Chuẩn hóa dữ liệu, xác định đúng đối tượng để nâng hiệu quả chống thất thu thuế

Cán bộ Thuế cơ sở 2 làm việc với chủ các doanh nghiệp về đối chiếu thông tin người nộp thuế. Ảnh: Anh Tuấn

Làm sạch dữ liệu, quản lý đúng trạng thái

Theo Thuế tỉnh Ninh Bình, toàn tỉnh hiện có gần 33.000 doanh nghiệp, tổ chức đang hoạt động; trong đó, 4.570 doanh nghiệp được cấp mã số thuế mới. Bên cạnh đó, cơ quan Thuế ghi nhận khoảng 1.200 doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh; trên 2.000 doanh nghiệp ở trạng thái giải thể, chia tách, hợp nhất; gần 4.000 doanh nghiệp chấm dứt hoạt động và trên 2.000 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh.

Ngoài ra, có 23 doanh nghiệp chuyển đi tỉnh khác và 14 doanh nghiệp từ tỉnh khác chuyển đến. Đây là khối lượng lớn người nộp thuế cần được cập nhật, phân loại và xử lý chính xác theo trạng thái pháp lý, tình hình hoạt động thực tế. Việc xác định đúng trạng thái là cơ sở để quản lý kê khai, hóa đơn, nợ thuế và các nghĩa vụ liên quan; tránh phát sinh thủ tục đối với doanh nghiệp đã đủ điều kiện chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Để quản lý chặt chẽ biến động của người nộp thuế, Thuế tỉnh thường xuyên phối hợp với Sở Tài chính nắm bắt thông tin đăng ký; rà soát các trường hợp đang kinh doanh nhưng chưa đăng ký mã số thuế, thay đổi thông tin đăng ký thuế, tạm ngừng kinh doanh, tổ chức lại, chuyển đổi mô hình, khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Qua rà soát, người nộp thuế được cập nhật kịp thời vào đúng diện quản lý. Tính đến tháng 8/2026, cơ quan Thuế đang rà soát lũy kế 7.187 doanh nghiệp, tổ chức ở trạng thái 03 - ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế; 11.408 doanh nghiệp, tổ chức ở trạng thái 06 - không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Từ dữ liệu này, từng trường hợp được tiếp tục rà soát, đôn đốc hoặc xác minh để có biện pháp xử lý phù hợp, thay vì áp dụng chung một phương thức quản lý.

Theo đó, đối với hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động phát sinh mới, Thuế tỉnh yêu cầu tiếp nhận, xử lý đúng hạn, không để hình thành thêm hồ sơ tồn đọng. Những hồ sơ không phát sinh doanh thu, không phát sinh hóa đơn, đủ điều kiện xác nhận nghĩa vụ thuế; hồ sơ tồn đọng trên 12 tháng hoặc trường hợp người nộp thuế đã chủ động liên hệ được ưu tiên giải quyết.

Các trường hợp không chấp hành, không hợp tác, có dấu hiệu vi phạm về kê khai, hóa đơn, đăng ký thuế, nợ thuế hoặc lợi dụng pháp nhân để thực hiện hành vi trái pháp luật được tách riêng để kiểm tra, xử lý.

Quá trình làm sạch mã số thuế còn được gắn với kiểm soát hóa đơn. Cơ quan Thuế theo dõi, kịp thời chuyển trạng thái đối với doanh nghiệp mới thành lập nhưng có dấu hiệu bỏ địa chỉ kinh doanh, ngăn chặn nguy cơ mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp.

Dữ liệu về người nộp thuế thuộc các trạng thái cần rà soát được chuyển đến từng đơn vị theo Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” của Cục Thuế nhằm giải quyết dứt điểm các tồn đọng về mã số thuế và minh bạch hóa môi trường kinh doanh.

Sàng lọc rủi ro trước khi kiểm tra

Dữ liệu đúng và đủ là cơ sở để Thuế tỉnh chuyển từ kiểm tra theo diện rộng sang lựa chọn đối tượng theo mức độ rủi ro. Thông tin về ngành nghề kinh doanh, tình hình kê khai, hóa đơn, nợ thuế, trạng thái hoạt động và kết quả quản lý được tổng hợp, đối chiếu nhằm nhận diện sớm dấu hiệu bất thường.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, cơ quan Thuế đã sử dụng ứng dụng để đánh giá hơn 28.000 doanh nghiệp thuộc diện quản lý, xác định 2.985 người nộp thuế có mức độ rủi ro cao để tiếp tục rà soát. Chênh lệch giữa dữ liệu kê khai và hóa đơn cũng được thường xuyên đối chiếu, chuyển đến các đơn vị quản lý để xác minh.

Việc sàng lọc bước đầu tại cơ quan Thuế giúp xác định rõ hồ sơ, nội dung và phạm vi cần kiểm tra. Những hồ sơ khai thuế có biến động lớn, doanh thu bất thường hoặc phát sinh dấu hiệu rủi ro về hóa đơn được ưu tiên xem xét trước. Cách làm này cho phép tập trung nhân lực vào đúng địa bàn, lĩnh vực và người nộp thuế có nguy cơ vi phạm, đồng thời rút ngắn thời gian làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp.

Lũy kế 6 tháng đầu năm, toàn ngành ước thực hiện 410 cuộc kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế, đạt 26% chỉ tiêu được giao; trong đó có 19 cuộc chuyển tiếp từ năm trước, 150 cuộc thuộc kế hoạch năm 2026 và 241 cuộc ngoài kế hoạch. Phần lớn các cuộc ngoài kế hoạch phục vụ giải thể, tổ chức lại doanh nghiệp, chuyển địa điểm kinh doanh và kiểm tra trước hoàn thuế.

Qua kiểm tra, tổng số tiền kiến nghị xử lý ước đạt hơn 767,2 tỷ đồng; trong đó tăng thu vào ngân sách Nhà nước hơn 48 tỷ đồng, giảm khấu trừ gần 2,3 tỷ đồng, giảm lỗ hơn 169,3 tỷ đồng và số thuế không được hoàn hơn 511,3 tỷ đồng. Số đã nộp vào ngân sách đạt hơn 41,3 tỷ đồng, bằng 86% số tăng thu qua kiểm tra. Bình quân mỗi cuộc kiểm tra tăng thu 117 triệu đồng.

Kết quả trên cho thấy, việc phát hiện khoản thuế không đủ điều kiện hoàn, điều chỉnh số lỗ và số thuế được khấu trừ cũng góp phần ngăn ngừa thất thu trong các kỳ tiếp theo. Các chuyên đề kiểm tra vì vậy được tập trung vào nhóm doanh nghiệp lỗ nhiều năm, lãi thấp; doanh nghiệp xây dựng; sản xuất sản phẩm kim loại và các trường hợp hoàn thuế.

Để quản lý sát nguồn thu, bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế, cơ quan Thuế tỉnh tiếp tục sử dụng công nghệ thông tin và quản lý rủi ro làm công cụ lựa chọn hồ sơ với trọng tâm là kiểm soát người nộp thuế sử dụng hóa đơn điện tử theo các tiêu chí rủi ro; phát hiện hành vi mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để hợp thức hóa hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc trốn thuế.

Phạm vi phân tích rủi ro cũng được mở rộng đối với hộ, cá nhân kinh doanh, phù hợp với sự thay đổi phương thức quản lý thuế đối với khu vực này. Việc chuẩn bị kế hoạch kiểm tra năm 2027 được thực hiện từ khâu rà soát ngành nghề kinh doanh chính của người nộp thuế.

Dữ liệu trên ứng dụng phải được đối chiếu với đặc điểm sản xuất, kinh doanh và thực tế quản lý tại địa bàn. Đây là căn cứ để xây dựng các chuyên đề kiểm tra có trọng tâm, tránh lựa chọn đối tượng chỉ dựa trên thông tin đăng ký hoặc chỉ tiêu số lượng. Để khép kín quá trình quản lý, bộ phận kiểm tra phối hợp với bộ phận quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp trao đổi thông tin về người nộp thuế, hóa đơn, kết quả kiểm tra và các rủi ro phát sinh.

Thuế tỉnh tiếp tục phối hợp với cơ quan Công an và các cơ quan liên quan trong đấu tranh với hành vi sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, trốn thuế, gian lận thuế và thu hồi nợ đọng. Cùng với nâng cao chất lượng kiểm tra, ngành Thuế cũng chặt kỷ luật, kỷ cương, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người nộp thuế. Hoạt động của các đoàn kiểm tra phải được giám sát chặt chẽ, thực hiện đúng quy trình, không kéo dài khi không có lý do.

Kết quả kiểm tra phải được cập nhật chính xác lên hệ thống để tiếp tục phục vụ phân tích rủi ro. Thuế tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ kiểm tra năm 2026 trước ngày 15/12. Tiến độ này được gắn với yêu cầu lựa chọn đúng đối tượng, xác định đúng nội dung và nâng cao chất lượng từng cuộc kiểm tra, qua đó chống thất thu ngân sách, bảo đảm công bằng về nghĩa vụ thuế và giảm thời gian tuân thủ cho doanh nghiệp.