Chuỗi sai phạm khép kín trong lĩnh vực quan trắc

Trong đó, ông Hoàng Văn Thức, Tổng cục Phó Tổng cục Môi trường (sau khi sáp nhập là Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn, câu kết với lãnh đạo doanh nghiệp và chỉ đạo cấp dưới “dàn xếp” từ khâu xây dựng dự án, lập hồ sơ mời thầu đến tổ chức đấu thầu, nhằm tạo lợi thế cho “liên danh sân sau” trúng các gói thầu quy mô lớn. Đổi lại, bị can được xác định đã nhận số tiền hối lộ gần 35 tỷ đồng.

Cơ quan Công an thi hành lệnh bắt giữ đối tượng trong vụ án

Dàn xếp cho doanh nghiệp “sân sau” trúng thầu

Một trong những doanh nghiệp “sân sau” được ông Hoàng Văn Thức chỉ đạo cấp dưới ưu ái đó là Công ty cổ phần Tập đoàn Seiki (Công ty Seiki) do Đậu Tuấn Anh làm Chủ tịch HĐQT với các ngành nghề kinh doanh chính là Cung cấp vật tư, thiết bị ngành than và vật tư, thiết bị quan trắc tự động liên tục cho các khách hàng. Cùng với Công ty Seiki, Đậu Tuấn Anh đã lập thêm Công ty cổ phần thiết bị công nghiệp và công nghệ môi trường Deahan (Công ty Deahan) do Nguyễn Huyền My làm giám đốc, hoạt động kinh doanh nhiều lĩnh vực, trong đó chủ yếu là lĩnh vực lắp đặt máy móc và thiết bị công nghiệp, cung cấp thiết bị quan trắc tự động, lắp đặt, hiệu chuẩn và bảo trì, bảo dưỡng các thiết bị. Mặc dù là hai công ty khác nhau nhưng mục đích của Tuấn Anh là để tạo thành một “hệ sinh thái” doanh nghiệp có mối liên kết chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình tham gia đấu thầu, qua đó dễ dàng thao túng kết quả lựa chọn nhà thầu theo ý đồ đã được sắp đặt từ trước.

Năm 2020, Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên Môi trường triển khai nghiên cứu xin phê duyệt Dự án “Đầu tư xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường không khí (giai đoạn 1)” và Dự án “Nâng cấp hệ thống quan trắc môi trường giai đoạn 1”. Lợi dụng chủ trương về các gói thầu trên, Hoàng Văn Thức, khi đó là Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường; Trần Thị Minh Hương, Giám đốc Trung tâm quan trắc môi trường miền Bắc (NCEM) đã chỉ đạo các nhân viên: Hồ Minh Tráng, quyền Trưởng phòng Phòng Hệ thống tự động và Kiểm định thiết bị, Nguyễn Như Tùng, Trưởng phòng quan trắc môi trường cung cấp thông tin, tạo các điều kiện để Liên danh 2 công ty: Công ty Seiki (do Đậu Tuấn Anh là Chủ tịch HĐQT điều hành hoạt động chính) và Công ty Toàn Cầu (do Lê Đức Chiến là Chủ tịch HĐQT điều hành) được trúng thầu 3 gói thầu: HH-01 cung cấp và lắp đặt thiết bị thuộc Dự án “Nâng cấp hệ thống quan trắc môi trường giai đoạn I” trị giá hơn 105,5 tỷ đồng, HH1 cung cấp và lắp đặt thiết bị phân tích môi trường, thuộc Dự án “Đầu tư xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường không khí (giai đoạn 1) trị giá hơn 112 tỷ đồng và HH03 mua sắm và lắp đặp thiết bị quan trắc môi trường, thuộc Dự án “Đầu tư xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường không khí (giai đoạn 1)”, trị giá hơn 255 tỷ đồng.

Tháng 9/2021, Đậu Tuấn Anh đã liên hệ và nhờ Hoàng Văn Thức tạo điều kiện cho Công ty Seiki được thực hiện Gói thầu HH-01 nêu trên (gói thầu do Tổng cục Môi trường giao cho Trung tâm NCEM là đại diện chủ đầu tư tiến hành lựa chọn nhà thầu). Do trước đó, Lê Đức Chiến, Giám đốc Công ty Toàn Cầu đã liên hệ và nhờ Hoàng Văn Thức tạo điều kiện cho Công ty Toàn Cầu được thực hiện gói thầu này nhưng do Công ty Toàn Cầu không đủ năng lực, không thể tự thực hiện gói thầu nên khi Đậu Tuấn Anh đặt vấn đề, Thức đã đề nghị Công ty Seiki liên danh cùng Công ty Toàn Cầu để thực hiện. Sau đó, Tuấn Anh và Chiến hẹn gặp Hoàng Văn Thức tại phòng làm việc của Thức tại Tổng cục Môi trường. Tuấn Anh và Chiến thỏa thuận sẽ chi lại 8% giá trị trước thuế của gói thầu cho Hoàng Văn Thức để được thực hiện gói thầu này. Nguồn tiền chi lại sẽ được các công ty trích lại sau khi được chủ đầu tư thanh toán tiền theo hợp đồng. Đối với 2 gói thầu HH1, HH-03 còn lại, chủ đầu tư là Tổng cục Môi trường giao nhiệm vụ lại cho Ban Quản lý dự án do Hoàng Văn Thức là Trưởng ban, Trần Thị Minh Hương là Phó Trưởng ban thường trực thực hiện đấu thầu. Thức chỉ đạo Hương tạo điều kiện để Liên danh Công ty Seiki - Công ty Toàn Cầu được tham gia, thực hiện các Gói thầu từ đầu.

Để “rải đinh”, không cho các doanh nghiệp khác có thể tham gia mua hồ sơ mời thầu, các đối tượng đã thêm nội dung yêu cầu ủy quyền bán hàng của hãng trong hồ sơ để tạo rào cản kỹ thuật đối với các doanh nghiệp khác muốn tham gia đấu thầu khi phát hành hồ sơ mời thầu. Từ đó tạo điều kiện cho Liên danh Công ty Seiki - Công ty Toàn Cầu đáp ứng điều kiện tham gia và trúng thầu. Do có việc thông đồng giữa chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị tư vấn lập hồ sơ mời thầu như trên nên đến thời điểm phát hành hồ sơ mời thầu, chỉ có Liên danh Công ty Seiki - Công ty Toàn Cầu đủ điều kiện nộp hồ sơ dự thầu và trúng 3 gói thầu trên.

Lợi dụng chức vụ, lập hồ sơ khống để rút tiền ngân sách

Sau khi được trúng thầu, Tuấn Anh là người trực tiếp đưa lại cho Hoàng Văn Thức tổng số tiền 34,9 tỷ đồng, chi cho Trần Thị Minh Hương số tiền 6,41 tỷ đồng. Ngoài ra, Tuấn Anh còn chi cho một số cán bộ khác đã tạo điều kiện cho Công ty Toàn Cầu và Công ty Seiki trúng thầu và thực hiện gói thầu.

Để có tiền chi ngoài hợp đồng, Tuấn Anh và Chiến đã giao cho kế toán trưởng Công ty Seiki phối hợp với kế toán trưởng Công ty Toàn Cầu phối hợp nâng giá thiết bị nhập khẩu từ nước ngoài về nhằm mục đích lấy tiền chênh lệch rút ra để đi chi phí cho chủ đầu tư, đồng thời để giá bán ra thiết bị của Công ty Seiki, Công ty Daehan cho chủ đầu tư không chênh lệch quá nhiều. Theo yêu cầu của các đối tượng, kế toán hai công ty trên đã liên hệ với Công ty Medcom, trụ sở tại Singapore - doanh nghiệp bán sản phẩm xuất hóa đơn nâng khống giá trị lên từ 9-10% để “lại quả” cho các cán bộ như Thức, Hương. Cơ quan điều tra đã làm rõ, tổng số tiền thu lại từ việc nâng khống giá qua các công ty là hơn 90,9 tỷ đồng. Số tiền trên được các đối tượng để trong hệ thống sổ sách riêng.

Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) Bộ Công an đã khởi tố, điều tra vụ án hình sự, khởi tố 13 bị can với nhiều tội danh liên quan đến lĩnh vực quan trắc môi trường và kinh tế, tham nhũng, tiêu cực; các đối tượng trong các vụ án thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật đan xen: Đưa hối lộ và nhận hối lộ; vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ trong quá trình tham gia đấu thầu các gói thầu cung cấp, lắp đặt thiết bị quan trắc, trạm quan trắc tự động liên tục, phần mềm kết nối, quản lý dữ liệu quan trắc và xuyên suốt triển khai thực hiện hợp đồng sau đấu thầu và nghiệm thu, thanh quyết toán hợp đồng; bảo trì bảo dưỡng các Trạm quan trắc đã lắp đặt; Xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, phương tiện điện tử của người khác; Giả mạo trong công tác, Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức khi can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu quan trắc môi trường tại các trạm quan trắc tự động liên tục (khí thải, nước thải) lắp đặt cho khách hàng; cùng các hành vi có dấu hiệu Mua bán hóa đơn, trốn thuế và các dấu hiệu tham ô tài sản và vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng… trong quá trình bảo trì, bảo dưỡng, thay thế các thiết bị, linh kiện tại các trạm quan trắc môi trường. Trong đó, ông Hoàng Văn Thức bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại khoản 3 Điều 222 và “Nhận hối lộ” quy định tại khoản 4 Điều 354 BLHS; Trần Thị Minh Hương, Giám đốc trung tâm NCEM bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” và “Nhận hối lộ”; Đậu Tuấn Anh - Chủ tịch HĐQT Công ty Seiki về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” và “Đưa hối lộ”; Lê Đức Chiến, Chủ tịch HĐQT Công ty Toàn cầu về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”…

Ông Hoàng Văn Thức

Từ nâng khống giá đến chèn dữ liệu ảo

Không chỉ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp quen biết trúng thầu, các đối tượng tại Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc (NCEM) do Trần Thị Minh Hương làm Giám đốc còn “rút ruột kinh phí duy trì, vận hành hệ thống quan trắc môi trường. Theo quy định, các khoản chi bao gồm tiền công vận hành, chi phí điện năng, chi phí quản lý chung và các chi phí khác phục vụ hoạt động của trạm. Đồng thời, Trung tâm NCEM phải tổng hợp số liệu, lập báo cáo quan trắc môi trường định kỳ, phục vụ công tác quản lý nhà nước, đánh giá diễn biến môi trường và đưa ra cảnh báo. Tuy nhiên, quá trình điều tra cho thấy, từ năm 2021, Hồ Minh Tráng - khi đó là Trưởng phòng Hệ thống tự động (nay là Phó Giám đốc Trung tâm) - đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chỉ đạo cấp dưới thực hiện hành vi sai phạm trong quá trình lập và thực hiện dự toán.

Tráng đã báo cáo và được sự đồng ý của lãnh đạo Trung tâm qua các thời kỳ, gồm Trần Thị Minh Hương (giai đoạn 2021-2023) và Phạm Quang Hiếu (từ năm 2023 đến nay), về việc cắt giảm chi phí nhân công thực tế, đặc biệt là chi phí vệ sinh, bảo dưỡng thiết bị, nhằm tạo ra khoản chênh lệch đưa vào quỹ chung của Trung tâm. Để thực hiện, Tráng cấu kết với Công ty Deahan thông qua việc nhờ cung cấp danh sách nhân công “khống”, lập hồ sơ lao động giả để hợp thức hóa các khoản chi theo dự toán đã được phê duyệt. Các hợp đồng này được ký kết hình thức, không phản ánh đúng thực tế lao động.

Tiền công vận hành thực tế do Công ty Deahan tạm ứng chi trả trước cho người lao động, còn tiền từ ngân sách sau khi giải ngân được chuyển vào tài khoản các “trưởng nhóm” nhân công khống rồi được rút ra và hoàn trả lại cho phía Công ty Deahan. Sau khi trừ chi phí thực tế, phần chênh lệch tiếp tục được chuyển lại cho Hồ Minh Tráng để đưa vào quỹ Trung tâm, sử dụng cho các mục đích nội bộ.

Kết quả điều tra xác định, từ năm 2021 đến 2024, tổng số tiền chi khống trong hoạt động này lên tới hơn 2,64 tỷ đồng. Ngày 15/12/2025, Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố 3 bị can gồm Hồ Minh Tráng, Trần Thị Minh Hương và Phạm Quang Hiếu về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” theo khoản 3 Điều 356 Bộ luật Hình sự.

Can thiệp dữ liệu quan trắc, làm sai lệch thông tin môi trường

Không chỉ dừng lại ở sai phạm tài chính, vụ án còn làm lộ rõ hành vi can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu quan trắc môi trường tại nhiều đơn vị. Theo điều tra, trong quá trình vận hành các trạm quan trắc do NCEM quản lý, việc thay thế định kỳ các cảm biến đo (sensor) - yêu cầu bắt buộc theo khuyến cáo kỹ thuật - đã không được thực hiện. Từ đầu năm 2023, Trung tâm thậm chí không nhập thiết bị thay thế, chỉ xử lý khi thiết bị hỏng hoàn toàn.

Hệ thống quan trắc môi trường

Đáng chú ý, vào tháng 4/2025, khi kiểm tra một số trạm tại Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu, phát hiện nhiều thiết bị đo thông số DO (oxy hòa tan trong nước) bị lỗi, không truyền dữ liệu. Thay vì khắc phục, Hồ Minh Tráng đã chỉ đạo nhân viên phối hợp với cá nhân liên quan từ Công ty Deahan cài đặt lại hệ thống điều khiển từ xa (Datalogger), chèn dữ liệu giả để hệ thống vẫn hiển thị hoạt động bình thường. Tương tự, tại các trạm ở Hà Nam (nay là Ninh Bình), khi phát hiện thiết bị không hoạt động, nhóm này tiếp tục sử dụng phần mềm điều khiển từ xa để can thiệp, tạo dữ liệu “ảo” gửi về Trung tâm. Cơ quan điều tra xác định, hành vi này không chỉ xảy ra tại NCEM mà còn có dấu hiệu tại nhiều doanh nghiệp và nhà máy, với tổng cộng 21 trạm quan trắc thuộc 7 đơn vị có liên quan.

Việc lập hồ sơ khống để rút tiền ngân sách và can thiệp dữ liệu quan trắc đã làm sai lệch nghiêm trọng bản chất hoạt động quản lý môi trường. Các số liệu quan trắc - vốn là căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng môi trường và đưa ra cảnh báo - đã bị bóp méo, tiềm ẩn nguy cơ che giấu các hành vi gây ô nhiễm. Vụ án không chỉ gây thất thoát ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý môi trường, làm suy giảm niềm tin vào hệ thống quan trắc tự động - vốn được kỳ vọng là công cụ giám sát khách quan, minh bạch. Hiện vụ án đang được cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, mở rộng làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.