Chuẩn hóa đánh giá năng lực nhà thầu: 'Nâng cao hiệu quả đầu tư, tăng trưởng'

Cần một “thước đo” khách quan cho thị trường xây dựng

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC), ngành xây dựng hiện giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, đóng góp khoảng 8 - 9% GDP. Đặc biệt, năm 2026, Nhà nước dự kiến dành khoảng 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công, phần lớn tập trung cho phát triển hạ tầng kỹ thuật. Đây là nguồn lực rất lớn, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải lựa chọn được những nhà thầu có đủ năng lực tài chính, kinh nghiệm, nhân lực và trình độ kỹ thuật để bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả của các dự án.

Ông Hiệp cho hay, dù có hơn 10.000 doanh nghiệp hoạt động, ngành xây dựng vẫn thiếu một hệ thống quy chuẩn đánh giá, xếp hạng năng lực nhà thầu bài bản, đủ sức phân cấp rõ năng lực doanh nghiệp.

Chủ tịch VACC thông tin, ở nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc, việc đánh giá, phân hạng nhà thầu đã được thực hiện tương đối nền nếp, trở thành công cụ quan trọng để cơ quan quản lý, chủ đầu tư và thị trường nhận diện năng lực thực chất của doanh nghiệp. Từ kinh nghiệm đó, VACC đề xuất xây dựng hệ thống đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng tại Việt Nam, hướng tới tính khách quan, công bằng và công khai.

Theo đó, trong giai đoạn đầu, chương trình đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam năm 2026 tập trung thí điểm ở ba lĩnh vực: xây dựng dân dụng, xây dựng công trình giao thông và cơ khí - cơ điện. Kết quả đánh giá được kỳ vọng góp phần hình thành cơ sở dữ liệu chuẩn về năng lực nhà thầu, phục vụ cơ quan quản lý, chủ đầu tư và các tổ chức liên quan trong quá trình lựa chọn doanh nghiệp tham gia các dự án xây dựng.

Điểm đáng chú ý là không giới hạn trong phạm vi hội viên VACC mà mở rộng cho cả những doanh nghiệp không phải là hội viên tham gia đăng ký. Chương trình sẽ ứng dụng công nghệ AI và số hóa để xây dựng khung đánh giá minh bạch. Quy trình đánh giá dự kiến kết hợp giữa việc doanh nghiệp tự đánh giá theo bộ tiêu chí chung và khâu thẩm định độc lập của Hội đồng đánh giá gồm các chuyên gia có uy tín. Trên cơ sở hồ sơ, dữ liệu và kết quả kiểm chứng, Hội đồng sẽ thảo luận, bỏ phiếu công tâm nhằm bảo đảm tính khách quan của kết quả.

Bộ Xây dựng ủng hộ thí điểm, yêu cầu tiêu chí phải được kiểm chứng

Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, trong bối cảnh Nhà nước đẩy mạnh đầu tư phát triển hạ tầng, ngành xây dựng tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Thời gian qua, các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam đã phát triển về quy mô, năng lực tài chính, nhân lực và công nghệ, tham gia nhiều công trình trọng điểm.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC).

Tuy nhiên, theo ông Biên, thị trường vẫn thiếu hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, cập nhật và được đánh giá khoa học về năng lực doanh nghiệp. Đây là yêu cầu cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và hỗ trợ chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu. Bộ Xây dựng hoan nghênh Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) thí điểm chương trình đánh giá năng lực nhà thầu ở một số lĩnh vực trọng điểm.

Ông Biên đề nghị bộ tiêu chí phải bảo đảm tính khoa học, khách quan, phản ánh đầy đủ năng lực doanh nghiệp về tài chính, nhân lực, kinh nghiệm, công nghệ và uy tín; đồng thời tiếp tục hoàn thiện, mở rộng phạm vi đánh giá để từng bước hình thành cơ sở dữ liệu tin cậy về năng lực nhà thầu.

Giới thiệu bộ tiêu chí, ông Trần Nam Bình, Giám đốc Công ty CP Thông tin Xây dựng Việt - đơn vị tư vấn triển khai chương trình, cho biết hệ thống đánh giá được vận hành trên nền tảng số, cho phép doanh nghiệp kê khai hồ sơ, tải tài liệu minh chứng và tự động tính điểm theo bộ tiêu chí chuẩn hóa. Dữ liệu được lưu trữ, xử lý trên hệ thống nhằm hạn chế yếu tố chủ quan trong quá trình chấm điểm. Khung đánh giá gồm ba lớp kiểm soát: điều kiện sơ loại, hệ thống tính điểm năng lực và ngưỡng điểm tối thiểu cho từng nhóm tiêu chí. Quy trình đánh giá gồm 5 bước, từ đăng ký tham gia, kê khai hồ sơ, thẩm tra dữ liệu đến Hội đồng đánh giá xem xét và công bố kết quả.

Tại họp báo, VACC cũng ra mắt Hội đồng đánh giá năng lực doanh nghiệp xây dựng gồm 11 thành viên. Trong đó, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC làm Chủ tịch Hội đồng; ông Lê Quang Hùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng làm Phó Chủ tịch; ông Dương Văn Cận, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký VACC làm Phó Chủ tịch, Thư ký Hội đồng.