Chủ tịch Quốc hội: Đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương

Đổi mới phân cấp, linh hoạt giữa chi đầu tư và chi thường xuyên

Sáng 19/8, Tổ 2, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh thảo luận về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).  

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thảo luận tại Tổ 2 - Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công vừa qua cũng mới được sửa đổi nhưng trước yêu cầu tăng trưởng hai con số và yêu cầu của tổ chức chính quyền địa phương hai cấp thì cần tiếp tục sửa đổi.

Một trong những yêu cầu đặt ra là khắc phục tình trạng lồng ghép cứng nhắc. Thực tế cho thấy, mô hình ngân sách lồng ghép đang khiến quy trình phê duyệt kéo dài, nhiều tầng nấc, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương.

"Việc sửa đổi Luật lần này cần khắc phục tình trạng lồng ghép ngân sách cứng nhắc, tăng quyền chủ động cho địa phương và đổi mới phương thức quản lý, phân bổ ngân sách", Chủ tịch Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhấn mạnh cần xóa rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư, khắc phục tình trạng không thể dùng chi thường xuyên để sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc chuẩn bị dự án đầu tư.

Cùng với đó, phải bảo đảm sự tương thích với việc hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia, có khung pháp lý ngân sách cho phép giao vốn trọn gói theo mục tiêu đầu ra thay vì giao chi tiết theo danh mục đầu vào. Quốc hội không quản lý danh mục, không quản lý dự án mà Chính phủ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Quốc hội.

Về các nhóm định hướng chính sách trọng tâm, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, trước hết cần đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương; hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu, phân định rõ giữa nguồn thu ngân sách Trung ương hưởng 100%, ngân sách địa phương hưởng 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm; tăng tính chủ động cho các đô thị động lực.

Một định hướng quan trọng khác là "linh hoạt hóa" ranh giới giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Theo đó, có thể cho phép sử dụng kinh phí thường xuyên cho các nhiệm vụ mang tính chất đầu tư quy mô nhỏ như cải tạo, nâng cấp, mở rộng, sửa chữa tài sản công hiện có; mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc; lập, thẩm định quy hoạch và chuyển đầu tư dự án.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần chuyển sang phân định dựa trên bản chất mục tiêu thay vì trên nguồn vốn. Vốn đầu tư công tập trung cho các dự án hạ tầng lớn, tạo năng lực sản xuất mới; còn chi thường xuyên phục vụ duy trì, vận hành và nâng cao hiệu suất tài sản hiện có.

Chủ tịch Quốc hội đồng thời đề nghị chuyển đổi sang quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, chuyển từ phân bổ theo chứng từ đầu vào sang giao vốn theo KPI, kết quả đầu ra.

Theo đó, Trung ương chỉ kiểm soát trần ngân sách và chỉ tiêu kết quả; thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách là bộ, ngành, UBND các địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả chi tiêu trong phạm vi nguồn lực được giao.

Cùng với đổi mới phương thức quản lý, cần hoàn thiện khuôn khổ chi tiêu trung hạn, gắn kết giữa kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn với dự toán ngân sách hàng năm, qua đó hạn chế việc lập dự toán dàn trải, thiếu tính khả thi.

Giao vốn trọn gói, quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra

Đối với chương trình mục tiêu quốc gia và vốn bổ sung có mục tiêu, Chủ tịch Quốc hội nhất trí với ý kiến các đại biểu về việc áp dụng cơ chế giao vốn trọn gói, không phân bổ chi tiết đến từng dự án nhỏ lẻ ở cấp Trung ương. Theo đó, giao tổng mức vốn cho cấp tỉnh theo danh mục chi tiêu bắt buộc, HĐND cấp tỉnh phân bổ chi tiết và điều hòa vốn giữa các hợp phần.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 2 - Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Media Quốc hội).

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị bãi bỏ các điều kiện trói buộc thủ tục, cho phép kéo dài thời gian giải ngân các khoản kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia mang tính chất đặc thù xã hội, vùng sâu, vùng xa sang năm kế tiếp mà không phải qua nhiều tầng nấc xin phép.

So sánh với Luật Ngân sách Nhà nước hiện hành, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, nếu Luật hiện hành quy định lồng ghép, phụ thuộc nhiều cấp thì định hướng sửa đổi là phân định rõ trách nhiệm tài khóa từng cấp chính quyền. Nếu Luật hiện hành quy định bắt buộc phải qua thủ tục dự án đầu tư công thì định hướng sửa đổi là cho phép dùng kinh phí thường xuyên theo hạn mức linh hoạt.

Để bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật liên quan, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần sửa đổi đồng bộ một số luật. Trong đó, rà soát tổng thể Luật Đầu tư công, sửa khái niệm dự án đầu tư công trong phạm vi điều chỉnh đối với các dự án nâng cấp, sửa chữa nhỏ.

Với Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, cần tinh giản quy trình xử lý, nhượng bán, thanh lý, khai thác tài sản công để tạo nguồn thu hợp pháp cho ngân sách. Với Luật Quản lý thuế, Luật Quản lý nợ công, cần tạo hành lang pháp lý mở rộng cơ sở thu và quản lý vay nợ của chính quyền địa phương theo năng lực trả thực tế.

Cơ bản tán thành định hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, đại biểu Đỗ Đức Hiển đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo khi rà soát, cụ thể hóa các nội dung chính sách cần bảo đảm tính thống nhất với các quy định của Hiến pháp về ngân sách, thuế.

Đại biểu Đỗ Đức Hiển lưu ý, dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) sửa đổi, bãi bỏ nhiều chính sách của Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành như tích hợp kế hoạch đầu tư công vào kế hoạch tài chính 5 năm; thay đổi các quy trình và phân bổ dự toán ngân sách Nhà nước hàng năm; bổ sung các quy định về chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, phân cấp quản lý đầu tư công; sửa đổi quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, dự phòng ngân sách, công khai, giám sát đầu tư công.

Do đó, đại biểu đề nghị rà soát kỹ tác động của các quy định này với các luật hiện hành như Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Quản lý nợ công, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng, để bảo đảm thẩm quyền của Quốc hội về thuế theo quy định của Hiến pháp, cần quy định rõ hơn Điều 18 dự thảo Luật theo hướng làm rõ Quốc hội quyết định các sắc thuế, các nội dung cơ bản của từng sắc thuế; Chính phủ chỉ quy định chi tiết đối với các nội dung được luật giao.

Về phân cấp, phân quyền, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị bổ sung một nguyên tắc: Đối với khoản đầu tư công từ ngân sách địa phương thì cần phân cấp trọn gói và triệt để.