Chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp

Sáng 6/11, tại Nhà Quốc hội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946 - 9/11/2026).

Đất nước cần thể chế đồng bộ, khả thi và bộ máy có đủ năng lực

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu, ngày 9/11/1946, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Đoàn kết toàn dân, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân được xác lập thành những nguyên tắc nền tảng của Nhà nước mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại lễ kỷ niệm. Ảnh: Như Ý.

Qua các giai đoạn cách mạng, những giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 được kế thừa, phát triển trong quá trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng. Hiến pháp năm 2013 và việc sửa đổi, bổ sung một số điều vào năm 2025 tiếp tục thể chế hóa những bước phát triển trong nhận thức và thực tiễn tổ chức quyền lực nhà nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, kỷ niệm 80 năm Hiến pháp đầu tiên cũng là dịp để chúng ta tiếp tục phát huy những giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam: độc lập dân tộc gắn với quyền làm chủ của nhân dân, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp, pháp luật.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết, Đại hội XIV của Đảng đã xác định những nhiệm vụ lớn để thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Khoa học, công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc đời sống và phương thức quản trị. Môi trường quốc tế biến động phức tạp, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tự chủ và bảo vệ Tổ quốc.

Đất nước cần thể chế đồng bộ, khả thi và bộ máy có đủ năng lực tổ chức thực hiện hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đưa các mục tiêu phát triển thành kết quả cụ thể.

Trước thực tiễn đang đặt ra, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp. Mọi cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu dự lễ kỷ niệm. Ảnh: Như Ý.

Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cần đề cao trách nhiệm bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật. Việc thẩm tra, thảo luận, quyết định chính sách phải xem xét đầy đủ căn cứ hiến định, nhất là những vấn đề liên quan đến tổ chức quyền lực, quyền con người, quyền công dân. Việc xử lý phải gắn với khắc phục hậu quả và làm rõ trách nhiệm.

Phân cấp, phân quyền phải bảo đảm điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp. Các cấp ủy cần lãnh đạo, kiểm tra việc thể chế hóa và thực hiện chủ trương của Đảng. Tổ chức đảng, đảng viên phải gương mẫu tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, chịu sự giám sát của nhân dân.

Thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 17-KL/TW, cần tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp. Việc tổng kết phải đánh giá cả những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025, làm rõ giá trị cần kế thừa và vấn đề cần hoàn thiện.

Không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo rào cản

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân; tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước.

Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Trọng trách ấy phải được thể hiện bằng những quyết sách vì lợi ích của nhân dân và sự phát triển lâu dài của đất nước. Mỗi đại biểu cần gắn bó với cử tri, phản ánh trung thực nguyện vọng chính đáng, đồng thời xem xét vấn đề từ lợi ích chung của đất nước.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội cần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội. Cơ quan nhà nước phải tiếp thu, giải trình rõ ràng ý kiến của nhân dân, kịp thời chấn chỉnh hoạt động và khắc phục vi phạm.

Các cơ quan tư pháp phải thực hiện đầy đủ trọng trách bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân theo chức năng, thẩm quyền. Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân; việc thực hiện quyền phải tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Các đại biểu dự lễ kỷ niệm. Ảnh: Như Ý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, không ngừng nâng cao chất lượng thể chế và quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài. Hoàn thiện pháp luật phải cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và sự gắn kết giữa các lĩnh vực. Không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo rào cản. Phải tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển.

Quốc hội cần nâng cao chất lượng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Chính phủ, các cơ quan trình chính sách và cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, bảo đảm khách quan, có chính kiến; ngăn ngừa lợi ích cục bộ, sự chi phối làm sai lệch mục tiêu chính sách.

Trong quyết định những vấn đề đối ngoại quan trọng, Quốc hội cần bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc, tăng cường năng lực tự chủ và cơ sở pháp lý cho hội nhập, thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế. Quốc hội cần giám sát chặt chẽ kết quả thực hiện các quyết sách lớn, việc sử dụng nguồn lực và trách nhiệm thực thi; phân biệt rõ bất cập của chính sách với hạn chế trong tổ chức thực hiện....