Chủ tịch Quốc hội: Quy trình lập pháp phải gắn liền với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại hội nghị

Đổi mới tư duy, phương thức xây dựng pháp luật

Phát biểu kết luận hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là lần thứ hai liên tiếp Bộ Chính trị ban hành Kết luận về định hướng lập pháp toàn khóa (sau Kết luận số 19-KL/TW của khóa XV), khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của công tác này.

Nhìn lại các nhiệm kỳ qua, Chủ tịch Quốc hội cho biết, khối lượng lập pháp của Quốc hội không ngừng tăng lên. Qua đó đã góp phần quan trọng bảo đảm kinh tế vĩ mô giữ được sự ổn định, kiềm chế lạm phát, đảm bảo an sinh xã hội và hoàn thành các chỉ tiêu phát triển.

Theo Chủ tịch Quốc hội, các Nghị quyết Đại hội Đảng từ khóa VI đến khóa XIII đều chỉ rõ 3 điểm nghẽn chiến lược: Thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Trong đó, điểm nghẽn thể chế là vấn đề cốt lõi.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, để nâng cao chất lượng luật, điểm xuất phát đầu tiên phải từ Chính phủ và các bộ, ngành. Hồ sơ, thủ tục phải đầy đủ, bảo đảm tiến độ và chất lượng trước khi trình Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm tra, xem xét.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, mục tiêu là khắc phục triệt để các hạn chế; đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức xây dựng pháp luật; ứng dụng hiệu quả chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn liền với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, tuyệt đối không để xảy ra “lợi ích nhóm” hay “lợi ích cục bộ”.

Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ, việc ứng dụng AI và công nghệ số là bắt buộc. Bộ học liệu "Bình dân học vụ số - Quốc hội số" gồm 27 chuyên đề của Quốc hội đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá cao và hiện đang được triển khai rộng rãi. "Phải chuyển mạnh mẽ từ trạng thái "bị động chạy theo thực tiễn" sang "chủ động dẫn dắt lập pháp", có kế hoạch bài bản, làm theo quy trình mới, làm theo tư duy mới, ứng dụng công nghệ", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Bên cạnh kết quả đạt được, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại, hạn chế trong công tác xây dựng pháp luật vừa qua. Trong đó, việc chuẩn bị một số dự án luật chậm tiến độ, nên xảy ra tình trạng xin lùi thời gian trình Quốc hội xem xét như: Luật Đất đai, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Quy hoạch, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND. Cùng với đó, chất lượng chuẩn bị chưa kỹ, luật vừa ban hành đã phải sửa đổi như Luật Thủ đô; Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhắc nhở tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết như: Luật Công đoàn có hiệu lực từ 1/7/2025 đến nay vẫn chưa ban hành đủ văn bản quy định chi tiết; Luật Tổ chức chính quyền địa phương có hiệu lực từ 1/7/2025 nhưng ngày 26/5/2026 mới ban hành Nghị định số 185; Luật Lưu trữ có hiệu lực từ 1/7/2025 nhưng ngày 12/5/2026 mới ban hành Thông tư số 47.

Sẽ kiểm điểm cơ quan không hoàn thành

Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội cho biết, từ nay đến hết năm 2026, khối lượng nhiệm vụ lập pháp là rất lớn với 61 nhiệm vụ lập pháp. Cùng với đó là 39 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2027 để đưa vào Chương trình năm 2028; 26 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2028 để đưa vào Chương trình năm 2029; 14 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2029 để đưa vào Chương trình năm 2030, chưa tính các vấn đề cấp thiết, quan trọng theo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước; Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương trong thời gian tới.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, các cơ quan, tổ chức sau Hội nghị này cần khẩn trương triển khai theo yêu cầu, nhiệm vụ được phân công. Trong đó, khẩn trương hoàn thành việc xây dựng kế hoạch, phân công trách nhiệm và triển khai thực hiện ngay việc rà soát, nghiên cứu, thực hiện các nhiệm vụ theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 phải hoàn thành trước ngày 30/6/2026. Cơ quan nào không hoàn thành thì Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ sẽ có ý kiến, kiểm điểm nghiêm túc.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu, khẩn trương xây dựng các dự án để kiến nghị tổ chức Kỳ họp không thường lệ nhằm giảm tải cho Kỳ họp thứ 2, Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XVI. "Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẵn sàng họp các phiên không thường lệ, phiên chuyên đề về xây dựng pháp luật ngay trong tháng 8 này, nhưng phải có hồ sơ, có nội dung, bảo đảm tiến độ và chất lượng", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, các cơ quan soạn thảo thực hiện thực chất việc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động. Khắc phục việc văn bản khi chưa được xây dựng thì không có ý kiến góp ý nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng từ đối tượng chịu tác động. Cùng với đó, các cơ quan phải chủ động phối hợp chặt chẽ ngay từ đầu với các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan liên quan để chuẩn bị kỹ hồ sơ dự án cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tạo sự đồng thuận cao ngay từ quá trình thẩm tra, cho ý kiến. Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức được giao chủ trì thực hiện để vừa tham gia phối hợp ngay từ đầu, vừa theo dõi, đôn đốc, giám sát việc thực hiện; đẩy mạnh giám sát công tác ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành luật.

Đối với các đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, tăng cường chủ động nghiên cứu, quán triệt Kết luận của Bộ Chính trị, Đề án của Đảng ủy Quốc hội và Kế hoạch của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; chủ động phát hiện các quy định của pháp luật vướng mắc triển khai trong thực tiễn, kịp thời kiến nghị đề xuất việc sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ, phối hợp nghiên cứu, rà soát, tổng kết, khảo sát thực tiễn khi có đề nghị.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị, Ban Nội chính Trung ương, cơ quan được Bộ Chính trị giao theo dõi thực hiện tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời tham mưu cho Bộ Chính trị các nội dung về xây dựng pháp luật. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên tiếp tục nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội đối với công tác xây dựng pháp luật, tham gia có hiệu quả vào quy trình lập pháp.