Chứng khoán trong chu kỳ mới: Cơ hội từ cải cách và dòng vốn ngoại

Chứng khoán trong chu kỳ mới: Dòng vốn ngoại rút ròng nhưng kỳ vọng quay lại. Ảnh minh họa: Bnews/vnanet.vn

Dù năm 2025 ghi nhận mức rút ròng kỷ lục của khối ngoại, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là biến động mang tính chu kỳ, trong khi nền tảng trung và dài hạn vẫn tích cực, đặc biệt trong bối cảnh thị trường đang tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng lên nhóm mới nổi.

*Chu kỳ mới của dòng vốn

Theo báo cáo mới nhất của Công ty cổ phần Chứng khoán SSI (SSI), thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào năm 2026 với đà tăng trưởng tích cực, thậm chí đã tiệm cận mức mục tiêu cơ sở 1.920 điểm ngay từ đầu năm trước khi điều chỉnh trong tháng 3. Nhịp điều chỉnh chủ yếu đến từ hoạt động chốt lời, lo ngại lãi suất và bất ổn địa chính trị, song được đánh giá mang tính chiến thuật hơn là thay đổi xu hướng dài hạn.

Các yếu tố nền tảng đang củng cố triển vọng thị trường bao gồm tăng trưởng kinh tế mạnh, đầu tư hạ tầng quy mô lớn và dòng tiền nội có xu hướng quay lại cổ phiếu khi các kênh tài sản như bất động sản, vàng hạ nhiệt. Cùng đó, nguồn cung IPO (bán cổ phần lần đầu ra công chúng) mới dự kiến dồi dào cũng góp phần mở rộng độ sâu thị trường và cải thiện thanh khoản.

Đặc biệt, câu chuyện nâng hạng lên thị trường mới nổi theo tiêu chí của tổ chức xếp hạng FTSE Russell được xem là động lực mang tính cấu trúc. SSI ước tính Việt Nam có thể thu hút khoảng 1,67 tỷ USD dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF toàn cầu khi được nâng hạng, với dòng tiền giải ngân theo từng giai đoạn trong 3–5 quý nhằm hạn chế biến động thị trường.

Ngoài FTSE, MSCI được xem là cột mốc tiếp theo trong trung và dài hạn, khi các cải cách về ký quỹ trước giao dịch, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), công bố thông tin bằng tiếng Anh và nới room ngoại đang được đẩy mạnh. Nếu các cải cách hoàn tất, Việt Nam có thể đáp ứng 17/18 tiêu chí nâng hạng của MSCI.

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, dù Việt Nam được đánh giá là điểm sáng tăng trưởng trong khu vực với nền tảng kinh tế ổn định và thị trường chứng khoán tăng trưởng ấn tượng, nhưng năm 2025 vẫn ghi nhận hiện tượng nhà đầu tư nước ngoài rút ròng kỷ lục hơn 5 tỷ USD.

Theo ông Hải, trong năm qua nhiều tập đoàn và định chế tài chính hàng đầu trên thế giới đã đến Việt Nam làm việc, thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ tới thị trường. Cùng đó, tiến trình nâng hạng theo FTSE Russell, cải thiện hạ tầng công nghệ và pháp lý đã giúp môi trường đầu tư thuận lợi hơn. Tuy nhiên, diễn biến rút ròng vẫn xảy ra do yếu tố chu kỳ dòng vốn toàn cầu.

Bà Nguyễn Ngọc Anh, Tổng giám đốc SSI Asset Management (SSIAM) nhận định việc khối ngoại rút vốn không phải câu chuyện mới khi xu hướng này đã xuất hiện từ năm 2024 và kéo dài sang 2025. Tuy nhiên, trong giai đoạn này thị trường vẫn tăng trưởng mạnh, năm 2024 tăng khoảng 12% và năm 2025 tăng khoảng 41%, cho thấy những nhà đầu tư rời khỏi thị trường đã bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng.

Theo bà Ngọc Anh, thanh khoản thị trường ngày càng tăng và cơ cấu nhà đầu tư quốc tế đang dịch chuyển. Trước đây dòng tiền ngoại tập trung vào một số quỹ lớn tại Đông Á, nhưng hiện nay nhà đầu tư đến từ Mỹ và các thị trường phát triển đang mở rộng. Đây là giai đoạn chuyển dịch cơ cấu dòng vốn, khiến việc rút vốn của một vài quỹ lớn có thể bị hiểu nhầm là xu hướng toàn cầu.

Bà Ngọc Anh cho biết từ nay đến tháng 6, các quỹ toàn cầu vẫn đang chuẩn bị cho kịch bản nâng hạng, và nửa cuối năm dòng tiền có thể quay lại mạnh mẽ hơn, đa dạng hơn.

Ông Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Dragon Capital Việt Nam (DCVFM) cho rằng việc rút ròng hơn 5 tỷ USD năm 2025 là tín hiệu không tích cực, nhưng thị trường nội địa đã phát triển đủ mạnh để hấp thụ nguồn vốn.

Theo ông Tuấn, một số yếu tố bên ngoài đã thúc đẩy dòng vốn rời khỏi các thị trường mới nổi, bao gồm USD mạnh lên, lãi suất quốc tế cao và dòng tiền toàn cầu chuyển sang các thị trường phát triển, đặc biệt là nhóm cổ phiếu liên quan trí tuệ nhân tạo (AI).

Dù vậy, ông Tuấn dự báo năm 2026 khối ngoại có thể chỉ rút ròng khoảng 800–900 triệu USD, thấp hơn đáng kể so với năm 2025. Khi quá trình nâng hạng diễn ra, thị trường Việt Nam có thể thu hút khoảng 25 tỷ USD trong vòng 12 tháng.

Theo ông Tuấn, yếu tố công bằng trong đầu tư cũng rất quan trọng. Khi room ngoại thấp, nhà đầu tư nước ngoài khó chuyển nhượng cổ phiếu cho nhau mà phải bán cho nhà đầu tư trong nước, làm giảm sức hấp dẫn. Nghị định 245/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 155/2020/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chứng khoán được đánh giá đã xử lý nhiều vướng mắc này, song cần tiếp tục mở room để thu hút dòng vốn quốc tế.

*Room ngoại và động lực hút vốn dài hạn

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Nguyễn Hoàng Hải cho rằng Nghị định 245 đã giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài, nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều doanh nghiệp có room bằng 0 hoặc rất thấp.

Nguyên nhân chủ yếu do doanh nghiệp đăng ký quá nhiều ngành nghề kinh doanh; trong đó có các lĩnh vực bị hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài dù thực tế không hoạt động. Do đó, cơ quan quản lý khuyến nghị doanh nghiệp rà soát lại đăng ký kinh doanh để mở rộng room ngoại.

Nghị định 245 đã giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài. Ảnh minh họa: Bnews/vnanet.vn

Báo cáo SSI Research cũng cho thấy cải cách về giới hạn sở hữu nước ngoài đang được thúc đẩy, với tỷ lệ FOL (giới hạn sở hữu nước ngoài) hiệu dụng trên HOSE tăng từ 41,71% lên 44,64% trong năm 2025. Việc nới room tại một số ngành nhạy cảm như hàng không, cùng việc nhiều doanh nghiệp chủ động gỡ bỏ giới hạn, được kỳ vọng giúp thị trường hấp dẫn hơn với nhà đầu tư nước ngoài.

Bà Nguyễn Thu Hiền, Tổng giám đốc TCBS cho biết trong các thương vụ IPO năm 2025, doanh nghiệp đã thu hút gần 1 tỷ USD quan tâm từ nhà đầu tư nước ngoài, với gần 100 tổ chức lớn tham gia.

Theo bà Hiền, nhà đầu tư quốc tế đặc biệt quan tâm tới dân số trẻ, tăng trưởng kinh tế nhanh và môi trường ổn định của Việt Nam. Tuy nhiên, để thu hút vốn dài hạn, doanh nghiệp cần tập trung nâng cao quản trị, minh bạch và ứng dụng công nghệ, thay vì đăng ký quá nhiều ngành nghề.

Ngoài cổ phiếu, các quỹ đầu tư trái phiếu và nguồn vốn trung – dài hạn quốc tế cũng đang chờ đợi cơ hội vào thị trường Việt Nam. Đây được xem là nguồn lực quan trọng giúp đa dạng hóa kênh huy động vốn ngoài ngân hàng.

Theo SSI Research, khi Việt Nam được nâng hạng, các cổ phiếu vốn hóa lớn có khả năng thu hút dòng vốn mạnh như VIC, VCB, VHM, HPG, FPT, VNM, MSN, STB, SSI… với quy mô dòng vốn ước tính hàng chục đến hàng trăm triệu USD mỗi mã.

Các nhóm ngành được đánh giá triển vọng gồm ngân hàng, tiêu dùng, vật liệu xây dựng và công nghệ thông tin. Ngành ngân hàng dự kiến duy trì tăng trưởng lợi nhuận hai chữ số, trong khi nhóm vật liệu hưởng lợi từ đầu tư hạ tầng, còn công nghệ có thể phục hồi sau giai đoạn điều chỉnh.

Ngoài ra, các doanh nghiệp có lượng tiền mặt lớn như dầu khí, phân bón, tiêu dùng cũng hưởng lợi khi lãi suất cao hơn, tạo động lực lợi nhuận từ tiền gửi.

SSI Research đánh giá Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân khoảng 10% trong 5 năm tới, với đầu tư hạ tầng là động lực chính. Điều này sẽ thúc đẩy lợi nhuận doanh nghiệp và tạo nền tảng cho thị trường chứng khoán.

Đồng thời, dòng vốn nội đang có xu hướng quay lại cổ phiếu khi các kênh đầu tư khác kém hấp dẫn hơn. Các thương vụ IPO lớn cũng sẽ mở rộng quy mô thị trường và thu hút thêm nhà đầu tư.

Những cải cách pháp lý như bỏ ký quỹ trước giao dịch, rút ngắn thời gian IPO – niêm yết, mở room ngoại và triển khai cơ chế CCP được kỳ vọng nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Tổng hợp các yếu tố trên cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào chu kỳ mới: nền kinh tế tăng trưởng cao; cải cách hạ tầng thị trường mạnh mẽ; tiến trình nâng hạng rõ ràng; dòng vốn nội ngày càng lớn; trong khi dòng vốn ngoại đang chuẩn bị quay lại.

Việc khối ngoại rút ròng trong năm 2025 vì vậy được nhìn nhận như biến động ngắn hạn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu dòng vốn toàn cầu. Khi các điều kiện nâng hạng hoàn tất, dòng tiền quốc tế được kỳ vọng sẽ quay lại mạnh mẽ hơn, đa dạng hơn và bền vững hơn.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng giai đoạn hiện nay có thể là thời điểm tích lũy trước chu kỳ tăng trưởng mới của thị trường chứng khoán Việt Nam.