Chú trọng thúc đẩy tư duy quản trị đô thị hiện đại, kiến tạo phát triển

Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: DUY LINH)

Tham dự Hội nghị có các đồng chí: Đỗ Văn Chiến, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội; Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh; các Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; các Phó Chủ tịch Quốc hội: Nguyễn Khắc Định, Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Hồng Diên, Nguyễn Thị Hồng, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh; Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Lê Quốc Phong...

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, vừa qua, Bộ Chính trị đã thống nhất đổi tên dự án Luật Đô thị đặc biệt thành dự án Luật Phát triển đô thị; đồng thời, cơ bản đồng ý về nội dung phân quyền cho đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế, bảo đảm phù hợp quy định của Hiến pháp, pháp luật và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Tránh tình trạng trao quyền nhưng thiếu nguồn lực

Bộ Chính trị cũng giao cho Đảng ủy Chính phủ phối hợp Đảng ủy Quốc hội, các cơ quan có liên quan tiếp thu ý kiến của Bộ Chính trị để bổ sung, hoàn thiện các tờ trình, hồ sơ tài liệu có liên quan về mô hình tổ chức, cơ chế chính sách đối với khu kinh tế đặc biệt, bảo đảm sự chủ động, linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ nhưng phải phù hợp với Hiến pháp để báo cáo Bộ Chính trị.

Qua thảo luận, phát biểu kết luận hội nghị, đồng chí Trần Thanh Mẫn đánh giá cao Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian rất ngắn đã chuẩn bị dự án Luật Đô thị đặc biệt và kịp thời điều chỉnh thành dự án Luật Phát triển đô thị. Đây là một dấu mốc quan trọng, đánh dấu bước chuyển trong tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang tư duy quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển.

Các ý kiến phát biểu tại Hội nghị của Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: dự án Luật Phát triển đô thị đánh dấu bước chuyển trong tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang tư duy quản trị đô thị hiện đại, kiến tạo phát triển để Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố trong cả nước phát triển bứt phá.

Quang cảnh hội nghị tại Nhà Quốc hội. (Ảnh: DUY LINH)

Qua lắng nghe và ghi nhận các ý kiến phát biểu, Chủ tịch Quốc hội gợi mở một số vấn đề cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật:

Trước hết, cần hoàn thiện bộ máy quản trị đô thị và cơ chế kiểm soát quyền lực. Cần quy định rõ tiêu chí định lượng về năng lực bộ máy thực thi khi được phân cấp, tránh tình trạng trao quyền nhưng thiếu nguồn lực hoặc thiếu nhân sự chuyên môn. Đây là vấn đề thuộc trách nhiệm của Thành phố khi được Quốc hội giao.

Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý tầm quan trọng cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, theo đó: "Trao cơ chế vượt trội phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm độc lập. Cần thiết lập chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị đô thị định kỳ, công khai cho người dân, cho doanh nghiệp, cho Quốc hội và Hội đồng nhân dân giám sát”.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị quy định rõ giới hạn pháp lý giữa quyền chủ động thí điểm, cơ chế mới và các điều cấm được quy định trong Hiến pháp, trong Bộ luật Hình sự sửa đổi tới đây, để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

"Cán bộ phải quyết đoán, quyết liệt, quyết tâm, nhưng phải quyết làm. Có những cán bộ quyết liệt, quyết tâm nhưng không làm thì không thể nào có sản phẩm được", Chủ tịch Quốc hội nói.

Đề cập việc thể chế hóa mô hình TOD (chiến lược phát triển đô thị lấy hệ thống giao thông công cộng làm trung tâm) và quy hoạch không gian động, Chủ tịch Quốc hội nêu ví dụ, Quốc hội đã quyết định cho thành phố xây dựng đường sắt đô thị, vậy cần định nghĩa rõ bán kính vùng phụ cận ga, ví dụ 500m, 800m được áp dụng cơ chế tái thiết đô thị, khai thác quỹ đất đặc thù...

Hay cho phép địa phương đấu giá quyền phát triển không gian ngầm, không gian trên cao tại các nút giao TOD, thu hồi giá trị gia tăng từ đất, nộp lại ngân sách, tái đầu tư hạ tầng... Theo đó, phải có tính toán, phải luật hóa thì Thành phố mới có thể thực hiện được.

Chủ tịch Quốc hội đề cập vấn đề lớn tạo đột phá tài chính đô thị, huy động nguồn lực đầu tư. Quốc hội đã quyết định chủ trương thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh. Chủ tịch Quốc hội cho rằng: điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là đô thị thiếu cơ chế tự tạo nguồn vốn đầu tư phát triển, vẫn còn phụ thuộc quá lớn vào nguồn ngân sách truyền thống hoặc tín dụng ngân hàng.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đa dạng công cụ tài chính, bổ sung quy định về trái phiếu chính quyền địa phương chuyên biệt gắn với các dự án hạ tầng lớn; thí điểm mô hình Quỹ đầu tư phát triển hạ tầng đô thị hoạt động theo nguyên tắc thị trường, cho phép hợp tác công-tư (PPP).

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý các lĩnh vực hạ tầng mềm như chuyển đổi số, trung tâm đổi mới sáng tạo; cắt giảm các tầng nấc thủ tục đầu tư, rút ngắn quy trình thẩm định song song giữa quy hoạch, đất đai và môi trường đối với các dự án đô thị chiến lược.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị xử lý tình trạng chồng chéo pháp luật, xung đột giữa dự thảo Luật với các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước..., quy định rõ cơ chế thu hồi đất, tái thiết đô thị, chỉnh trang đô thị ở vùng TOD và vùng đô thị cũ theo tỷ lệ đồng thuận của cộng đồng dân cư; cho phép áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư hoặc đấu thầu chọn nhà đầu tư có cam kết cung cấp hạ tầng xã hội vượt quy chuẩn.

Chung quanh vấn đề tiêu chuẩn đô thị thông minh, xanh, an sinh xã hội; Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh dự án Luật Phát triển đô thị là đạo luật để đóng góp cho sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố khác, tới đây Quốc hội sẽ không ban hành các nghị quyết đặc thù, đặc biệt cho các thành phố nữa.

Chủ tịch Quốc hội cũng cơ bản nhất trí đề xuất của Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật trên tinh thần đổi mới tư duy từ quản lý hành chính sang quản trị và phát triển mạnh mẽ, vượt trội; nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị kế hoạch triển khai thi hành Luật để khi Quốc hội thông qua Luật sẽ thực hiện được ngay.

6 nhóm cơ chế, chính sách lớn

Trước đó, báo cáo tại hội nghị, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết: dự án Luật tập trung vào 6 nhóm cơ chế chính sách: về tổ chức bộ máy chính quyền, chế độ công vụ và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính; về quy hoạch, xây dựng phát triển đô thị và quản lý tài nguyên đất đai; về cơ chế chính sách tài chính ngân sách, đầu tư phát triển; về đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, y tế, giáo dục đào tạo; về phát triển công nghiệp thu hút đầu tư chiến lược và cơ chế, chính sách liên kết phát triển vùng.

Nguyên tắc xuyên suốt là thể chế phải đi trước một bước, mở đường cho phát triển, phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực và trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm tính pháp lý, tính chủ động, sáng tạo của địa phương.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho biết: Ngay trong quá trình xây dựng dự án Luật, Ủy ban nhân dân Thành phố đã chỉ đạo các sở, ngành chủ động rà soát toàn bộ các nội dung thuộc thẩm quyền để xây dựng các dự thảo nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố, các văn bản pháp luật, các kế hoạch tổ chức thực hiện để bảo đảm khi Quốc hội xem xét, thông qua Luật, có hiệu lực thì có thể triển khai ngay.

Thành phố cũng đã chủ động xây dựng các văn bản dưới luật để khi được Quốc hội thông qua thì đã có toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật dưới luật để triển khai thực hiện.

Qua thảo luận, các đại biểu đều bày tỏ thống nhất cao sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá: Nội dung về đô thị đặc biệt trong dự thảo Luật đã thể hiện được các tư tưởng mới trong Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, tạo đột phá để Thành phố phát huy vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị rà soát kỹ lưỡng dự thảo Luật trên tinh thần nội dung nào thuộc thẩm quyền của Quốc hội thì quy định trong luật và đã quy định trong luật thì phải thật mạnh, đã giao quyền cho Thành phố là giao hết cỡ, giao trách nhiệm đồng thời giao quyền tương xứng để Thành phố đi đầu, phát triển mạnh mẽ.