Chủ tịch Quốc hội nêu 3 chuyển đổi lớn trong quản lý an toàn thực phẩm

Chiều 24/9 tại Phiên họp thứ 6, UBTVQH đã cho ý kiến bước đầu về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). 

Phát biểu ý kiến, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm, chuyển từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ, đồng thời bảo đảm trách nhiệm rõ ràng giữa các cơ quan.

Toàn cảnh Phiên họp của UBTVQH chiều 24/9. Ảnh: Media Quốc hội

Người dân rất quan tâm đến vấn đề an toàn thực phẩm

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, dư luận và người dân rất quan tâm đến vấn đề an toàn thực phẩm, từ thuốc uống đến thực phẩm ăn, uống hằng ngày. Điểm nghẽn lớn của luật hiện hành và dự thảo là chưa làm rõ quản lý nhà nước, ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, giữa Trung ương và địa phương.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật phải hướng tới một đầu mối, một hệ thống dữ liệu, một chuỗi quản lý và một trách nhiệm đến cùng. Trong đó, cần chuyển từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ. 

Đây phải là "xương sống" của luật, xác định rõ nhóm nào Nhà nước tiền kiểm, nhóm nào doanh nghiệp chịu trách nhiệm và nhóm nào hậu kiểm; đồng thời quy định tiêu chí chuyển mức độ kiểm soát.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội

"Không lấy an toàn thực phẩm làm lý do để phục hồi cơ chế xin - cho, nhưng cũng không lấy cải cách thủ tục làm lý do để hạ chuẩn an toàn", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo đó, mọi chính sách can thiệp trực tiếp vào sản phẩm và sức khỏe người dân phải dựa trên bằng chứng khoa học. Tiêu chí phân loại nguy cơ cần được quy định rõ trong luật hoặc giao Chính phủ ban hành kèm danh mục, tránh tùy tiện. 

Những sản phẩm như sữa bột trẻ em, thực phẩm bảo vệ sức khỏe có thể thuộc nhóm nguy cơ cao, trong khi gạo đóng túi thông thường có thể thuộc nhóm hậu kiểm.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà và Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên. Ảnh: Media Quốc hội

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ gốc, chẳng hạn kiểm soát tại nông trại, giới hạn tồn dư, truy xuất nguồn gốc đối với rau củ. Khi xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm, ngành y tế cần xác định rõ nguyên nhân để có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Dữ liệu phải trở thành hạ tầng quản trị

Chủ tịch Quốc hội cho rằng quy định về bắt buộc bổ sung vi chất, nhất là việc mở rộng phạm vi thực phẩm áp dụng, là thay đổi chính sách lớn. Những vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng cần có bằng chứng dịch tễ, đánh giá nguy cơ, chi phí và cơ chế giám sát sau áp dụng.

Về hậu kiểm, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải mạnh nhưng được kiểm soát, không biến hậu kiểm thành "tiền kiểm ngầm". Hậu kiểm cần tập trung vào cơ sở, mẫu sản phẩm trên thị trường, lịch sử tuân thủ và truy xuất nguồn gốc, xử lý đúng nơi có nguy cơ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Media Quốc hội

Dữ liệu cũng phải trở thành hạ tầng quản trị. Việc xây dựng một chương riêng về dữ liệu là đúng hướng, nhưng cần thực hiện nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều lần sử dụng"; dữ liệu đã có, đã kết nối thì không yêu cầu cung cấp lại, đồng thời phải bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo luật phải thể hiện rõ ba chuyển đổi: từ phân tán sang một đầu mối chịu trách nhiệm; từ quản thủ tục sang quản nguy cơ và kết quả; từ kiểm tra thủ công sang quản trị bằng dữ liệu, truy xuất theo chuỗi.

Luật khi được ban hành cần trả lời ba câu hỏi: thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không; doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không; và khi xảy ra sự cố có truy được nguồn, xác định được trách nhiệm, xử lý đủ nhanh hay không.