Chứng khoán và World Cup

Bóng đá không tạo ra xu hướng lớn, nhưng có thể làm thị trường ảm đạm hơn trong một vài tuần.

Sự ảm đạm của thị trường

Thị trường “đỏ lửa” vì lãi suất tăng, tỷ giá căng thẳng hay do các biến động địa chính trị bất ngờ là điều các nhà đầu tư thường chứng kiến. Thế nhưng, có một hiện tượng lặp đi lặp lại mà ít nhà đầu tư chú ý, đó là thanh khoản thị trường chứng khoán thường “hụt hơi” mỗi khi trái bóng World Cup bắt đầu lăn.

Cứ mỗi bốn năm, khi ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh diễn ra, sự chú ý của thế giới, trong đó có không ít nhà đầu tư, lại bị hút vào từng trận bóng. Thống kê từ các kỳ World Cup gần đây như 2014, 2018 và 2022 cho thấy một mẫu hình lặp lại: thanh khoản thị trường thường sụt giảm trung bình khoảng 12% trong suốt sự kiện. Thanh khoản thường tạo đáy vào tuần thứ hai sau khi khai mạc.

Nhìn lại lịch sử hơn 20 năm của thị trường chứng khoán Việt Nam, xác suất VN-Index giảm điểm trong các kỳ World Cup và Euro lên đến 70%. Thống kê trong sáu kỳ World Cup gần nhất (2002-2022), chỉ số VN-Index đã có tới 4 lần giảm điểm. Cụ thể, kỳ World Cup 2018 tại Nga: VN-Index chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi giảm tới 11%; kỳ World Cup 2006 tại Đức, chỉ số cũng mất hơn 7-8% giá trị.

Điểm sáng hiếm hoi là vào kỳ World Cup 2014 và 2022 khi VN-Index tăng điểm lần lượt là 2,2% và 7,1%. Tuy nhiên, World Cup 2022 diễn ra tại Quatar là một trường hợp đặc biệt, khi thị trường đã ở vùng định giá thấp lịch sử sau chuỗi ngày dò đáy, tạo lực cầu bắt đáy mạnh mẽ từ khối ngoại.

Không chỉ tại Việt Nam, các nghiên cứu quốc tế từ Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Hà Lan cũng chỉ ra rằng, khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán có thể giảm trung bình từ 48-55% khi đội tuyển quốc gia tham gia trận đấu. Một sự thật thú vị là mỗi khi có bàn thắng được ghi, khối lượng giao dịch có thể giảm thêm 10% do nhà đầu tư mải mê theo dõi diễn biến trên sân. Khi nhà đầu tư tập trung vào quả bóng tròn, sự chú ý của họ vào bảng điện tử chứng khoán tất yếu bị phân tán.

Thực tế, không có mối liên hệ trực tiếp mang tính nhân quả giữa việc bóng lăn và việc giá cổ phiếu giảm, nhưng sự trùng hợp về thời điểm và tâm lý đám đông là điều không thể phủ nhận. Với nhà đầu tư cá nhân, xem World Cup là một phần của nhịp sống. Lịch sinh hoạt thay đổi, những trận cầu xuyên đêm khiến trạng thái thể chất và tinh thần vào sáng hôm sau không còn minh mẫn nhất để đưa ra các quyết định tài chính quan trọng. Quyết định đầu tư trong trạng thái thiếu ngủ thường không mang lại kết quả tốt, vì thế, nhiều người chọn cách đứng ngoài quan sát.

Ở Việt Nam, hiệu ứng này không khó quan sát. Sau một trận đấu muộn, nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn mở bảng điện vào 9 giờ sáng, nhưng trạng thái không còn như ngày thường. Có người chỉ xem qua vài mã quen thuộc, có người đặt lệnh nhỏ cho có cảm giác vẫn theo thị trường, cũng có người tắt app vì đầu óc còn đang nghĩ về trận đấu tối qua. Những thay đổi rất nhỏ như vậy, nếu lặp lại trên một lượng lớn nhà đầu tư cá nhân, có thể làm thanh khoản thị trường yếu đi mà không cần một tin xấu rõ ràng nào.

Cũng cần lưu ý World Cup thường diễn ra vào tháng 6-7, giai đoạn được coi là vùng trũng thông tin của thị trường chứng khoán. Đây là thời điểm sau kỳ báo cáo tài chính quí 1 và trước mùa báo cáo tài chính quí 2, khi các doanh nghiệp ít có thông tin hỗ trợ mới. Sự thiếu vắng tin tức cộng hưởng với cơn sốt bóng đá khiến dòng tiền trở nên thận trọng hơn bao giờ hết.

World Cup năm nay, các trận bóng không chỉ diễn ra vào ban đêm mà còn cả vào buổi sáng…

Cơ hội nào cho các nhà đầu tư?

Giới phân tích chỉ ra rằng hiệu ứng tâm trạng tồi tệ khi đội bóng nhà đầu tư ủng hộ bị thua trận cũng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và kỳ vọng của họ. Sự thất vọng sau trận thua khiến nhà đầu tư trở nên ác cảm với rủi ro hơn. Khi đội bóng mình ủng hộ đứng trước nguy cơ bị loại, tâm trạng của các “chứng sỹ” cũng tụt dốc theo, dẫn đến các hành vi bán ra hoặc ngừng giao dịch một cách thiếu lý trí.

Nói vậy không có nghĩa World Cup là nguyên nhân chính làm thị trường giảm. Nếu lãi suất đang tăng, tỷ giá căng thẳng, khối ngoại bán ròng hoặc kết quả kinh doanh của doanh nghiệp xấu đi, thị trường vẫn sẽ chịu áp lực dù có bóng đá hay không. World Cup chỉ nên được nhìn như một yếu tố phụ, làm giảm sự tập trung và khiến dòng tiền ngắn hạn thận trọng hơn. Nói cách khác, bóng đá không tạo ra xu hướng lớn, nhưng có thể làm thị trường ảm đạm hơn trong một vài tuần.

Dù thanh khoản chung suy yếu, World Cup lại là cơ hội cho một số nhóm ngành cụ thể. Dòng tiền thông minh thường tìm đến các cổ phiếu được hưởng lợi từ nhu cầu tiêu dùng tăng cao trong mùa bóng. Đầu tiên là nhóm điện máy và bán lẻ, với doanh số tivi và các thiết bị giải trí thường tăng mạnh trước sự kiện. Kế tiếp là nhóm thực phẩm và đồ uống (F&B), khi các thống kê cho thấy ngành này ghi nhận mức tăng từ 8-10% trong thời gian diễn ra giải đấu, người hâm mộ tụ tập xem bóng đá.

Hay như ngành công nghệ và truyền thông với sự bùng nổ của các ứng dụng xem bóng đá trực tuyến, mạng xã hội và quảng cáo kỹ thuật số mang lại cú hích lớn cho doanh thu các tập đoàn công nghệ.

Tuy nhiên, không nên hiểu đơn giản rằng cứ đến World Cup thì giá các cổ phiếu này sẽ tăng. Giá cổ phiếu còn phụ thuộc vào định giá trước đó, kết quả kinh doanh thật và kỳ vọng đã được phản ánh vào giá hay chưa.

Với nhà đầu tư dài hạn, giai đoạn thanh khoản thấp này đôi khi lại là cơ hội tích lũy thêm các cổ phiếu tốt. Khi đám đông đang phân tâm, những cổ phiếu cơ bản tốt bị định giá thấp do thiếu lực cầu ngắn hạn có thể trở thành cơ hội tích lũy hấp dẫn. Dù vậy, nhà đầu tư vẫn nên ưu tiên chiến lược phòng thủ, quản trị rủi ro chặt chẽ, đưa danh mục về trạng thái an toàn và hạn chế sử dụng đòn bẩy tài chính.

Nhà đầu tư cũng nên duy trì tỷ trọng tiền mặt cao, sẵn sàng nguồn lực để giải ngân khi thị trường chiết khấu về các vùng hỗ trợ hấp dẫn. Quan trọng hơn, nhà đầu tư vẫn cần tập trung vào giá trị nội tại, đừng để cảm xúc thắng thua trên sân cỏ ảnh hưởng đến các phân tích doanh nghiệp và quyết định đầu tư. Tận dụng những phiên chợ vắng để lọc ra những cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt, giữ vị thế đầu ngành.

Sau vài tuần say sưa với bóng đá, thị trường rồi cũng quay lại với nhịp quen thuộc của nó. Nhà đầu tư lúc đó lại nhìn vào kết quả kinh doanh, lãi suất, tỷ giá và câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp. Vì vậy, thay vì lo lắng, hãy coi đây là một nhịp nghỉ để tái cấu trúc danh mục, nạp lại năng lượng và chuẩn bị cho những chu kỳ tăng trưởng mới sau khi tiếng còi mãn cuộc vang lên.