Tỉnh đã kịp thời chỉ đạo, triển khai các phương án ứng phó, qua đó hạn chế đáng kể thiệt hại về người. Năm 2025, tỉnh đã huy động, bố trí hơn 260 tỷ đồng để hỗ trợ thiệt hại về người, nhà ở, sản xuất nông nghiệp, giao thông và an sinh xã hội; trong đó hỗ trợ hơn 1.300 ngôi nhà bị ảnh hưởng do thiên tai. Những kết quả đạt được có sự đóng góp rất quan trọng của các LLVT, lực lượng xung kích ở cơ sở, sự đồng lòng của nhân dân trong công tác cứu hộ, cứu nạn, khắc phục hậu quả thiên tai, sự phối hợp đồng bộ giữa cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng và nhân dân trong xây dựng thế trận PCTT vững chắc ngay từ cơ sở.

PV: Mặc dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng thực tế cho thấy Lào Cai vẫn là địa phương chịu tác động rất nặng nề của thiên tai. Theo đồng chí, đâu là những khó khăn, thách thức lớn nhất cần tập trung tháo gỡ trong thời gian tới?

Đồng chí Giàng Quốc Hưng: Thách thức lớn nhất hiện nay là thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan, khó dự báo trong khi Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình bị chia cắt mạnh, nhiều sông, suối, độ dốc lớn, dân cư phân bố không đồng đều. Qua rà soát, toàn tỉnh hiện có 3.428 điểm, khu vực có nguy cơ xảy ra thiên tai, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 23.000 hộ dân; trong đó có 2.795 điểm có nguy cơ sạt lở đất, 404 điểm ngập lụt và 229 điểm có nguy cơ lũ quét. Con số trên tạo áp lực rất lớn đối với công tác dự báo, cảnh báo, tổ chức di dời dân cư cũng như đầu tư hạ tầng phòng, chống thiên tai.

Những năm qua, tỉnh đã quan tâm đầu tư hệ thống quan trắc, giám sát và cảnh báo. Hiện tỉnh đang quản lý, khai thác 199 trạm đo mưa tự động, 20 trạm khí tượng thủy văn, 3 trạm thời tiết tổng hợp, 2 hệ thống cảnh báo nguy cơ sạt lở đất cùng hệ thống cơ sở dữ liệu, giám sát và cảnh báo thiên tai phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Đây là nền tảng quan trọng giúp các cơ quan chức năng theo dõi sát diễn biến thời tiết, phát hiện sớm các nguy cơ, kịp thời đưa ra quyết định ứng phó, góp phần giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, do địa bàn rộng, địa hình phức tạp, mưa thường xuất hiện cục bộ theo từng lưu vực nhỏ nên thông tin quan trắc tại một số khu vực vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Việc cảnh báo lũ quét, sạt lở đất, mực nước trên các sông, suối nhỏ, nhất là ở vùng sâu, vùng xa vẫn còn nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, nhu cầu đầu tư cho công tác phòng, chống thiên tai, từ xây dựng khu tái định cư, kè chống sạt lở, nâng cấp công trình thủy lợi, giao thông đến đầu tư hệ thống cảnh báo, trang thiết bị cứu hộ, cứu nạn đều cần nguồn kinh phí rất lớn trong khi nguồn lực của tỉnh còn hạn chế. Vì vậy, ngoài việc phát huy nội lực, tỉnh rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm hỗ trợ của Trung ương để từng bước nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó với thiên tai.

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 121, Bộ CHQS tỉnh Lào Cai tham gia khắc phục hậu quả thiên tai tại thôn La Phu Khơ, xã Mù Cang Chải (Lào Cai), tháng 7-2026. Ảnh: HỮU ĐỨC

Để không bị động trước mọi tình huống

PV: Trước nguy cơ mưa lớn kéo dài, lũ quét, sạt lở đất diễn biến ngày càng khó lường, tỉnh Lào Cai đã chuẩn bị các phương án ứng phó như thế nào để hạn chế thấp nhất thiệt hại?

Đồng chí Giàng Quốc Hưng: Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở. Hằng năm, UBND tỉnh đều chỉ đạo rà soát, cập nhật phương án ứng phó theo từng cấp độ rủi ro thiên tai, phù hợp đặc điểm địa hình miền núi và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm thống nhất trong chỉ đạo, điều hành khi có tình huống phát sinh. Trọng tâm là rà soát toàn bộ khu vực xung yếu để xây dựng phương án sơ tán, di dời dân. Khi xuất hiện nguy cơ mất an toàn, tỉnh kiên quyết tổ chức di dời, tuyệt đối không để xảy ra tư tưởng chủ quan hoặc bị động, bất ngờ.

Cùng với đó, các xã, phường đều chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, phương tiện, hậu cần theo phương châm “4 tại chỗ”, “3 sẵn sàng”; 100% cấp xã đã kiện toàn lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai. Khi có dự báo mưa lớn, các đơn vị duy trì trực ban 24/24 giờ, theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, kiểm tra an toàn hồ đập, công trình thủy lợi, giao thông; sẵn sàng huy động các lực lượng tham gia cứu hộ, cứu nạn, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân.

PV: Đưa người dân ra khỏi vùng có nguy cơ cao được xem là giải pháp căn cơ nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Lào Cai đang gặp những khó khăn gì trong quá trình thực hiện nhiệm vụ này?

Đồng chí Giàng Quốc Hưng: Sắp xếp dân cư khỏi vùng thiên tai không đơn thuần là di chuyển nơi ở mà là tổ chức lại không gian phát triển gắn với hạ tầng, đất sản xuất và sinh kế bền vững. Theo rà soát, giai đoạn 2026-2030, tỉnh có nhu cầu sắp xếp hơn 7.200 hộ dân, trong đó khoảng 5.200 hộ thuộc 79 dự án tập trung tại 50 xã, tổng mức đầu tư khái toán khoảng 2.471 tỷ đồng; riêng năm 2026 dự kiến bố trí khoảng 1.000 hộ.

Khó khăn lớn nhất là quỹ đất an toàn ở miền núi rất hạn chế. Nguồn vốn đầu tư hạ tầng các khu tái định cư cũng chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi chi phí san nền, giao thông, điện, nước rất lớn. Sau khi di dời phải bảo đảm đất sản xuất, việc làm, sinh kế lâu dài để người dân thực sự yên tâm ổn định cuộc sống. Vì vậy, tỉnh tiếp tục ưu tiên di dời các hộ ở khu vực đặc biệt nguy hiểm, đồng thời lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia và kiến nghị Trung ương có cơ chế, nguồn lực phù hợp.

PV: Theo đồng chí, người dân cần làm gì để thực sự trở thành chủ thể trong phòng, chống thiên tai?

Đồng chí Giàng Quốc Hưng: Chúng tôi luôn quan niệm cộng đồng là tuyến phòng thủ đầu tiên. Khi người dân có kiến thức, kỹ năng, chủ động phòng tránh thì thiệt hại sẽ giảm đáng kể. Vì vậy, tỉnh tập trung tuyên truyền, tập huấn cho cán bộ cơ sở, lực lượng xung kích, học sinh và người dân tại các khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai. Năm 2025, tỉnh tổ chức tập huấn cho 340 cán bộ làm công tác phòng, chống thiên tai; hơn 12.500 học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng ứng phó; công tác tuyên truyền được triển khai tại toàn bộ 99 xã, phường, giúp khoảng 95% dân số tiếp cận thông tin cần thiết. Các lực lượng quân sự, công an, biên phòng, dân quân tự vệ, lực lượng xung kích cơ sở thường xuyên luyện tập, diễn tập, phát huy hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”, “3 sẵn sàng”, bảo đảm xử lý kịp thời mọi tình huống ngay từ cơ sở. Tỉnh cũng đề nghị Trung ương tiếp tục quan tâm đầu tư hiện đại hóa hệ thống dự báo, cảnh báo sớm; hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ nguy cơ thiên tai phục vụ chỉ đạo, điều hành; trang thiết bị cứu hộ, cứu nạn phù hợp địa hình miền núi. Ưu tiên nguồn lực cho các công trình thủy lợi, cấp nước sinh hoạt, kè chống sạt lở, bố trí dân cư vùng nguy hiểm, đồng thời, có cơ chế đặc thù đối với các tỉnh biên giới.

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!