Chuẩn hóa 'đầu vào' đại học 2026: Khi giải khoa học, kỹ thuật không còn 'tấm vé' tuyển thẳng

Thí sinh Hà Nội tham gia ngày hội tư vấn xét tuyển đại học. Ảnh: Lê Nguyễn.

Việc không tiếp tục tuyển thẳng học sinh đạt giải khoa học, kỹ thuật quốc gia, quốc tế cho thấy xu hướng siết điều kiện ưu tiên, đề cao mặt bằng chất lượng chung trong bối cảnh các cơ sở đào tạo được trao quyền tự chủ cao hơn.

Nhiều trường điều chỉnh chính sách tuyển thẳng

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận thêm một cơ sở đào tạo lớn tuyên bố không tuyển thẳng thí sinh đạt giải khoa học, kỹ thuật quốc gia, quốc tế.

Theo đề án tuyển sinh năm 2026, Trường Đại học Ngoại thương dự kiến tuyển 4.550 chỉ tiêu cho cả ba cơ sở: trụ sở chính tại Hà Nội, cơ sở II tại thành phố Hồ Chí Minh và cơ sở Quảng Ninh. Nhà trường giữ ổn định 4 phương thức xét tuyển như năm 2025, gồm: xét tuyển thẳng theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; xét tuyển dựa trên kết quả học tập trung học phổ thông khi đáp ứng điều kiện bảo đảm chất lượng; xét tuyển theo kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026; xét tuyển dựa trên các chứng chỉ đánh giá năng lực, đánh giá tư duy trong nước và quốc tế.

Các tổ hợp xét tuyển tiếp tục được áp dụng gồm A00, A01, D01, D03, D04, D06, D07, tương ứng từng chương trình đào tạo.

Điểm thay đổi đáng chú ý nằm ở phương thức xét tuyển thẳng. Năm 2026, trường không còn tuyển thẳng thí sinh đạt giải quốc gia, quốc tế tại kỳ thi khoa học, kỹ thuật. Đối tượng được tuyển thẳng bao gồm: Anh hùng Lao động; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Chiến sĩ thi đua toàn quốc; học sinh giỏi quốc tế; học sinh giỏi quốc gia; học sinh đạt giải quốc tế trong các cuộc thi nghệ thuật; người khuyết tật đặc biệt nặng; thí sinh là người nước ngoài hoặc học trung học phổ thông ở nước ngoài (đáp ứng điều kiện kèm theo); thí sinh dân tộc thiểu số rất ít người (không quá 1% tổng chỉ tiêu). Nhóm đoạt giải khoa học, kỹ thuật quốc gia, quốc tế không còn thuộc diện này.

Tuy vậy, trường vẫn ghi nhận thành tích khoa học, kỹ thuật ở diện ưu tiên xét tuyển. Mức cộng điểm dao động từ 0,5 đến 3 điểm tùy theo thành tích: giải Nhất quốc gia hoặc được dự thi quốc tế được cộng 3 điểm; giải Nhì 2 điểm; giải Ba 1,5 điểm; giải Khuyến khích 1 điểm; tham gia đội tuyển quốc gia 0,5 điểm.

Không chỉ dừng ở tuyển thẳng, phương thức xét tuyển học bạ năm 2026 của trường cũng không còn mở cho nhóm thí sinh đạt giải khoa học, kỹ thuật như năm trước. Nếu năm 2025, diện xét học bạ áp dụng cho ba nhóm đối tượng, trong đó có học sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia hoặc khoa học, kỹ thuật, thì năm 2026 chỉ còn dành cho học sinh hệ chuyên thuộc trường trung học phổ thông chuyên hoặc trung học phổ thông trọng điểm quốc gia; và học sinh không chuyên đạt giải Nhất, Nhì, Ba kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, thành phố lớp 11 hoặc 12.

Trước đó, Trường Đại học Công nghệ cũng công bố không tuyển thẳng thí sinh đoạt giải khoa học, kỹ thuật quốc gia, quốc tế từ kỳ tuyển sinh năm 2026.

Năm nay, trường dự kiến tuyển 4.080 sinh viên đại học chính quy, trong đó 5% chỉ tiêu dành cho phương thức xét tuyển thẳng; 95% còn lại phân bổ cho ba phương thức: Xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông; xét điểm thi đánh giá năng lực; xét chứng chỉ quốc tế SAT.

Ở phương thức tuyển thẳng, trường chỉ xét thí sinh đoạt giải Nhất, Nhì, Ba trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Thời gian đoạt giải không quá 3 năm tính đến thời điểm xét tuyển và tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026; ngành xét tuyển phải phù hợp với môn thi đã đoạt giải.

Với phương thức sử dụng kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, thí sinh phải đạt ngưỡng đầu vào do trường quy định. Thí sinh có chứng chỉ IELTS hoặc TOEFL iBT được quy đổi điểm môn tiếng Anh hoặc cộng điểm theo quy định; chứng chỉ phải đủ bốn kỹ năng, còn thời hạn 2 năm và không chấp nhận hình thức thi trực tuyến tại nhà.

Nhà trường không tổ chức sơ tuyển, không áp dụng tiêu chí phụ ngoài quy định của Quy chế tuyển sinh. Trường hợp thí sinh bằng điểm ở cuối danh sách mà vượt chỉ tiêu, hệ thống sẽ ưu tiên thí sinh có nguyện vọng cao hơn.

Việc hai cơ sở đào tạo lớn điều chỉnh chính sách cho thấy tuyển thẳng không còn là “cánh cửa rộng” như trước, nhất là với nhóm giải khoa học, kỹ thuật.

Quy chế giữ khung chung, trường chủ động quyết định

Theo Quy chế tuyển sinh các ngành đào tạo trình độ đại học và ngành giáo dục mầm non trình độ cao đẳng do Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành, nhiều nhóm đối tượng vẫn thuộc diện được xét tuyển thẳng.

Cụ thể, Anh hùng Lao động; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Chiến sĩ thi đua toàn quốc được tuyển thẳng vào các chương trình đào tạo do cơ sở đào tạo quy định.

Thí sinh đoạt giải Nhất, Nhì, Ba trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế được xét tuyển thẳng nếu thời gian đoạt giải không quá 3 năm tính đến thời điểm xét tuyển. Đối với kỳ thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia, quốc tế do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hoặc cử tham gia, thí sinh đạt giải Nhất, Nhì, Ba và đạt ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào của chương trình đào tạo cũng được xem xét tuyển thẳng, với điều kiện thời gian đoạt giải không quá 3 năm.

Tuy nhiên, quy chế đồng thời quy định rõ việc xét tuyển thẳng hoặc không xét tuyển thẳng đối với nhóm thi khoa học, kỹ thuật; nghệ thuật; thể thao; tay nghề do cơ sở đào tạo quyết định. Điều này đồng nghĩa, dù quy định vẫn mở, quyền lựa chọn áp dụng hay không áp dụng diện tuyển thẳng với giải khoa học, kỹ thuật thuộc về từng trường.

Ngoài ra, quy chế còn bao quát các nhóm thí sinh đoạt giải nghệ thuật quốc tế được công nhận; thí sinh tham gia đội tuyển quốc gia thi đấu tại các giải quốc tế chính thức; thí sinh đạt giải tay nghề khu vực ASEAN và quốc tế; cũng như thí sinh có bằng trung cấp ngành sư phạm loại giỏi hoặc loại khá và có ít nhất 2 năm làm việc đúng ngành khi xét tuyển vào giáo dục mầm non trình độ cao đẳng.

Cùng với việc điều chỉnh diện tuyển thẳng, nhiều trường cũng đặt ra ngưỡng bảo đảm chất lượng tương đối cao ở các phương thức khác. Với phương thức sử dụng kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, thí sinh phải có kết quả học tập và rèn luyện 6 học kỳ đạt mức khá trở lên; điểm sàn dự kiến từ 24/30 điểm theo tổ hợp xét tuyển, hoặc tương đương khi kết hợp với chứng chỉ ngoại ngữ quy đổi.

Ở phương thức xét tuyển bằng bài thi đánh giá năng lực, thí sinh phải đạt các ngưỡng như HSA từ 100/150 điểm; V-ACT từ 850/1200 điểm; TSA từ 70/100 điểm.

Trong bối cảnh đó, việc một số trường không còn coi giải khoa học, kỹ thuật là điều kiện đủ để tuyển thẳng cho thấy xu hướng chuẩn hóa đầu vào đang rõ nét hơn. “Tấm vé” tuyển thẳng không bị xóa bỏ về mặt quy định, nhưng không còn là lợi thế mặc định tại mọi cơ sở đào tạo như trước đây.

Thống Nhất