Chuẩn mới cho rau an toàn: Mở rộng cơ hội cho nông dân

Hướng tới bộ tiêu chuẩn phù hợp thực tiễn sản xuất

Tại hội thảo góp ý xây dựng dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) cho các loại rau, củ làm thực phẩm do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật vừa phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức, nhiều chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp và hợp tác xã đã cùng thảo luận nhằm hoàn thiện bộ tiêu chuẩn mới theo hướng khả thi, dễ áp dụng và phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam.

Trồng rau công nghệ cao tại xã Nội Bài. Ảnh: Phạm Hùng

Theo ông Nguyễn Xuân Điệp, chuyên gia thuộc bộ môn rau và cây gia vị, Viện Nghiên cứu Rau quả, việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn mới là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh các đòi hỏi về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển nông nghiệp bền vững ngày càng gia tăng. Dự thảo tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở tham khảo nhiều hệ thống tiêu chuẩn quốc tế như Codex, ISO, GlobalGAP, ASEAN GAP cùng các quy định liên quan đang được áp dụng tại nhiều quốc gia. Điểm đáng chú ý của dự thảo là được thiết kế theo hướng đơn giản hóa các yêu cầu, giúp nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ dễ tiếp cận hơn. Mục tiêu là mở rộng diện tích sản xuất rau an toàn, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và nâng cao chất lượng nông sản.

VietGAP vẫn là hệ thống tiêu chuẩn quan trọng trong quản lý chất lượng nông sản. Ảnh: PV

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), năm 2025 cả nước có khoảng 1,15 triệu hecta trồng rau. Tuy nhiên, diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000ha, tương đương khoảng 0,7% tổng diện tích sản xuất. VietGAP vẫn là hệ thống tiêu chuẩn quan trọng trong quản lý chất lượng nông sản. Tuy nhiên, chi phí chứng nhận, duy trì hệ thống và các yêu cầu về hồ sơ, sổ sách còn khá cao so với điều kiện của nhiều nông hộ và hợp tác xã quy mô nhỏ – lực lượng đang chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất rau hiện nay.

Trong bối cảnh đó, một bộ tiêu chuẩn mới với các yêu cầu phù hợp hơn được kỳ vọng sẽ trở thành lựa chọn bổ sung, tạo điều kiện để nhiều cơ sở sản xuất tham gia vào chuỗi cung ứng rau an toàn.

Ở góc độ người sản xuất, Giám đốc Hợp tác xã rau sạch Văn Đức (xã Bát Tràng) Nguyễn Văn Minh cho rằng, nhu cầu được chứng nhận sản phẩm an toàn đang ngày càng lớn. Do đó, việc ban hành thêm một bộ tiêu chuẩn phù hợp sẽ mang lại nhiều lợi ích cho nông dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình tiêu thụ sản phẩm. Bộ tiêu chuẩn mới có thể trở thành công cụ hữu hiệu để nâng cao niềm tin của thị trường, đồng thời gia tăng giá trị cho sản phẩm rau an toàn.

Hà Nội hiện có hơn 5.000ha rau chuyên canh, đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu tiêu dùng của người dân Thủ đô. Ảnh: PV

Từ phía doanh nghiệp bán lẻ, đại diện Công ty TNHH Dịch vụ tổng hợp WinCommerce đánh giá dự thảo tiêu chuẩn có tính thực tiễn cao và có khả năng hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm tốt hơn trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Ở góc độ quản lý địa phương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Vũ Thúy Quỳnh cho biết, Hà Nội hiện có hơn 5.000ha rau chuyên canh, đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu tiêu dùng của người dân Thủ đô. Hiện nay nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ mới dừng lại ở việc ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Vì vậy, cần có một quy trình chuẩn hóa để nâng cao hiệu quả quản lý và tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là vấn đề truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Các hợp tác xã cho rằng, tiêu chuẩn mới cần khuyến khích mạnh mẽ việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử gắn với mã số vùng trồng, nhật ký sản xuất và mã QR trên sản phẩm.

Các doanh nghiệp kiến nghị phân phối rau quả cũng cho rằng việc ứng dụng nhật ký điện tử, mã QR và các nền tảng số trong truy xuất nguồn gốc là xu thế tất yếu. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ chỉ được phát huy khi có sự thống nhất trong tổ chức thực hiện trên phạm vi toàn quốc. Nhà nước cần chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, chuẩn hóa hệ thống mã định danh sản phẩm và phát triển nền tảng truy xuất nguồn gốc quốc gia. Nếu mỗi địa phương hoặc doanh nghiệp áp dụng một hệ thống riêng sẽ dẫn tới tình trạng phân mảnh dữ liệu, gây khó khăn cho việc kết nối và quản lý.

Rau là nhóm nông sản có mức độ rủi ro về an toàn thực phẩm cao hơn nhiều loại cây trồng khác. Ảnh: PV

Đóng góp cho dự thảo, GS.TS Trần Khắc Thi, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả nhấn mạnh rau là nhóm nông sản có mức độ rủi ro về an toàn thực phẩm cao hơn nhiều loại cây trồng khác. Việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn riêng cho sản xuất rau an toàn là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Xem xét điều chỉnh tên tiêu chuẩn theo hướng bao quát hơn, đồng thời bổ sung các quy định liên quan đến sản xuất rau trái vụ trong nhà lưới, nhà màng và các mô hình canh tác hiện đại đang ngày càng phổ biến tại các vùng chuyên canh.

Đáng chú ý, GS.TS Trần Khắc Thi đề xuất bổ sung chỉ tiêu nitrat vào nhóm các yếu tố cần được kiểm soát trong sản xuất rau an toàn. Theo ông, nitrat có thể chuyển hóa thành các hợp chất ảnh hưởng tới sức khỏe nếu tích tụ ở nồng độ cao, trong khi đây là chỉ tiêu đã được đề cập trong nhiều tiêu chuẩn và quy trình sản xuất rau trước đây. Ngoài ra, các đơn vị tư vấn và chứng nhận cũng kiến nghị dự thảo cần tăng cường viện dẫn các quy chuẩn, tiêu chuẩn và văn bản pháp luật hiện hành nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo trong quá trình triển khai. Đồng thời, cần bổ sung nội dung kiểm nghiệm sản phẩm như một bước đánh giá cuối cùng trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Việc xây dựng Tiêu chuẩn quốc gia mới cho rau an toàn không chỉ nhằm hoàn thiện công cụ quản lý nhà nước mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng nông sản, bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Tuy nhiên, để bộ tiêu chuẩn thực sự đi vào cuộc sống, các đại biểu cho rằng cần bảo đảm tính khả thi đối với người sản xuất, đẩy mạnh tập huấn, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy liên kết tiêu thụ. Khi hài hòa được yêu cầu quản lý với điều kiện thực tế sản xuất, bộ tiêu chuẩn mới sẽ trở thành nền tảng quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của ngành rau Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.