Chủ động ứng phó thiên tai

Nhiều thách thức mới

Quảng Trị là địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lũ lụt, lũ quét và sạt lở đất. Những năm gần đây, diễn biến thời tiết có nhiều yếu tố khó lường, xuất hiện những đợt mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, làm gia tăng nguy cơ ngập sâu ở vùng thấp trũng, lũ quét, sạt lở tại khu vực miền núi, khiến công tác cảnh báo, sơ tán và cứu hộ, cứu nạn chịu áp lực lớn.

Điều đáng lo là nhiều khu vực dân cư nằm gần sông, suối, vùng thấp trũng hoặc dưới chân đồi núi. Khi mưa lớn xảy ra dồn dập, nguy cơ không chỉ đến từ nước lũ mà còn từ sạt lở đất, chia cắt giao thông. Trong những tình huống như vậy, chỉ cần chậm một bước trong cảnh báo hoặc sơ tán cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn làm tăng nguy cơ ngập sâu tại nhiều địa bàn trong tỉnh - Ảnh: L.T

Thiên tai xảy ra trên địa bàn nào thì chính quyền địa phương ở đó là nơi phải xử lý những tình huống đầu tiên. Điều này càng rõ hơn khi chính quyền địa phương 2 cấp được tổ chức, cấp xã đảm nhận trực tiếp hơn các nhiệm vụ phòng, chống thiên tai. Tuy nhiên, năng lực ứng phó giữa các địa bàn còn có sự khác biệt. Những xã có diện tích lớn, địa hình chia cắt, dân cư phân tán sẽ gặp nhiều khó khăn khi cần tiếp cận khu vực bị cô lập hoặc tổ chức sơ tán trong thời gian ngắn.

Ông Hoàng Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú cho biết: Địa bàn xã Kim Phú rộng hơn 552km², một số khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu. Khi lũ lên nhanh, việc tiếp cận người dân và tổ chức sơ tán trở nên khó khăn. Lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai ở cơ sở còn mỏng, nhiều cán bộ kiêm nhiệm; một số phương tiện cứu hộ, thiết bị thông tin liên lạc chưa đáp ứng yêu cầu.

Từ thực tế đó, yêu cầu trước hết là nâng cao năng lực của đội ngũ làm công tác phòng, chống thiên tai, đồng thời từng bước bổ sung phương tiện, trang thiết bị và vật tư cần thiết. Quan trọng hơn là phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro.

Theo ông Lê Chí Công, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai, các địa phương cần xây dựng phương án phù hợp với từng cấp độ thiên tai và đặc điểm từng địa bàn. Không thể sử dụng một phương án chung cho cả vùng đồng bằng, ven biển và miền núi. Những nơi thường xuyên ngập sâu phải có phương án sơ tán riêng; khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở cần xác định rõ điểm nguy hiểm, tuyến di chuyển và nơi tránh trú an toàn.

Cùng với tinh thần phòng ngừa và chuẩn bị ứng phó trước những diễn biến thiên tai có thể xảy ra, ông Hoàng Thanh Bình cho biết: Trong phương án ứng phó của địa phương, lực lượng tại chỗ phải được phân công cụ thể. Các hộ có người già, trẻ em cần được rà soát trước để có phương án hỗ trợ. Hệ thống thông tin liên lạc cũng phải được tính đến trong trường hợp mất điện, mất sóng điện thoại, bởi đây là điều kiện quan trọng để cảnh báo và tổ chức ứng phó.

Sẵn sàng ứng phó trong mùa mưa bão 

Ông Ngô Hải Dương, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh thông tin: Từ tháng 9 có thể xuất hiện nhiều đợt mưa lớn diện rộng. Đối với Quảng Trị, tháng 10 và tháng 11 là thời gian cần đặc biệt lưu ý, khả năng xuất hiện những cơn bão có hướng đi, tốc độ và cường độ bất thường, cùng với các đợt mưa lớn có thể gây ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất.

Với đặc điểm địa hình của Quảng Trị, nguy cơ thiên tai không tập trung ở một khu vực duy nhất. Mỗi địa bàn có một dạng rủi ro khác nhau, vì vậy thông tin dự báo cần được gắn với từng khu vực và chuyển nhanh đến chính quyền, người dân để có hành động phù hợp.

Kiểm tra phương tiện, vật tư trước mùa mưa bão - Ảnh: L.T

Theo ông Lê Chí Công, để sẵn sàng ứng phó trong mùa mưa bão, việc đầu tiên là rà soát lại toàn bộ những khu vực có nguy cơ cao. Các địa phương cần xác định rõ điểm thường ngập sâu, khu vực ven sông, vùng có nguy cơ lũ quét, sạt lở; kiểm tra các công trình, nhất là những địa điểm dự kiến làm nơi sơ tán. Cùng với đó là kiểm tra lực lượng, phương tiện, vật tư và hệ thống thông tin liên lạc. Những gì còn thiếu phải được bổ sung hoặc có phương án huy động. Các kịch bản sơ tán cần được cụ thể hóa đến từng khu dân cư, nhất là với những hộ nằm trong vùng nguy hiểm.

Điều quan trọng là các địa phương phải chủ động từ sớm, từ xa, không chờ đến khi mưa lũ xảy ra mới bắt đầu rà soát, chuẩn bị. Khi có cảnh báo, chính quyền cơ sở phải đánh giá ngay nguy cơ trên địa bàn và quyết định các biện pháp cần thiết, trong đó ưu tiên bảo vệ tính mạng người dân.

Người dân cũng cần chủ động theo dõi thông tin dự báo, không chủ quan trước những cảnh báo về mưa lớn, lũ quét, sạt lở; chuẩn bị phương án bảo vệ người và tài sản, đồng thời chấp hành yêu cầu sơ tán khi chính quyền thông báo.

Thiên tai có thể không được dự báo chính xác hoàn toàn về thời điểm và mức độ, nhưng những khu vực có nguy cơ, lực lượng ứng phó và phương án bảo vệ người dân hoàn toàn có thể được chuẩn bị trước. Chủ động từ sớm, từ xa, từ cơ sở chính là cách giảm thiểu thiệt hại trước khi thiên tai xảy ra.