Chương trình mục tiêu quốc gia - động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

Họp Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Sơn La.

Phát huy hiệu quả nguồn lực

Là xã đặc biệt khó khăn, địa hình chia cắt nhiều đồi núi và nằm dọc sông Đà, xã Tân Phong phát huy hiệu quả nguồn lực các chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) với phương châm “làm đến đâu chắc đến đó, ưu tiên nơi khó trước”, tạo động lực thay đổi diện mạo vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ông Cầm Vĩnh Tri, Chủ tịch UBND xã Tân Phong, cho biết: Từ năm 2025 đến nay, xã được đầu tư trên 5,5 tỷ đồng của các chương trình MTQG 1719 và giảm nghèo bền vững, thực hiện tu sửa tuyến đường nội bản Đá Mài; tuyến từ bản Đá Mài - Mó Sách; làm đường lên khu sản xuất bản Trung Phong; đầu tư thiết chế văn hóa cho 5 bản. 

Từ các chương trình MTQG được triển khai, đã tạo động lực quan trọng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Hạ tầng từng bước được đầu tư xây dựng, đến nay, xã Tân Phong có 6/7 bản có đường giao thông từ xã đến trung tâm bản được cứng hóa; 94,4% số hộ dân được sử dụng điện lưới an toàn; 100% dân số nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 7/7 bản có nhà văn hóa được cứng hóa; các trường học, trạm y tế trên địa bàn được xây dựng khang trang, không có phòng học tạm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 32%.

Đường lên khu sản xuất bản Trung Phong được đầu tư xây dựng.

Xã vùng cao Phiêng Cằm có 15 bản, 2.832 hộ, với 14.395 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Thái, Mông, Khơ Mú sinh sống; tỷ lệ dân tộc thiểu số chiếm trên 99%. Trong ký ức của những người từng đến Phiêng Cằm nhiều năm trước, đây là vùng đất còn nhiều khó khăn, giao thông cách trở, đời sống nhân dân chủ yếu dựa vào sản xuất nhỏ lẻ. Nay tuyến đường nối từ quốc lộ 4G về trung tâm xã được rải nhựa, việc đi lại của bà con thuận lợi hơn; nhiều công trình hạ tầng nông thôn được đầu tư, trường học, nhà văn hóa, đường nội bản ngày càng khang trang. Từ năm 2021 đến nay, thực hiện các dự án của Chương trình 1719, xã được hỗ trợ 118 con ngựa sinh sản, cho 59 hộ nghèo, cận nghèo ở bản Nong Tầu phát triển sinh kế. Gần 900 hộ đồng bào dân tộc thiểu số được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt và chăn nuôi, hỗ trợ giống cây trồng và phân bón, giúp nhiều hộ có nguồn thu mới, từng bước thoát nghèo, nâng cao thu nhập. Nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước, nỗ lực của người dân, cuộc sống ở Phiêng Cằm đổi thay rõ rệt.

Ông Lò Văn Bó, Bí thư Chi bộ bản Bản Nong Tầu, xã Phiêng Cằm, phấn khởi nói: Đầu năm 2025, các hộ nghèo và cận nghèo ở bản được Nhà nước hỗ trợ ngựa giống để cải thiện sinh kế. Ngoài chăn nuôi, người dân còn canh tác hơn 140 ha hồng, mận, chè, cam và duy trì trên 6.000 con gia súc, gia cầm. Thu nhập bình quân đạt 36 triệu đồng/người/năm. Năm 2025, bản giảm thêm 9 hộ nghèo, hiện chỉ còn 18 hộ.

Kết thúc giai đoạn 2021-2025 của Chương trình MTQG 1719, tỉnh Sơn La được phân bổ trên 5.817 tỷ đồng đã giải quyết tình trạng thiếu đất ở và đất sản xuất 640 hộ; xây dựng 85 công trình cấp nước sinh hoạt; bố trí, sắp xếp ổn định dân cư tại 17 điểm, với 956 hộ. Cải tạo, xây mới 256 công trình giao thông nông thôn, trên 140 công trình hạ tầng khác. Ngoài ra, hơn 70.600 lao động được kết nối việc làm, chuyển đổi ngành nghề; trên 7.800 người nghèo và cận nghèo được đào tạo nghề; tăng cường cơ sở vật chất cho 179 trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú... 

Nhờ triển khai đồng bộ các chương trình, dự án hỗ trợ sinh kế, đời sống hộ nghèo, hộ cận nghèo trong tỉnh từng bước được cải thiện; khoảng cách chênh lệch về thu nhập, mức sống giữa các vùng, các nhóm dân cư dần thu hẹp. Thu nhập bình quân của người DTTS tăng gấp 2 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3,11%/năm; tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn tỉnh giảm còn 7,8% cuối năm 2025. Tại các xã đặc biệt khó khăn, bình quân mỗi năm giảm trên 4% số hộ nghèo và hộ cận nghèo.

Tích hợp nguồn lực mới

Bước sang giai đoạn mới, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giai đoạn 2026-2030 được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025, trên cơ sở tích hợp từ 3 chương trình MTQG giai đoạn 2021-2025: Xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Triển khai thực hiện Chương trình, Thường trực Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo ban hành các nghị quyết, kết luận, quyết định thực hiện và xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách. Các cơ quan, đơn vị, các địa phương chủ động tổ chức triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh. Đồng thời, thành lập Ban Chỉ đạo, cơ quan Thường trực cấp tỉnh, cấp xã.

Một góc trung tâm xã Phiêng Cằm.

Sau khi sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Sơn La có 67 xã, trong đó, 67/67 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; 66/67 xã thuộc khu vực III; 1 xã Mai Sơn thuộc nhóm 1 còn lại 66 xã thuộc nhóm 3. Theo chương trình, tổng nguồn vốn ngân sách Trung ương kéo dài sang năm 2026 để thực hiện trên toàn tỉnh trên 953 tỷ đồng. 

Đồng thời, tại Kỳ họp chuyên đề thứ ba, Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn La khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 57/NQ-HĐND về việc phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng nhằm đáp ứng nguồn lực triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 (đợ 1) phân bổ cho tỉnh Sơn La hơn 2.600 tỷ đồng. Nguồn vốn được Thủ tướng Chính phủ giao tại Quyết định số 1160/QĐ-TTg ngày 29/6/2026.

Cơ cấu phân bổ nguồn vốn được HĐND tỉnh xem xét, quyết nghị chặt chẽ, hướng mạnh về cơ sở, tập trung ưu tiên cho các địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số: Cấp xã chiếm 70% tổng vốn hơn 1.820 tỷ đồng. Nguồn vốn được chi tiết cho 67 xã trên địa bàn tỉnh, nhằm chủ động triển khai các dự án hạ tầng, sinh kế sát với nhu cầu thực tế của nhân dân. Trong đó, một số địa phương có tỷ lệ phân bổ cao là xã Mường Khiêng hơn 36 tỷ đồng, xã Nậm Lầu 33 tỷ đồng, xã Co Mạ 32 tỷ đồng, xã Sốp Cộp 32 tỷ đồng, xã Phiêng Pằn hơn 31 tỷ đồng...  Cấp tỉnh, chiếm 30% tổng vốn, quản lý hơn 780 tỷ đồng. Danh mục phân bổ chi tiết cấp tỉnh sẽ thực hiện sau khi rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm các dự án đáp ứng đúng nguyên tắc, tiêu chí, đối tượng của Chương trình và đánh giá toàn diện hiệu quả đầu tư.

Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cho biết: Triển khai Chương trình tại tỉnh ta gồm 2 hợp phần, ngoài đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế nông thôn được xác định là chìa khóa then chốt để nâng cao mức sống cho người dân vùng dân tộc thiểu số. Trong đó, chú trọng đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, giảm phát thải và mở rộng mã số vùng trồng, vùng nuôi. Triển khai chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục là "đầu tàu" thúc đẩy kinh tế tập thể, hợp tác xã. Tỉnh đặt trọng tâm hỗ trợ các chủ thể OCOP tại các xã đặc biệt khó khăn, đẩy mạnh gắn kết OCOP với du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm sinh thái và bảo tồn văn hóa bản địa.

Đông đảo người dân, du khách tham quan, mua sắm các sản phẩm OCOP tại Tuần lễ nông sản và thực phẩm an toàn tỉnh Sơn La năm 2026.

Những kết quả đạt được trong giai đoạn qua, cùng nguồn lực đầu tư trọng điểm, bài bản trong giai đoạn mới, cộng với quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của nhân dân các dân tộc trong hành trình giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới, toàn tỉnh phấn đấu đến năm 2030, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều trong tỉnh giảm bình quân 1,5-2 điểm%/năm; có 36 xã đạt chuẩn nông thôn mới, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc thực chất cho mỗi người dân vùng cao, vùng sâu, vùng xa./.