Chủ tịch Quốc hội: Chuyển sở hữu trí tuệ từ 'lá chắn bảo vệ' thành 'động lực tăng trưởng'

Chuyển trọng tâm từ bảo hộ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, lần sửa Luật Sở hữu trí tuệ này rất quan trọng, tập trung chuyển trọng tâm từ bảo hộ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời thích ứng với công nghệ số và AI.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay tất cả các nước trên thế giới muốn phát triển đều phải chuyển đổi số và AI. Vì vậy, trong Tờ trình phải làm rõ nội dung này để tăng tính thuyết phục.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp

Nhấn mạnh vấn đề cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần rút ngắn thời gian, nhưng đồng thời phải bảo đảm nguồn lực con người và hạ tầng số mạnh mẽ. Nếu không đầu tư đồng bộ về nhân sự, hệ thống AI hỗ trợ thẩm định, kết nối dữ liệu thì có thể dẫn đến thẩm định sơ sài hoặc tác động ngược lại.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần quy định rõ chế tài khi cơ quan nhà nước chậm thời hạn, trong đó phải tính đến việc bồi thường hoặc miễn phí duy trì. Đồng thời, tăng hiệu quả hậu kiểm.

Bên cạnh đó, cơ chế thẩm định nhanh cần ưu tiên các lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm, thay vì áp dụng tràn lan. Việc này cần Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành liên quan tính toán.

Thứ hai, về thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần sớm ban hành hướng dẫn về định giá sở hữu trí tuệ thống nhất, minh bạch, đặc biệt đối với tài sản vô hình như phần mềm, dữ liệu, thương hiệu số. Nếu không, ngân hàng và nhà đầu tư vẫn e ngại sử dụng sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm.

Cùng với đó, cần có chính sách ưu đãi thuế, tín dụng rõ ràng hơn cho doanh nghiệp sở hữu trí tuệ để góp vốn; tăng cường đào tạo cho kế toán, kiểm toán viên về hạch toán sở hữu trí tuệ để tránh tình trạng có tài sản nhưng không ghi nhận được.

"Đây là một lĩnh vực rất mới, vì vậy vấn đề bồi dưỡng, đào tạo hết sức quan trọng", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Thứ ba, về bảo đảm đối tượng thích ứng công nghệ số, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần quy định chỉ tiêu nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng đối với sản phẩm phi vật thể, tránh tranh chấp; đồng thời làm rõ ranh giới với quyền tác giả phần mềm, giao dịch để tránh chồng chéo.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thời gian qua, Bộ Công an đã phối hợp với các bộ, ngành trong xử lý các vấn đề về sở hữu trí tuệ trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là quyền tác giả, tác phẩm, văn nghệ..., qua đó góp phần thiết lập lại trật tự.

Hiện nay, trên một số mạng xã hội như YouTube, những nội dung có bản quyền mới được phát hành, còn những nội dung không có bản quyền sẽ bị gỡ bỏ. "Tôi thấy việc này rất minh bạch", Chủ tịch Quốc hội nói.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ

Thứ tư, về xử lý vấn đề trí tuệ nhân tạo - điểm đột phá, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là bước tiến quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý an toàn cho phát triển AI trong nước, đồng thời giữ vững nguyên tắc tác giả là con người, phù hợp với thông lệ quốc tế hiện nay.

Ngoài ra, ở các lĩnh vực khác, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Cùng với đó, phải kiểm soát chặt hơn việc đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia Việt Nam.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Luật Sở hữu trí tuệ đã chuyển sở hữu trí tuệ từ "lá chắn bảo vệ" thành "động lực tăng trưởng". Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc rất lớn vào nghị định hướng dẫn, đặc biệt là về AI, định giá sở hữu trí tuệ và năng lực thực thi của cơ quan quản lý.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ đặc biệt quan tâm ban hành nhanh nghị định về AI, tham vấn rộng rãi cộng đồng công nghệ và chủ sở hữu về quyền. Phải xây dựng hệ thống định giá sở hữu trí tuệ chuẩn mực và cơ sở dữ liệu giao dịch công khai.

Cùng với đó, đầu tư mạnh vào nhân sự công nghệ thẩm định để đáp ứng thời hạn mới. Đồng thời, phải theo dõi sát các dự thảo sửa đổi tiếp theo liên quan đến lĩnh vực này để cập nhật cho tốt.

"Lần sửa đổi này mang tính chất lâu dài, không nên chỉ vướng gì sửa nấy mà phải có tư duy, tầm nhìn xa, trông rộng để sửa cho tốt", Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh

Trước đó, trình bày tóm tắt tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được xây dựng nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế về sở hữu trí tuệ, đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh.

Dự án luật cũng hướng tới bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ. Trong đó, mô hình quản lý nhà nước về xác lập quyền sở hữu trí tuệ được định hướng theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối, bao gồm cả quyền đối với giống cây trồng.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ vẫn kế thừa phạm vi điều chỉnh như Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, cụ thể là Luật quy định về quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và việc bảo hộ các quyền đó.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh trình bày tờ trình

Dự thảo Luật giữ nguyên đối tượng áp dụng như Luật hiện hành, cụ thể là áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài đáp ứng các điều kiện quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo Luật cũng đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đăng ký, xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Bãi bỏ các thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ do chuyển nhượng quyền được thực hiện theo thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ...

Thẩm tra sơ bộ dự án luật, đối với việc chuyển giao chức năng quản lý Nhà nước về bảo hộ quyền đối với giống cây trồng, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ với cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn như được nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra

Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp và thể chế hóa khá toàn diện các quan điểm, chủ trương của Đảng và các kết luận, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính...

Đồng thời, đáp ứng các yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh, chính sách dân tộc và bình đẳng giới như đã đánh giá, phân tích cụ thể tại Báo cáo thẩm tra đầy đủ.

Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật để thể chế hóa đầy đủ hơn các chủ trương, định hướng của Đảng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đặc biệt là Kết luận số 51-KL/TW của Bộ Chính trị đối với các yêu cầu về hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ hiện đại, đồng bộ, thích ứng hiệu quả với kinh tế số.

Đồng thời, rà soát toàn diện, kỹ lưỡng từng nội dung của dự thảo Luật, bảo đảm việc sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ không làm phát sinh chồng chéo, mâu thuẫn với các điều ước, hiệp định và cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đặc biệt là Công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới.