Chủ tịch G6 Group nêu thách thức nếu giới hạn chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm

Về đề xuất giới hạn chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm cho người thuộc diện thụ hưởng, theo ông Nguyễn Anh Quê - Chủ tịch G6 Group, nếu thiếu giải pháp đi kèm, chính sách có thể làm khó cả người mua, ngân hàng và doanh nghiệp.

Một căn nhà ở xã hội có thể đủ điều kiện pháp lý, được bán đúng đối tượng, nhưng người mua vẫn không vay được ngân hàng. Một dự án ưu đãi về đất đai và thuế vẫn khó tìm khách dù đã mở bán nhiều đợt.

Những nghịch lý ấy cho thấy phát triển nhà ở xã hội không chỉ là xây thêm bao nhiêu căn hộ, mà còn là đưa sản phẩm đến đúng người có nhu cầu, với mức giá, nguồn vốn và điều kiện sở hữu phù hợp.

Phương án sửa Luật Nhà ở được thảo luận tháng 11/2026 đang thu hút sự quan tâm. Theo đề xuất mới, người mua nhà ở xã hội sau 5 năm kể từ khi thanh toán đủ tiền chỉ được chuyển nhượng cho đối tượng đủ điều kiện, thay vì bán theo cơ chế thị trường như hiện nay.

Với mục tiêu là chặn đầu cơ, hưởng chênh lệch từ nhà được Nhà nước hỗ trợ, tuy nhiên, theo ông Quê, kiểm soát người mua chỉ giải quyết một phần vấn đề. Nếu thiếu cơ chế đi kèm, quy định mới có thể làm suy giảm thanh khoản, ảnh hưởng khả năng vay vốn và thu hẹp động lực đầu tư. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc có nên chống đầu cơ hay không, mà là ngăn trục lợi bằng cách nào để thị trường không trở nên khó vận hành hơn.

Đề xuất mới về chuyển nhượng nhà ở xã hội đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Ảnh minh họa: Hoàng Anh

Đề xuất mới về chuyển nhượng nhà ở xã hội đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Ảnh minh họa: Hoàng Anh

Khi quyền chuyển nhượng ảnh hưởng đến khả năng vay vốn

Lo ngại lớn nhất của ông Quê liên quan đến tín dụng. Với phần lớn người thu nhập thấp, khả năng mua nhà phụ thuộc vào vốn vay. Ngay cả khi giá được ưu đãi, nhiều gia đình vẫn khó trả một khoản lớn trong thời gian ngắn.

Nhà ở xã hội có giới hạn chuyển nhượng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách ngân hàng định giá tài sản bảo đảm và khả năng thu hồi nợ. Theo phản ánh của Chủ tịch G6 Group, tại một số dự án, ngân hàng không mặn mà cho vay hoặc đặt thêm điều kiện: yêu cầu tài sản thế chấp khác, đề nghị chủ đầu tư cam kết mua lại căn hộ khi khách hàng mất khả năng thanh toán, hoặc yêu cầu duy trì một khoản tiền bảo đảm.

Nếu quy định mới được thông qua, phạm vi người nhận chuyển nhượng sẽ tiếp tục bị giới hạn ngay cả sau 5 năm. Khi đó, ngân hàng không chỉ xem xét giá trị căn hộ mà còn phải tính khả năng tìm được người mua đáp ứng điều kiện chính sách.

Giới hạn đối tượng không đồng nghĩa ngân hàng mất quyền xử lý tài sản. Nhưng nếu việc xử lý phải gắn với thủ tục xác nhận người mua, thời gian thu hồi nợ có thể kéo dài, chi phí tăng và giá trị thu hồi thực tế khó dự báo.

Rủi ro lớn hơn nằm ở phản ứng của hệ thống tín dụng. Ngân hàng có thể giảm tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản, yêu cầu bổ sung bảo đảm, hoặc chỉ chọn khách hàng có năng lực tốt hơn. Những người cần chính sách hỗ trợ nhất lại dễ gặp khó khăn nhất khi tiếp cận vốn, nhất là khi nguồn vay ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

Ông Quê cảnh báo có thể xuất hiện trường hợp người dân đã ký hợp đồng, đóng khoản ban đầu nhưng không được giải ngân phần vốn còn lại. Người mua khi đó mất cân đối tài chính, còn doanh nghiệp không thu đủ tiền theo tiến độ. Một rủi ro tín dụng của người mua có thể chuyển thành rủi ro dòng tiền của chủ đầu tư, và vì thế khả năng tiếp cận tín dụng ảnh hưởng đến cả tốc độ tiêu thụ lẫn khả năng tái đầu tư của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Anh Quê - Chủ tịch G6 Group. Ảnh: NVCC

Ông Nguyễn Anh Quê - Chủ tịch G6 Group. Ảnh: NVCC

Cầu không đồng đều giữa các địa bàn

Hiện tại, khả năng tiêu thụ nhà ở xã hội phân hóa mạnh giữa các địa bàn. Nhận thức phổ biến gắn nhà ở xã hội với khan hiếm, hồ sơ đăng ký đông và cạnh tranh để mua. Thực tế, theo quan sát của ông Quê, tình trạng này tập trung ở dự án có vị trí thuận lợi, kết nối hạ tầng tốt và nằm trong khu vực nhu cầu nhà ở thực sự cao.

Ở đô thị quy mô nhỏ, xa trung tâm hoặc gần khu công nghiệp, bức tranh có thể khác. Ông dẫn một số dự án như nhà ở xã hội Kim Hoa tại Hà Nội, các dự án tại Đồng Hới, Thái Bình, hay dự án gắn với khu công nghiệp tại Quy Nhơn, Vĩnh Phúc, Hải Dương trước đây, nơi mở bán nhiều đợt nhưng lượng khách đăng ký không đạt kỳ vọng.

Theo thông tin ông Quê cung cấp, một số dự án chỉ tiêu thụ khoảng 10-20% sau nhiều đợt mở bán. Riêng Kim Hoa đạt khoảng 40% quỹ căn trong đợt đầu.

Nhu cầu nhà ở lớn không đồng nghĩa với nhu cầu mua nhà ở xã hội ở mọi vị trí. Người lao động cần nơi ở ổn định, nhưng chưa chắc muốn mua căn hộ xa nơi làm việc, thiếu trường học, cơ sở y tế hay dịch vụ thiết yếu, hoặc phải chịu chi phí đi lại cao.

Ở nhiều nơi, chênh lệch giá với nhà thương mại giá thấp, thậm chí với nhà đất trong khu vực, không đủ lớn để tạo sức hút. Người mua phải cân nhắc giữa một sản phẩm ưu đãi về giá nhưng nhiều điều kiện với lựa chọn linh hoạt hơn. Nếu tiếp tục giới hạn đối tượng nhận chuyển nhượng, sự khác biệt này có thể thành bất lợi thêm cho nhà ở xã hội.

Tác động cũng không đều. Dự án có vị trí tốt, giá thấp hơn đáng kể so với nhà thương mại vẫn có thể duy trì tiêu thụ. Các dự án ở khu vực cầu yếu sẽ chịu áp lực lớn hơn.

Với doanh nghiệp, bán chậm không chỉ là chuyện của một dự án. Lợi nhuận nhà ở xã hội bị khống chế, trong khi chi phí vốn, xây dựng, quản lý và thời gian triển khai vẫn phát sinh. Khi tốc độ bán thấp hơn dự kiến, thời gian thu hồi vốn kéo dài và hiệu quả đầu tư có thể suy giảm nhanh.

Nếu rủi ro này không được tính đủ, doanh nghiệp sẽ ưu tiên vị trí có thanh khoản tốt và hạn chế tham gia dự án ở địa bàn khó khăn. Khi đó, mục tiêu phát triển nhà ở xã hội ở chính những nơi cần chính sách nhất sẽ khó thực hiện hơn.

Một chính sách kiểm soát người mua nhưng bỏ ngỏ cơ chế định giá có thể vẫn không bảo đảm nhà ở đến được người thu nhập thấp. Ảnh minh họa: Việt Dương

Một chính sách kiểm soát người mua nhưng bỏ ngỏ cơ chế định giá có thể vẫn không bảo đảm nhà ở đến được người thu nhập thấp. Ảnh minh họa: Việt Dương

Cần cơ chế vận hành, không chỉ quy định hạn chế

Ngoài tín dụng và thanh khoản, ông Quê đặt câu hỏi về vận hành. Nếu người mua lại vẫn phải thuộc diện hưởng chính sách, ai xác nhận điều kiện của họ? Mất bao lâu để xét duyệt? Việc xác nhận diễn ra trước hay sau khi hai bên ký hợp đồng?

Giao dịch thứ cấp khác mua lần đầu. Chủ đầu tư có thể đã bàn giao căn hộ và hỗ trợ cấp giấy chứng nhận, nhưng nếu vẫn phải tham gia xét duyệt hoặc bảo đảm cho giao dịch này, trách nhiệm doanh nghiệp sẽ kéo dài ra ngoài phạm vi đầu tư ban đầu.

Ông Quê đề xuất giao UBND cấp xã tiếp nhận, xác minh hồ sơ người mua lại, còn Sở Xây dựng thực hiện thẩm định cuối cùng. Để tránh thêm tầng nấc hành chính, cần phân định rõ cơ quan nào quyết định, cơ quan nào kiểm tra và thời hạn xử lý từng bước.

Về giá chuyển nhượng, nếu các bên tự thỏa thuận, người mua đủ điều kiện chưa chắc có đủ năng lực tài chính khi giá thị trường tăng cao. Ngược lại, khống chế giá quá chặt có thể phát sinh các khoản thanh toán ngoài hợp đồng, đặc biệt với nội thất, cải tạo và phần giá trị đầu tư bổ sung.

Cần làm rõ điều khoản chuyển tiếp cho những người đã ký hợp đồng trước khi quy định mới có hiệu lực. Theo Luật Nhà ở 2023, người mua được chuyển nhượng căn hộ theo cơ chế thị trường sau 5 năm kể từ khi thanh toán đủ tiền, nếu đáp ứng điều kiện về giấy chứng nhận. Nếu quyền này thay đổi với cả những hợp đồng đã ký, kỳ vọng chính đáng của người mua và niềm tin vào tính ổn định của pháp luật có thể bị ảnh hưởng.

Chống đầu cơ nhưng vẫn bảo vệ động lực thị trường

Ông Quê cho rằng, việc điều chỉnh quy định chuyển nhượng cần đặt trong một hệ thống chính sách đồng bộ, không chỉ siết điều kiện người mua lại. Trước hết là cơ chế xử lý tài sản bảo đảm. Nếu Nhà nước tiếp tục giới hạn đối tượng nhận chuyển nhượng, ngân hàng cần có giải pháp khi người vay mất khả năng thanh toán.

Do đó, ông Quê đề xuất nghiên cứu cơ chế Nhà nước mua lại nhà ở xã hội trong trường hợp cần thiết, đồng thời hỗ trợ chênh lệch lãi suất để khuyến khích ngân hàng thương mại tham gia cho vay. Tuy vậy, việc mua lại toàn bộ căn hộ phát sinh nợ xấu có thể tạo gánh nặng ngân sách và rủi ro đạo đức.

Một hướng đáng nghiên cứu hơn là cơ chế mua lại có điều kiện qua quỹ phát triển nhà ở, chỉ kích hoạt khi ngân hàng đã xử lý nợ nhưng không tìm được người mua đủ điều kiện trong thời hạn nhất định.

Song song, cần nghiên cứu bảo lãnh tín dụng hoặc chia sẻ một phần rủi ro cho vay với người mua, thay vì chuyển toàn bộ trách nhiệm sang chủ đầu tư. Về thủ tục, cần một quy trình chuyển nhượng thứ cấp thống nhất, công khai điều kiện người mua, thời hạn xác minh và trách nhiệm từng cơ quan.

Quan trọng hơn, cần đánh giá tác động của quy định mới theo từng phân khúc thị trường. Một chính sách áp dụng đồng nhất toàn quốc có thể cho kết quả khác nhau giữa đô thị thiếu nguồn cung và địa phương có dự án tiêu thụ chậm. Nếu chỉ kiểm soát đối tượng mà bỏ qua khả năng tiếp cận tín dụng, chênh lệch giá nhà và sức mua thực tế, rủi ro sẽ tăng ở chính những khu vực vốn đã khó thanh khoản.

Điều này càng quan trọng khi Chính phủ đặt mục tiêu phát triển ít nhất một triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Mục tiêu đó không thể chỉ dựa vào ưu đãi cho chủ đầu tư hay các chỉ tiêu xây dựng. Điều cốt yếu là hình thành một thị trường vận hành được: người dân tiếp cận vốn, ngân hàng kiểm soát rủi ro, doanh nghiệp thu hồi vốn để tiếp tục đầu tư.

Theo ông Quê, chống trục lợi là cần thiết. Nhưng nếu những rào cản được thiết kế để bảo vệ chính sách lại khiến người có nhu cầu thực khó mua nhà hơn, ngân hàng ngại cho vay và doanh nghiệp giảm động lực đầu tư, thì mục tiêu an sinh có thể bị ảnh hưởng ngay từ cơ chế thực thi.

Việt Dương

Nguồn Nhà Quản Trị: https://theleader.vn/chu-tich-g6-group-neu-thach-thuc-neu-gioi-han-chuyen-nhuong-nha-o-xa-hoi-sau-5-nam-d48614.html