Chưa thực sự tạo được cú hích cho công nghiệp văn hóa

Nguồn lực sáng tạo chưa được khai mở hết tiềm năng

Tại hội thảo Khơi thông nguồn lực, tạo bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa diễn ra tại TPHCM, nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp đều chung nhận định rằng công nghiệp văn hóa đang trở thành xu hướng phát triển tất yếu của nhiều quốc gia trên thế giới.

Bước vào phiên tọa đàm Công nghiệp văn hóa cần thêm những cú hích mới, chuyên gia cho rằng việc phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam mang ý nghĩa kinh tế, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, quảng bá hình ảnh đất nước và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam - nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, đa dạng được tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử là lợi thế lớn, tạo nền tảng để Việt Nam phát triển các ngành công nghiệp văn hóa mang đậm bản sắc.

PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương (phải) chia sẻ tại phiên thảo luận.

Bên cạnh lợi thế về tài nguyên văn hóa, Việt Nam trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng (nhóm tuổi từ 15-35), là lực lượng sáng tạo chủ lực của các ngành công nghiệp văn hóa, nhạy bén với xu hướng và sẵn sàng tham gia hoạt động sáng tạo.

Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của hạ tầng công nghệ và quá trình chuyển đổi số trong những năm gần đây đang mở ra nhiều cơ hội mới cho các ngành công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, lợi thế sẵn có chưa đủ để tạo nên sự bứt phá. "Chúng ta đang ở trạng thái sẵn sàng nhưng chưa thực sự tạo được cú hích cho công nghiệp văn hóa phát triển", bà nhận định.

Lý giải nguyên nhân, chuyên gia cho rằng những điểm nghẽn lớn nhất nằm ở thể chế và cơ chế vận hành. Trong khi nguồn lực sáng tạo tập trung mạnh mẽ trong cộng đồng sáng tạo, đặc biệt là giới trẻ, hệ thống chính sách vẫn chưa theo kịp thực tiễn để tạo điều kiện cho các nguồn lực này phát huy tối đa tiềm năng.

Nếu nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục hay giao thông đã bước hình thành các cơ chế đầu tư tương đối rõ ràng thì đầu tư cho văn hóa vẫn còn vướng mắc. Vấn đề không chỉ nằm ở quy mô nguồn lực mà còn ở cách thức phân bổ và sử dụng nguồn lực sao cho hiệu quả.

Để tạo động lực mới cho công nghiệp văn hóa, bà cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đồng thời xây dựng cơ chế phân bổ nguồn lực hợp lý giữa khu vực công và khu vực tư. Bên cạnh đó, cần tạo môi trường thuận lợi hơn để các cá nhân, doanh nghiệp sáng tạo tham gia sâu vào quá trình phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, từ đó khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế sẵn có của Việt Nam.

Nhân lực vẫn là điểm nghẽn của điện ảnh và nghệ thuật biểu diễn

Không chỉ đối mặt thách thức cơ chế và công nghệ, lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn và điện ảnh gặp khó khăn đặc thù liên quan đến đào tạo nguồn nhân lực.

Tiến sĩ Phạm Huy Quang - Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM - đánh giá điện ảnh và sân khấu Việt Nam thời gian qua ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Nhiều sân khấu thường xuyên kín khán giả, nhiều bộ phim Việt đạt doanh thu hàng trăm tỷ đồng cho thấy năng lực sản xuất nội dung trong nước đang từng bước được nâng cao. Một số tác phẩm đã tham gia các liên hoan phim quốc tế, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa nghệ thuật Việt Nam và các sân chơi quốc tế vẫn còn khá lớn. Nếu như thị trường trong nước đang phát triển mạnh thì việc cạnh tranh tại các liên hoan phim quốc tế hay các đấu trường nghệ thuật chuyên nghiệp hàng đầu thế giới vẫn là bài toán cần nhiều nỗ lực để giải quyết.

“Chúng ta cần cạnh tranh ở những lĩnh vực cao hơn như các liên hoan phim quốc tế lớn hay các đấu trường nghệ thuật chuyên nghiệp trên thế giới”, TS. Phạm Huy Quang nhấn mạnh.

Tiến sĩ Phạm Huy Quang - Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM (trái) - trình bày tại phiên tọa đàm.

Theo ông, để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành điện ảnh và nghệ thuật biểu diễn, yếu tố then chốt vẫn là chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, công tác đào tạo hiện nay vẫn đang gặp không ít rào cản.

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc thu hút nghệ sĩ có kinh nghiệm thực tiễn tham gia giảng dạy trong các cơ sở đào tạo nghệ thuật. Trong khi sinh viên cần được tiếp cận với những người đang hoạt động nghề nghiệp và có nhiều trải nghiệm thực tế, quy định hiện hành lại yêu cầu giảng viên đại học phải có trình độ từ thạc sĩ trở lên. Điều này khiến nhiều nghệ sĩ tên tuổi, dù sở hữu chuyên môn và kinh nghiệm nghề nghiệp phong phú, vẫn gặp khó khăn khi tham gia giảng dạy chính quy.

Từ thực tiễn đào tạo, ông Quang cho rằng việc xây dựng nguồn nhân lực cho công nghiệp văn hóa cần được thực hiện sớm và theo hướng dài hạn. Nghệ thuật phải đến gần học sinh thông qua chương trình học đường.

“Khi trẻ em tiếp xúc với nghệ thuật từ sớm, các em sẽ hình thành khả năng cảm thụ, thói quen thưởng thức và tình yêu đối với văn hóa nghệ thuật. Đây chính là nền tảng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực và thị trường văn hóa trong tương lai”, Tiến sĩ Phạm Huy Quang nhận định.

Từ bài học Hàn Quốc đến phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam

Dưới góc nhìn của người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng cho rằng công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận là ngành kinh tế đặc biệt. Việc áp dụng cách tiếp cận và cơ chế quản lý giống lĩnh vực kinh tế thông thường khó tạo điều kiện để các ngành công nghiệp văn hóa phát tiềm năng và sức cạnh tranh.

Đầu tư cho văn hóa là câu chuyện dài hạn, không thể đo đếm hiệu quả bằng kết quả tức thời hay lợi nhuận trực tiếp. Ngành văn hóa không phải lúc nào cũng tạo nguồn thu lớn lập tức, nhưng lại mang đến giá trị cho hình ảnh quốc gia, thương hiệu đất nước.

Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng dẫn chứng trường hợp của Hàn Quốc, nơi điện ảnh, âm nhạc và các sản phẩm văn hóa thay đổi mạnh mẽ hình ảnh quốc gia. Thành công của làn sóng văn hóa Hàn Quốc tạo nguồn thu trực tiếp từ ngành giải trí, thúc đẩy du lịch, xuất khẩu và nhiều lĩnh vực kinh tế khác phát triển.

Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng (phải) nhận định con người đóng vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa.

Ông cho rằng muốn phát triển công nghiệp văn hóa, trước hết cần có nhận thức đúng về vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia. Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng nhấn mạnh vai trò trung tâm của con người. Cần xây dựng các cơ chế hỗ trợ thiết thực dành cho nghệ sĩ, người trẻ sáng tạo và các hoạt động đào tạo.

Một trong những giải pháp cần được đẩy mạnh là tạo điều kiện nghệ sĩ tham gia hoạt động trong trường học, giao lưu với học sinh, sinh viên nhằm truyền cảm hứng và giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị của lao động sáng tạo.

Đạo diễn cũng đề xuất tạo điều kiện thuận lợi để đoàn phim, dự án văn hóa và các nhà sản xuất quốc tế đến Việt Nam làm việc. Đây là cơ hội quảng bá hình ảnh đất nước, giúp lực lượng lao động trong nước tiếp cận quy trình sản xuất chuyên nghiệp, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và từng bước hội nhập với các tiêu chuẩn quốc tế.

Theo ông, môi trường sáng tạo cũng cần được cởi mở hơn đối với những ý tưởng mới và các thử nghiệm nghệ thuật.

“Văn hóa không chỉ là gìn giữ mà còn là sáng tạo. Muốn có cái mới thì phải chấp nhận thử nghiệm. Trong quá trình đó có thể có thành công và cũng có thể có thất bại, nhưng đó là điều cần thiết để tìm ra những giá trị mới”, đạo diễn chia sẻ thêm.