Chùm ca khúc về quê hương, đất nước của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung

Đây không phải những sáng tác rời rạc mà là một chỉnh thể nghệ thuật có cấu trúc tư tưởng xuyên suốt, khắc họa hành trình của dân tộc từ chiều sâu văn hóa nội sinh đến khát vọng “vươn mình” trong không gian vũ trụ.

Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung chia sẻ, trong lịch sử âm nhạc Việt Nam hiện đại, ca khúc về đất nước thường xuất hiện như những phát biểu độc lập, gắn với hoàn cảnh chính trị hoặc tâm thế thời đại. Với anh, “gia tài” 6 ca khúc về Đảng quang vinh, Tổ quốc, quê hương trong gần 100 tác phẩm sáng tác nhiều năm qua hướng tới việc hình thành một tiến trình tư tưởng – âm nhạc, trong đó hình ảnh đất nước được kiến tạo qua nhiều tầng biểu tượng, nhiều trạng thái cảm xúc và những cấu trúc âm nhạc tương ứng.

NSND Quốc Hưng và Sao mai Thu Hằng trình diễn trường ca “Đất nước hôm nay”. Ảnh: Đinh Trung

Chuỗi 6 ca khúc mở đầu bằng “Tôi đi” do ca sĩ Lê Anh Dũng thể hiện. Tác phẩm được giới thiệu là một bản ballad mang tính tự sự và nội tâm. Ở đây, đất nước không được gọi tên trực diện mà ẩn trong những hình ảnh “đồng bào”, “quê hương”, “con thuyền”, “ánh mắt”. Nhân vật trung tâm là “tôi” – một cá nhân đang bước đi giữa đời sống, đang hát và hòa nhập, không khép kín hay đối đầu với hoàn cảnh mà tồn tại trong trạng thái dung hòa.

Tiếp đó là “Đất nước yêu người” do NSND Quốc Hưng thể hiện. Ca khúc mang tinh thần cộng đồng rõ nét, kết hợp chất trữ tình với hành khúc hiện đại. Tác phẩm chuyển dịch từ nội tâm sang cảm xúc tập thể, định nghĩa đất nước thông qua giá trị con người, nhấn mạnh những con người làm ra đất nước thay vì đặt trọng tâm vào các khái niệm trừu tượng về Tổ quốc.

Nếu “Đất nước yêu người” mở rộng từ cá nhân sang cộng đồng, thì “Đất ơi nở hoa” (NSƯT Hoàng Tùng) đi sâu vào cội nguồn văn hóa với sắc thái trữ tình dân gian. Ca khúc mở đầu bằng âm thanh đàn bầu – biểu tượng đậm tính dân tộc. Theo mô tả, tiếng đàn bầu ngân nga từ ngàn xưa vọng về không chỉ là chi tiết thẩm mỹ mà còn như lời khẳng định đất nước tồn tại trước hết trong ký ức âm thanh.

Ở mạch ca khúc mang màu sắc cổ động đương đại, “Đất nước vươn mình” do NSƯT Đăng Dương thể hiện sử dụng nhịp 4/4 mạnh mẽ, kiến tạo hình ảnh đất nước như một thực thể đang chuyển động, “đang bùng cháy và đang hướng tới không gian vũ trụ”. Tác phẩm được giới thiệu như một diễn ngôn dân tộc tích cực, chuyển hóa cái tôi cá nhân thành năng lượng tập thể, đồng thời đề xuất thái độ hướng thượng: “Vươn, cháy, thắp sáng”.

“Xin rạng ngời” (NSND Quốc Hưng) là ca khúc trữ tình cộng đồng được kiến tạo trên nền nhịp 6/8 mềm mại. Tác phẩm kết hợp hình tượng nông nghiệp, biểu tượng mẫu tính và mỹ học ánh sáng để tạo nên một “cấu trúc lời nguyện thế tục”, không chỉ ca ngợi đất nước mà còn nhấn vào trách nhiệm gìn giữ căn tính dân tộc.

Dấu ấn của chuỗi tác phẩm là trường ca “Đất nước hôm nay”, dài hơn 8 phút, được mô tả là tác phẩm đa chương, đa nhịp, đa giọng. Tại đây, toàn bộ các yếu tố trước đó được tổng hợp: cá nhân, cộng đồng, văn hóa, động năng và trách nhiệm. Tác phẩm do NSND Quốc Hưng (giọng nam trầm) và ca sĩ Thu Hằng (giọng nữ cao trong sáng) thể hiện, cùng sự đồng hành của Dàn nhạc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Theo giới thiệu, sự kết hợp giữa kỹ thuật thanh nhạc bác học và hòa âm giao hưởng hiện đại tạo nên bức tranh âm nhạc hùng tráng.

Các nghệ sĩ cũng thực hiện MV cùng tên “Đất nước hôm nay”. Tác phẩm đồng thời được giới thiệu là điểm nhấn trong Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Đường lên phía trước”, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, Báo Văn hóa tổ chức chào mừng 96 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, kỷ niệm 40 năm công cuộc Đổi mới (từ Đại hội VI), chào mừng thành công Đại hội XIV của Đảng và chào Xuân mới Bính Ngọ 2026.

Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh thông điệp anh gửi gắm qua chùm tác phẩm: đất nước “không chỉ là quá khứ để hoài niệm mà là một thực thể đang chuyển động, hành động và ‘vươn mình’”. Anh chia sẻ: “Hành trình âm nhạc này là sự tri ân của tôi dành cho đồng bào, là lời hứa của một người nghệ sĩ - công dân trước vận hội mới của dân tộc. Tôi muốn mỗi giai điệu đều mang trong mình sức mạnh của sự hồi sinh và khát vọng rạng ngời””.

Hà Phương/VOV.VN