Chủ tịch Quốc hội: Kịp thời chuyển vốn từ nơi làm chậm sang nơi làm tốt

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp

Chuyển từ phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói

Ngày 14/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, việc tích hợp mục tiêu để khắc phục tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm chi phí tuân thủ hành chính, đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc tích hợp lần này về thể chế và cơ chế phân cấp làm sao để "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Trung ương, Quốc hội, Chính phủ kiến tạo để phát triển. Thực trạng điểm nghẽn vừa qua thấy trước đây có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành đến địa phương. Một là dẫn đến tâm lý sợ sai, hai là giải ngân chậm. Các hướng dẫn và thủ tục lòng vòng dẫn đến giải ngân chậm. Tới đây làm sao chuyển từ việc phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và tiêu chí định mức ngân sách. Địa phương phải chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần tùy thuộc vào nhu cầu thực tế của từng địa bàn. Giao thẩm quyền điều hành danh mục cho HĐND cấp tỉnh. Cần quy định rõ HĐND cấp tỉnh được quyền điều chỉnh, chuyển đổi vốn giữa các dự án thành phần. Ví dụ, chuyển nguồn từ hạ tầng văn hóa sang hạ tầng y tế nếu vùng đó đang thiếu y tế cơ sở không phải trình bộ ngành Trung ương thẩm định lại. Nghĩa là địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Hạn chế manh mún, xé lẻ nhiều phần khiến không thực hiện được

Về cơ cấu nguồn vốn và kế hoạch tài chính, theo Chủ tịch Quốc hội phải nhìn nhận thực trạng điểm nghẽn vừa qua. Hiện tại đang đề xuất cơ cấu là 75% vốn đầu tư công, 25% là kinh phí thường xuyên. Giải pháp tới phải tính toán linh hoạt tỷ lệ 75-25. Cần làm rõ ranh giới giữa vốn đầu tư công (xây mới, nâng cấp) và kinh phí thường xuyên (đào tạo, vận hành, bảo trì, mua sắm thiết bị y tế, văn hóa). Phải làm sao hạn chế sự manh mún, xé lẻ ra nhiều phần khiến không thực hiện được.

Vì vậy, tỷ lệ 75-25 nên được xem là mục tiêu khung cấp quốc gia, không nên ép cứng đối với từng địa phương. Bộ Tài chính cần có hướng dẫn vấn đề này. Đặc biệt đối với lĩnh vực văn hóa, y tế cơ sở, nhu cầu chi thường xuyên như đào tạo con người, duy trì hoạt động thường cao hơn chi đầu tư cơ sở hạ tầng. Đầu tư cho con người là mang tính hiệu quả lâu dài.

Đồng thời, về cơ chế lồng ghép vốn, cần quy định rõ quy trình, thủ tục lồng ghép vốn từ các chương trình này với vốn ngân sách địa phương và vốn xã hội hóa. Tránh tình trạng khi thanh tra, kiểm tra, kiểm toán coi việc lồng ghép là sai mục đích. Phải bàn bạc để có một cơ chế thật sự thông thoáng cho việc chi tiêu.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý về việc thu gom đầu mối quản lý, tránh cộng gộp cơ học. Thực trạng vừa qua, dù gom thành một chương trình tổng thể, nhưng nếu bên dưới vẫn tồn tại các ban quản lý chuyên trách riêng rẽ thuộc các bộ như: Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Bộ Giáo dục và Đào tạo thì địa phương vẫn phải chịu nhiều sự kiểm soát. Gom nhưng thực chất chỉ là gom cơ học, bên dưới thủ tục hành chính vẫn lòng vòng.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội gợi ý có thể thành lập Văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương. Bộ Tài chính đóng vai trò quản lý tổng thể ngân sách, cùng một cơ quan điều phối liên ngành tập trung làm đầu mối "một cửa" cho địa phương tổng hợp, giải trình. Chuẩn hóa tiêu chí đánh giá, phải tích hợp bộ tiêu chí đánh giá đầu ra, tránh trùng lặp. Ví dụ tiêu chí nông thôn với y tế, giáo dục, văn hoá không được xung đột, chồng chéo với các tiêu chí chuyên ngành của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Khi tiêu chí không chồng chéo thì cấp dưới mới thông thoáng.

Liên quan đến việc giám sát, quản trị dữ liệu và chuyển tiếp chính sách, theo Chủ tịch Quốc hội phải xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ. Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu, chỉ số đầu ra phải được cập nhật liên tục để kịp thời chuyển vốn từ nơi làm chậm sang nơi làm tốt.

Cơ chế này sẽ kích thích các địa phương thi đua giải ngân thực hiện. Nếu không, trong 1 quý hoặc 6 tháng, Trung ương sẽ điều chuyển vốn từ địa phương làm không tốt sang địa phương làm tốt.

Đo lường, chấm điểm hiệu quả thực chất sau tích hợp

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đồng tình việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia nhằm giảm thủ tục, giảm đầu mối, khắc phục sự chồng chéo và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng phát biểu tại phiên họp

Về nguồn lực và cơ cấu vốn, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội giao Chính phủ cơ cấu lại theo hướng 75% đầu tư công và 25% chi thường xuyên. Do đó, cần cân nhắc xem nếu định hướng áp dụng cơ học tỷ lệ 75-25 có còn vướng mắc gì. Các nội dung về giáo dục, y tế, giảm nghèo, dân số, văn hóa có nhiều nhiệm vụ phải thực hiện bằng kinh phí thường xuyên nhưng lại gắn trực tiếp với người dân và dịch vụ xã hội, đôi khi mang hơi hướng của tính chất đầu tư. Vì vậy, nên cân nhắc xác định cơ cấu vốn theo yêu cầu của từng nhiệm vụ.

Liên quan đến phân bổ vốn và tiêu chí chấm điểm, tán thành việc phân bổ vốn phải gắn với khả năng thực hiện, giải ngân và kết quả đầu tư. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, nghiên cứu kỹ việc lấy tỷ lệ giải ngân làm tiêu chí quyết định mức vốn được hỗ trợ. Theo đó, trước hết phải đảm bảo nguồn lực theo mục tiêu, mức độ khó khăn và đối tượng ưu tiên trước. Sau đó mới dùng kết quả thực hiện và khả năng giải ngân để điều chỉnh, nhằm khuyến khích những nơi làm tốt.

“Đề nghị rà soát kỹ công thức chấm điểm phân bổ hằng năm, đặc biệt rà soát kỹ về trọng số và tính so sánh. Bởi lẽ, địa phương được giao nhiều nhiệm vụ có thể có lợi thế về điểm số. Một nhiệm vụ nhỏ, dễ hoàn thành cũng được tính 10 điểm ngang bằng với một nhiệm vụ lớn, phức tạp. Khi đó, kết quả có thể chưa phản ánh đầy đủ mức độ khó khăn, quy mô nguồn lực và kết quả thực chất, nhất là đối với những địa phương ở vùng miền núi, vùng đặc biệt khó khăn”, Phó Chủ tịch Quốc hội nói và đề nghị nghiên cứu và rà soát thêm về cách tính điểm.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến phát biểu kết luận phiên thảo luận

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội tán thành với tờ trình, tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình tổng thể thực hiện trong giai đoạn 2026-2035. Đề nghị, Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát toàn bộ hồ sơ, tiếp thu ý kiến của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của cơ quan thẩm tra để hoàn thiện hồ sơ, gửi ĐBQH theo đúng quy định. Nội dung này sẽ báo cáo Quốc hội, và thảo luận Tổ tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào ngày 19/8 tới.

Về nguồn lực, ông Lâm Văn Mẫn, Chủ tịch Hội đồng dân tộc cho biết, Thường trực Hội đồng Dân tộc tán thành giảm chi quản lý, tăng nguồn lực đầu tư, nhưng tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên không áp dụng cơ học, làm giảm nguồn lực hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa và chính sách đặc thù. Đối với địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương trên 70%, đề nghị mức vốn đối ứng không quá 10%; tiếp tục ưu tiên ở mức cao nhất cho vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn, an toàn khu, biên giới, hải đảo.