Chủ tịch Trung Quốc thăm Triều Tiên: Phía sau tấm thảm đỏ

Ngày 8/6, chuyên cơ chở Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và phu nhân đã hạ cánh tại Bình Nhưỡng, đánh dấu cột mốc lịch sử trong quan hệ giữa hai nước. Bởi lẽ, đây không chỉ là chuyến công du đầu tiên của ông Tập trong năm 2026, mà còn là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Triều Tiên trong 7 năm qua.

Tuy nhiên, ý nghĩa của chuyến thăm không chỉ dừng lại ở những cột mốc đó. Chuyến thăm của ông Tập Cận Bình diễn ra chỉ vài tuần sau khi ông lần lượt tiếp Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Vladimir Putin tại Bắc Kinh tháng 5 vừa qua.

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ đánh giá, với việc ông chủ Nhà Trắng úp mở đề nghị nối lại đối thoại với Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong Un, cùng một số biến động ở khu vực như nỗ lực tăng cường tiềm lực quốc phòng của Nhật Bản hay khả năng về hợp tác vận tải quân sự giữa Tokyo và Seoul, Bắc Kinh cảm thấy nước này cần hành động.

Ông William Yang, nhà phân tích cao cấp về Đông Bắc Á của Nhóm Khủng hoảng Toàn cầu (Mỹ), nhận định: “Cần nhớ rằng ông Tập Cận Bình ít khi công du và chủ yếu tiếp đón lãnh đạo nước ngoài tại Bắc Kinh. Vì thế, chuyến thăm của ông Tập Cận Bình tới Bình Nhưỡng cho thấy Trung Quốc đặc biệt coi trọng quan hệ với Triều Tiên”.

Chủ nhà nhận thức rõ điều đó và đã thể hiện sự coi trọng phù hợp: Sự xuất hiện của ông Kim Jong Un cùng phu nhân trên thảm đỏ sân bay là minh chứng rõ nét. Trong chuyến thăm, hai nhà lãnh đạo đã đến Trường Đào tạo Quan chức Cấp cao của Đảng Lao động Triều Tiên, cùng trồng cây linh sam tượng trưng cho mối quan hệ vững bền.

Hai bên cũng thăm Tòa Hữu nghị, tưởng niệm binh sĩ Trung Quốc hy sinh trong Chiến tranh Triều Tiên 1950-1953, động thái được coi là nhằm nhắc nhở về một quá khứ khi cả hai nước cùng chung chiến hào để đối đầu với Mỹ.

Thắt chặt tình xưa

Quan trọng hơn cả, dịp kỷ niệm 65 năm lễ ký kết Hiệp ước Hữu nghị, Hợp tác và Tương trợ Trung-Triều là cơ hội không thể tốt hơn để hai bên định hình, làm sâu sắc hơn quan hệ song phương trong bối cảnh mới. Về an ninh và đối ngoại, hai bên cam kết tăng cường trao đổi qua các kênh ngoại giao, chấp pháp và quân sự.

Lãnh đạo Trung Quốc và Triều Tiên cũng hướng tới việc mở rộng hợp tác thông qua việc mở lại các cửa khẩu, nối lại các tuyến thương mại và vận tải đường sắt sau thời gian bị gián đoạn do đại dịch Covid-19. Chủ tịch Kim Jong Un cũng tái khẳng định sự ủng hộ nhất quán của Bình Nhưỡng đối với nguyên tắc “Một Trung Quốc” về vấn đề Đài Loan (Trung Quốc).

Hội nghị thượng đỉnh khép lại với tuyên bố chung được KCNA coi là “bản vẽ dài hạn” cho quan hệ song phương. Hai nhà lãnh đạo cam kết nâng tầm quan hệ hữu nghị truyền thống trở thành “hình mẫu cho quan hệ mạnh mẽ, chiến lược hàng đầu”.

Thú vị hơn, năng lực hạt nhân của Triều Tiên, vấn đề nhận được sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế, dường như được hai bên “vô tình” bỏ qua. Chỉ tháng trước, Nhà Trắng tuyên bố ông Tập Cận Bình và ông Trump đã nhất trí cùng hướng tới phi hạt nhân hóa Triều Tiên. Tuy nhiên, thông cáo báo chí từ Tân Hoa Xã (Trung Quốc) và KCNA (Triều Tiên) đều không đề cập đến vấn đề này. Điều này tương phản với những gì diễn ra trong chuyến thăm của ông Tập Cận Bình năm 2019, khi Chủ tịch Trung Quốc từng cam kết đóng vai trò tích cực trong phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên.

Tái khẳng định ảnh hưởng

Qua chuyến thăm này, Trung Quốc dường như muốn củng cố vai trò là đối tác chiến lược quan trọng hàng đầu của Triều Tiên trong bối cảnh quan hệ Nga-Triều Tiên thời gian gần đây có nhiều bước phát triển đáng chú ý. Ở chiều ngược lại, chuyến thăm cho thấy quan hệ với Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tính toán đối ngoại của Triều Tiên, nhất là trong bối cảnh nước này đang đối mặt với nhiều sức ép từ bên ngoài.

Nhận định về kết quả chuyến thăm, chuyên gia Lee Ho Ryung của Viện Phân tích Quốc phòng Hàn Quốc cho biết bà quan tâm đến những gì không được đề cập trong cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước. Chuyên gia này tin rằng, bằng việc giữ im lặng, Bắc Kinh đang ngầm chấp nhận Bình Nhưỡng sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng việc không đề cập công khai vấn đề hạt nhân chưa đủ cơ sở để kết luận Trung Quốc thay đổi lập trường chính thức, bởi Bắc Kinh lâu nay vẫn ủng hộ mục tiêu phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên.

Trong khi đó, chuyên gia Hong Min tại Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc lại đánh giá cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong Un là minh chứng rõ nét về những lợi ích chung giữa hai nước: Nó phản ánh “mong muốn của Triều Tiên, với năng lực hạt nhân của mình, khẳng định vị thế chiến lược”, song song với “quyết tâm mở rộng, định hình trật tự tại Đông Bắc Á”.

Bà cũng cho rằng, thông qua việc tăng cường trao đổi qua các kênh quốc phòng, Trung Quốc hướng tới “trực tiếp đánh giá các thay đổi về mặt công nghệ của quân đội Triều Tiên và các hoạt động chuyển giao công nghệ từ Nga”. Dù vậy, điều này không đồng nghĩa với việc Bắc Kinh và Moscow đang cạnh tranh trực diện tại Triều Tiên, trong bối cảnh quan hệ Trung Quốc-Nga vẫn được duy trì ở mức cao.

Xét cho cùng, đằng sau những lễ nghi trang trọng cùng những hoạt động mang tính biểu tượng, chuyến thăm của ông Tập Cận Bình tới Bình Nhưỡng phản ánh mong muốn của Trung Quốc nhằm thắt chặt quan hệ với Triều Tiên, qua đó củng cố vai trò và ảnh hưởng của Bắc Kinh trong các vấn đề an ninh khu vực, đồng thời tái khẳng định vị thế của Trung Quốc tại Đông Bắc Á trong bối cảnh môi trường chiến lược đang thay đổi.

Với Bình Nhưỡng, việc duy trì quan hệ ổn định với Bắc Kinh tiếp tục là một trong những nhân tố quan trọng giúp nước này ứng phó với các sức ép từ bên ngoài và theo đuổi các mục tiêu phát triển, an ninh của mình.