Chung sức ngăn chặn tội phạm lừa đảo toàn cầu

Quy mô chiến dịch lớn chưa từng có

Những chiến dịch mang tên First Light nhắm vào các đối tượng lừa đảo xuyên biên giới đã bắt đầu được Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL) triển khai từ năm 2014. Ban đầu, chiến dịch được thành lập nhằm tập trung đấu tranh với các vụ lừa đảo qua điện thoại và viễn thông tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Qua hơn một thập kỷ phát triển, First Light đã trở thành một trong những chiến dịch định kỳ lớn nhất của INTERPOL về phòng chống tội phạm. Đặc biệt từ năm 2024, quy mô của chiến dịch đã vươn tới toàn cầu. Sự mở rộng của First Light không phải ngẫu nhiên. Đó là phản ứng tất yếu trước thực tế tội phạm lừa đảo qua mạng, đặc biệt là các hình thức “thao túng tâm lý nạn nhân để chiếm đoạt tiền hoặc thông tin” đã vượt khỏi phạm vi tội phạm cá nhân để trở thành một ngành công nghiệp tội ác có tổ chức, vận hành xuyên biên giới với độ tinh vi ngày càng cao.

Các nhà lãnh đạo INTERPOL bày tỏ quyết tâm phối hợp cùng chống tội phạm. Ảnh: INTERPOL

Chiến dịch năm 2026 tập trung vào các hình thức lừa đảo mới như giả mạo email, tống tiền và mạo danh bằng công nghệ. Theo Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC), nạn nhân của các vụ lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đã thiệt hại khoảng 114 tỷ USD trong năm 2025. Con số này cao gấp ba lần so với mức được ước tính năm 2023 phản ánh một thực tế mà báo cáo gọi là "sự mở rộng quy mô kịch tính của nền kinh tế tội phạm". Nhà phân tích chính của UNODC, ông Inshik Sim, nhận định: "Quy mô và sự phức tạp của nền kinh tế tội phạm có tổ chức đang mở rộng này đang vượt xa khả năng ứng phó hiện có".

Đằng sau những con số tài chính là hàng trăm nghìn con người bị cưỡng bức lao động trong các "trung tâm lừa đảo". Báo cáo nhân quyền của Liên hợp quốc mô tả ngành công nghiệp lừa đảo trực tuyến trị giá hàng chục tỷ USD mỗi năm này được vận hành bởi những lao động bị buôn bán, chịu tra tấn, xâm hại và cưỡng bức trong các khu phức hợp được canh gác nghiêm ngặt, ảnh hưởng tới hàng trăm nghìn người đến từ ít nhất 66 quốc gia. Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Turk gọi đây là "một chuỗi lạm dụng đáng báo động". Chính bức tranh ấy đã đặt ra yêu cầu cho một chiến dịch phối hợp ở quy mô chưa từng có.

Các chuyên gia INTERPOL tham gia kiểm định vật chứng. Ảnh: INTERPOL

Trong gần bốn tháng, từ ngày 15/1 đến 30/4/2026, lực lượng cảnh sát của 97 quốc gia và vùng lãnh thổ đã đồng loạt ra tay, bắt giữ 5.811 nghi phạm và phong tỏa, thu giữ khối tài sản bất hợp pháp trị giá khoảng 293 triệu USD. Kết quả của First Light 2026 cho thấy quy mô đáng kinh ngạc của hoạt động lừa đảo. Tổng kết của INTERPOL cho biết đã có 152.808 vụ việc được phân tích, trong đó 23.715 vụ được giải quyết, 15.606 nghi phạm được xác định danh tính, 31.014 tài khoản ngân hàng bị phong tỏa và 99 lệnh truy nã, Thông báo được ban hành. Thống kê chưa đầy đủ cũng đã xác định được hơn 142.000 nạn nhân trên toàn thế giới. Đây là chiến dịch quy mô toàn cầu lớn nhất từ trước tới nay do INTERPOL dẫn dắt, giáng một đòn mạnh vào các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia hoạt động dựa trên công nghệ số liên quan đến lừa đảo. Những con số tổng kết ấy không chỉ là một thống kê nghiệp vụ, mà là minh chứng cụ thể cho thấy quy mô thật sự của một nền kinh tế ngầm đang phát triển với tốc độ đáng báo động trên toàn cầu.

Những kẻ lừa đảo tinh vi

First Light 2026 không phải là một cuộc truy quét đơn lẻ mà là một quy trình phối hợp nhiều giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung vào thu thập và chia sẻ thông tin tình báo giữa các quốc gia thành viên trong thời gian dài, sau đó mới bước sang hành động thực địa đồng loạt. Công cụ then chốt tạo nên hiệu quả của chiến dịch chính là Global Rapid Intervention of Payments (I-GRIP). Đây là cơ chế cho phép các quốc gia thành viên yêu cầu phong tỏa khẩn cấp một giao dịch chuyển tiền gian lận trước khi dòng tiền kịp tẩu tán. Trong một thế giới mà nạn nhân, kẻ lừa đảo và ngân hàng trung gian thường nằm ở ba quốc gia khác nhau, tốc độ phản ứng của lệnh phong tỏa buộc phải nhanh hơn tốc độ di chuyển của dòng tiền và đó chính xác là điều I-GRIP được thiết kế để làm. Hiệu quả của cơ chế này thể hiện rõ trong một vụ việc điển hình khi nhà chức trách Singapore và Oman đã phối hợp sử dụng I-GRIP để chặn đứng khoản chuyển tiền bất hợp pháp trị giá 6,6 triệu USD khi tội phạm giả danh nhà cung cấp để lừa một công ty tại Singapore. Không có sự liên lạc tức thời xuyên biên giới giữa hai cơ quan thực thi pháp luật, khoản tiền ấy gần như chắc chắn đã biến mất vĩnh viễn vào hệ thống tài chính ngầm.

Cơ chế hoạt động của I-GRIP

Nhiều vụ việc khác đã cho chúng ta thấy sự mở rộng tinh vi của giới tội phạm. Tại Eswatini, quốc gia nhỏ bé ở khu vực Nam Phi, cảnh sát quốc tế đã bắt giữ 82 người và triệt phá một mạng lưới điều hành cờ bạc trực tuyến bất hợp pháp, rửa tiền và các vụ lừa đảo mạo danh lớn nhất từ trước tới nay ở châu lục này. Đáng chú ý, nhà chức trách thu giữ 240 thiết bị điện tử cùng một bản sao gần như hoàn hảo của một đồn cảnh sát Brazil bao gồm đầy đủ đồng phục, biển hiệu và trang thiết bị giả để các đối tượng mạo danh Cảnh sát Liên bang Brazil thực hiện các cuộc gọi video, thuyết phục nạn nhân rằng họ đang là bị hại trong một vụ án, từ đó lừa chuyển tiền để "bảo quản an toàn" rồi chiếm đoạt. Do mức độ phức tạp của bằng chứng, INTERPOL đã phải triển khai một Đội hỗ trợ nghiệp vụ tới hỗ trợ giám định pháp y cho phía Eswatini để khẳng định chắc chắn các cáo buộc.

Một vụ đột kích trung tâm lừa đảo tại Sri Lanka trong chiến dịch. Ảnh: INTERPOL

Tại Thái Lan, cảnh sát phát hiện một đường dây rửa tiền mã hóa thông qua các giao dịch hoán đổi nhằm xóa dấu vết tài chính. Điều đáng kinh ngạc là ví điện tử của một nghi phạm mới 20 tuổi đã xử lý hơn 122,5 triệu USD chỉ trong 10 tháng. Tại Macao, cảnh sát phát hiện kịp thời một nạn nhân đang bị thao túng bởi kẻ mạo danh quan chức, qua đó ngăn chặn được khoản tiền gần 372.000 USD trước khi bị chuyển đi. Tại một số nơi, những trung tâm lừa đảo được triển khai tức thời chỉ hoạt động trong thời gian ngắn cho thấy mức độ “biến hóa” của tội phạm. Tại Palau, đảo quốc nằm giữa Thái Bình Dương, cuộc đột kích vào một khách sạn đã bắt được 22 đối tượng người gốc Hoa đang thiết lập trung tâm lừa đảo sử dụng tiền mã hóa và các trang web cờ bạc bất hợp pháp nhắm vào nạn nhân ở nước ngoài. Những vụ việc này khẳng định chuỗi tội phạm đã trải dài qua nhiều quốc gia mà không một cơ quan thực thi pháp luật đơn lẻ nào có thể tự mình xử lý nếu thiếu sự phối hợp xuyên biên giới.

Vai trò điều phối của INTERPOL: chất keo kết dính

Hiệu quả của chiến dịch đến từ hai lý do chính. Đầu tiên là quá trình chuẩn bị tập hợp và chia sẻ thông tin tình báo giữa các bên và sau đó là việc xác định thời gian hành động đồng thời khiến cho tội phạm không kịp trở tay. Cả hai quá trình này đều có dấu ấn điều phối của INTERPOL. Ông Tomonobu Kaya, Giám đốc Trung tâm Chống tội phạm tài chính và Chống tham nhũng của INTERPOL, đã nhấn mạnh bản chất vấn đề khi công bố kết quả chiến dịch: "Các mạng lưới tội phạm có tổ chức lợi dụng tâm lý con người để thao túng mục tiêu, và không một quốc gia nào có thể an toàn nếu không phải tất cả các nước cùng được trang bị và cam kết chung tay đối phó". Ông cũng khẳng định INTERPOL cam kết tiếp tục hỗ trợ các quốc gia thành viên xây dựng một chiến lược toàn diện, phối hợp để đối phó với tội phạm tài chính trên không gian mạng cùng các mạng lưới tội phạm có tổ chức và hoạt động rửa tiền nuôi dưỡng chúng.

Quân trang giả cảnh sát Brazil được thu giữ tại Eswatini. Ảnh: INTERPOL

So với phiên bản trước, quy mô của First Light 2026 đã tăng vượt bậc trên mọi phương diện. Chiến dịch năm 2024 chỉ ghi nhận khoảng 3.950 vụ bắt giữ tại 61 quốc gia trong khi phiên bản 2026 đã mở rộng lên 97 quốc gia với số vụ bắt giữ tăng gần 50%. Sự gia tăng ấy phản ánh hai điều: một mặt là năng lực điều phối quốc tế đã được củng cố đáng kể qua từng năm, mặt khác đáng lo ngại hơn là quy mô thực sự của tội phạm lừa đảo toàn cầu cũng đang phình to với tốc độ tương ứng, thậm chí nhanh hơn.

Thành công của First Light 2026 mang lại nhiều bài học quý giá cho mô hình hợp tác an ninh đa phương. Trước hết, nó chứng minh rằng các cơ chế phản ứng nhanh xuyên biên giới như I-GRIP có thể tạo ra khác biệt trong việc ngăn chặn dòng tiền phạm pháp trước khi nó biến mất vĩnh viễn. Thứ hai, chiến dịch cho thấy giá trị của việc kết hợp nguồn lực tài chính, tình báo và nhân lực từ nhiều khối khu vực khác nhau dưới một cơ chế điều phối chung thay vì để mỗi quốc gia đơn độc đối phó theo cách riêng. Khi tội phạm đã toàn cầu hóa nhanh hơn cả luật pháp, thì việc duy trì và mở rộng những cơ chế phối hợp như thế này không phải là một lựa chọn chiến thuật nhất thời mà là điều kiện tiên quyết để bất kỳ quốc gia nào có thể bảo vệ công dân của mình trước tội ác.