Chủ tịch VAA: Cần nền tảng công nghệ thuần Việt để tránh tụt hậu

Áp lực chuyển dịch và bài toán hiệu suất nội tại

Tại sự kiện giới thiệu mô hình “Doanh nghiệp AI” sáng 22/1, ông Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA), nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trước đây tự động hóa tại Việt Nam chủ yếu dừng ở cơ khí và điện với các thao tác lặp lại đơn giản. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, tự động hóa bắt buộc phải gắn liền với trí tuệ nhân tạo (AI) để kết nối toàn bộ công đoạn sản xuất.

Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam Nguyễn Quân cho rằng Việt Nam cần có công nghệ của riêng mình để bắt kịp xu hướng chung của thế giới và không bị bỏ lại phía sau. Ảnh: Lưu Quý

Dẫn lại thông tin từ CEO của Anthropic, ông Quân cảnh báo về tốc độ thay đổi chóng mặt: "Trong vòng 6 đến 12 tháng tới, các nền tảng AI sẽ làm được tất cả công việc mà một kỹ sư lập trình có thể làm. Các kỹ sư của chúng ta sẽ chỉ còn khâu cuối cùng là biên tập mã code mà AI làm ra". Điều này đặt ra áp lực buộc người làm công nghệ Việt Nam phải chuyển dịch nhanh chóng.

Thực tế tại thị trường nội địa, nhu cầu này càng cấp thiết khi đối mặt với bài toán hiệu suất. Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Công ty AIZ, dẫn chứng số liệu cho thấy "nghịch lý": hiệu suất của người lao động Việt Nam thấp hơn một số nước trong khu vực như Indonesia, Singapore, trong khi luôn đứng top đầu trong các cuộc thi toán, tin học quốc tế.

Bên cạnh đó, 98% trong gần 1 triệu doanh nghiệp Việt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đóng góp khoảng 65% GDP. Nếu nâng hiệu suất khối này lên 10%, nền kinh tế có thể tạo thêm giá trị ước tính 30 tỷ USD. AIZ ra đời với mong muốn "AI hóa toàn bộ doanh nghiệp SME Việt Nam để nâng hiệu suất, đóng góp vào giá trị phát triển đất nước".

Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch HĐQT AIZ, chia sẻ bức tranh về năng suất của người lao động Việt Nam hiện tại so với khu vực. Ảnh: Du Lam

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là sự phân mảnh dữ liệu. Ông Thắng chỉ ra rằng dù doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm nhưng dữ liệu lại bị "cát cứ", trở thành dữ liệu chết (silo), khiến người điều hành không thể ra quyết định dựa trên thông tin tổng thể. Do đó, việc xây dựng một "bộ não số" (BrainZ) thuần Việt có khả năng hợp nhất dữ liệu và tri thức nghiệp vụ, thay vì chỉ lưu trữ như ERP truyền thống, được xem là giải pháp cốt lõi để giải quyết "nỗi đau" này. Từ hạt nhân này, doanh nghiệp mới có thể phát triển các "AgentZ" (nhân sự số) và "CollabZ" (quy trình số) để phối hợp cùng con người, tối ưu hóa nguồn lực.

Theo ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), đây là ba cấu phần rất quan trọng trong doanh nghiệp khi sử dụng AI, giúp tối ưu con người thay vì sử dụng nhiều nguồn lực con người như trước đây.

Chiến lược "đứng trên vai người khổng lồ" và cơ chế dữ liệu mở

Để giải quyết bài toán tự chủ mà không bị tụt hậu, các chuyên gia thống nhất quan điểm không nên "đóng cửa" tự làm lại từ đầu. Ông Nguyễn Quân nhấn mạnh: "Trong giai đoạn này, chúng ta vẫn phải đứng trên vai người khổng lồ. Chúng ta vẫn cần sự hợp tác của các tập đoàn công nghệ lớn để xây dựng những nền tảng công nghệ riêng của Việt Nam, thuần Việt, để có cơ hội bắt kịp xu hướng chung".

Cụ thể hóa chiến lược này, ông Thiều Phương Nam, Tổng Giám đốc Qualcomm Đông Dương, cho biết tập đoàn đang hợp tác với các đơn vị như AIZ để cung cấp hạ tầng phần cứng và stack phần mềm, tập trung vào xu hướng Hybrid AI (kết hợp xử lý trên thiết bị và điện toán đám mây). Ông Nam khẳng định: "Chúng tôi đặt một trong ba trung tâm nghiên cứu AI lớn nhất của Qualcomm trên toàn cầu tại Việt Nam". Việc hợp tác nhằm đưa ra các giải pháp có tính ổn định, độ trễ thấp, chi phí hiệu quả và tiêu thụ điện năng thấp nhất cho doanh nghiệp Việt.

Giải pháp “Doanh nghiệp AI” của AIZ hướng tới một mô hình vận hành mới, trong đó AI trở thành một phần “lõi” của doanh nghiệp. Ảnh: Du Lam

Tuy nhiên, để "bộ não số" vận hành hiệu quả, yếu tố then chốt là dữ liệu. Ông Nguyễn Quân kiến nghị, bên cạnh các tiêu chí dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống", cần thêm yếu tố "mở".

"Dữ liệu mà không mở thì không khai thác được, mất tính thông minh", ông Quân nhận định. "Làm sao để dữ liệu của chúng ta phải mở, có quyền truy cập tối đa và phải có dữ liệu về thị trường để giúp các doanh nghiệp sản xuất có thể sử dụng nền tảng này một cách hiệu quả nhất".

Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam kỳ vọng với hướng đi đúng đắn, các giải pháp công nghệ Việt sẽ phát triển thành "Google cho doanh nghiệp" - nơi có thể trả lời mọi câu hỏi về điều hành sản xuất và thị trường, giúp doanh nghiệp nội địa làm chủ cuộc chơi trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phó Giám đốc NIC Võ Xuân Hoài khẳng định Trung tâm sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp Việt Nam phát triển. Ảnh: Lưu Quý

Ông Võ Xuân Hoài nhận định, câu chuyện AI hiện nay không còn là "có dùng hay không" mà là "dùng thế nào". Vấn đề cốt lõi là tối ưu hóa chi phí, thời gian và giảm thiểu thao tác thừa. Lãnh đạo NIC đánh giá cao việc các doanh nghiệp công nghệ Việt chủ động đưa ra giải pháp thay thế, chuyển dịch từ việc dùng nguồn lực con người sang phối hợp giữa nhân sự thực và công nghệ. Đồng thời, ông khẳng định NIC sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp Việt Nam phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực AI, hỗ trợ giải pháp công nghệ thuần Việt vươn ra thị trường toàn cầu.

Du Lam