Phải làm rõ cách tính 'trên 50% nhân dân', cách xác định 'ý kiến của đa số nhân dân' khi lấy ý kiến

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà trình bày tờ trình (Ảnh: Quốc hội)

Sáng 24-9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình tóm tắt Dự án luật này, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) tập trung quy phạm hóa 03 chính sách cơ bản: Bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền; Đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, đổi mới phương thức thực hiện thích ứng không gian số, dữ liệu mở, bảo đảm công khai, minh bạch; Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành định hướng của dự thảo luật về bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu (Ảnh: Quốc hội)

Tuy nhiên, về quyền và nghĩa vụ của công dân, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan soạn thảo luật cần quy định rõ cơ chế phản hồi, tiếp thu, giải trình; việc chấp hành quyết định của cộng đồng phải trong phạm vi đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và không trái pháp luật, không hạn chế quyền kiến nghị, phản ánh.

Đối với việc lấy ý kiến nhân dân, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị cơ quan soạn thảo cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền quyết định trong tiếp thu, giải trình và phản hồi; đồng thời xác định rõ cách tính “trên 50% Nhân dân” khi lấy ý kiến bằng nhiều hình thức.

Đối với quy định về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, cần bảo đảm phương thức điện tử không làm hạn chế cơ hội tham gia của người khó tiếp cận công nghệ hoặc hạ tầng số; đồng thời làm rõ nguyên tắc kết hợp giữa trực tiếp và điện tử, nhất là trong lấy ý kiến, biểu quyết của cộng đồng dân cư, bảo đảm bình đẳng trong thực hiện quyền dân chủ.

Đồng thời, cần quy định rõ cách tổng hợp, xác định kết quả khi sử dụng nhiều hình thức, nhất là cách xác định “ý kiến của đa số Nhân dân” tại Điều 18, tránh trùng lặp và bảo đảm thống nhất, minh bạch…

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu (Ảnh: Quốc hội)

Phát biểu ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, yêu cầu sửa đổi lần này không chỉ dừng lại ở việc tinh gọn từ 91 điều xuống 61 điều, mà cốt lõi là làm cho dân chủ ở cơ sở thực chất, trách nhiệm hơn, phù hợp với phương thức quản trị mới, môi trường chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Cơ quan soạn thảo và các cơ quan liên quan tập trung làm rõ 5 nhóm vấn đề trọng tâm. Trong đó, xác định đúng tinh thần của luật là dân chủ phải gắn liền với pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật và trách nhiệm.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, dân chủ ở cơ sở không chỉ dừng lại ở việc người dân "được biết, được bàn, được tham gia ý kiến", mà quan trọng nhất là ý kiến của người dân được tiếp nhận, trách nhiệm trả lời, thời hạn phản hồi và kết quả xử lý. Do đó, cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận, các trường hợp bắt buộc phải phản hồi, thời hạn phản hồi và quy trình thông báo cho người dân đối với các ý kiến không thuộc thẩm quyền.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, trong quá trình sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở cần quy định rõ các cơ chế trực tiếp tác động đến quyền của người dân, không để khó áp dụng trong thực tế.

Đơn cử như quy định tại Điều 18 về việc giải trình khi quyết định khác với ý kiến của trên 50% nhân dân, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, quy định này đúng hướng, nhưng cần làm rõ 50% được tính trên tổng số người có quyền tham gia hay số người thực tế tham gia; đồng thời xác định rõ phương thức tổng hợp khi lấy ý kiến điện tử để tránh trùng lặp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhấn mạnh, chuyển đổi số phải mở rộng dân chủ, không tạo ra khoảng cách dân chủ số. Đồng tình với quy định họp trực tuyến, bỏ phiếu điện tử, lấy ý kiến trên nền tảng số, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cần có các quy định để đảm bảo người cao tuổi, người dân ở vùng khó khăn, người chưa có điều kiện hoặc chưa có kỹ năng số… có đầy đủ điều kiện tham gia.

"Phương thức số là công cụ mở rộng quyền, không phải điều kiện để thực hiện quyền dân chủ ở cơ sở" - Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần xử lý chặt chẽ vấn đề xác thực thông tin, phòng chống gian lận, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quy định rõ cách thức xác định kết quả khi kết hợp nhiều phương thức lấy ý kiến, bảo đảm tính tin cậy và phản ánh đúng ý chí của nhân dân...

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà phát biểu (Ảnh: Quốc hội)

Phát biểu tiếp thu các ý kiến tại Phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Chính phủ sẽ tập trung nghiên cứu, tiếp thu và hoàn thiện dự án Luật đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất; rà soát kỹ với các luật liên quan, nhất là luật chuyên ngành, nhằm tránh xung đột, chồng chéo hay giao thoa về quy định; kết hợp hài hòa giữa phương thức số và trực tiếp nhằm bảo đảm mục tiêu cốt lõi là gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân và nâng cao hiệu quả giải trình, giám sát…