Chuột bi lăn thế hệ mới khai tử luôn lót chuột

Nếu bạn chịu khó quan sát kỹ bàn làm việc của những chuyên gia âm thanh trong phòng thu (Studio), những người biên tập video (Video Editors) chuyên nghiệp hay các lập trình viên "lão làng" tại thung lũng Silicon, bạn sẽ nhận ra một vật thể kỳ dị nằm chễm chệ ở vị trí trang trọng nhất. Nó trông giống một con chuột, nhưng to hơn, hầm hố hơn và đặc biệt là có một viên bi lớn, bóng loáng nằm ngay trên lưng hoặc bên hông. Đó chính là Trackball – hay còn gọi là Chuột bi lăn đời mới.

Một con chuột đầy táo bạo

Trackball không phải là sự thụt lùi của công nghệ, mà là một nhánh rẽ riêng biệt với triết lý "đảo ngược quy trình" đầy táo bạo. Nếu như với chuột truyền thống, bạn phải di chuyển cả thiết bị để lăn viên bi (hoặc cảm biến) dưới bụng, thì với Trackball, thiết bị nằm im bất động như một tảng đá, và bạn dùng ngón tay để lăn viên bi phía trên.

Chuột bi lăn thế hệ mới trông rất "ngầu"

Tại sao giữa kỷ nguyên của những chú chuột gaming siêu nhẹ, cảm biến DPI cao ngất ngưởng, vẫn có một cộng đồng người dùng trung thành sẵn sàng bỏ ra hàng triệu đồng để sở hữu con chuột "kỳ dị" và có phần cổ lỗ sĩ này? Phải chăng đó chỉ là một thú chơi "làm màu" của dân hipster công nghệ, hay thực sự nó mang lại một giá trị cốt lõi nào đó mà chuột thường không thể chạm tới?

Cảm giác đầu tiên khi một người quen dùng chuột thường chuyển sang Trackball chính là sự bối rối tột độ. Bạn đặt tay lên chuột, theo phản xạ tự nhiên của não bộ đã được lập trình hàng chục năm nay, bạn đẩy cả cánh tay để di chuyển con trỏ. Nhưng không, con trỏ trên màn hình vẫn đứng im phăng phắc, trong khi cả con chuột trượt đi trên mặt bàn một cách vô nghĩa. Phải mất một lúc trấn tĩnh, bạn mới nhớ ra rằng: "À, mình phải dùng ngón tay". Đây là một cuộc cách mạng nhỏ về tư duy điều khiển, nơi toàn bộ gánh nặng điều hướng được chuyển giao từ cổ tay và cánh tay sang các đầu ngón tay linh hoạt.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của Trackball chính là đường cong "Learning curve". Ba ngày đầu tiên sử dụng Trackball là một cực hình đúng nghĩa. Bạn sẽ cảm thấy mình như một đứa trẻ mới tập dùng máy tính: di chuột quá đà, click nhầm chỗ, thao tác chậm chạp như rùa bò. Não bộ liên tục xung đột với thói quen cũ, tạo ra sự ức chế không hề nhẹ. Nhưng nếu kiên trì vượt qua tuần trăng mật khó khăn này, khi bộ nhớ cơ bắp đã được thiết lập lại, bạn sẽ nhận ra mình đang sở hữu một công cụ điều khiển chính xác và thoải mái đến kinh ngạc.

"Cứu tinh" của cổ tay và giải pháp cho bàn làm việc chật chội

Lý do lớn nhất, thuyết phục nhất khiến người ta tìm đến Trackball không phải vì nó ngầu, mà vì sức khỏe. Nếu bạn là dân văn phòng ngồi máy tính 8-10 tiếng mỗi ngày, chắc hẳn bạn đã từng nghe đến hoặc nếm trải cảm giác tê bì, đau nhức dọc cánh tay – dấu hiệu của Hội chứng ống cổ tay (Carpal Tunnel Syndrome).

Nguyên nhân chính đến từ việc sử dụng chuột thường: bạn phải liên tục vặn xoắn hai xương cẳng tay (xương trụ và xương quay) để úp lòng bàn tay xuống mặt bàn, đồng thời dùng cổ tay làm điểm tựa để di đi di lại hàng nghìn lần mỗi ngày. Hành động lặp lại này gây chèn ép lên dây thần kinh giữa, dẫn đến những cơn đau dai dẳng.

Trackball sinh ra để giải quyết triệt để vấn đề này. Vì con chuột nằm im một chỗ, cổ tay bạn hoàn toàn được nghỉ ngơi, không phải di chuyển qua lại, cũng không cần vặn xoắn nếu bạn chọn những dòng chuột có độ nghiêng công thái học tốt (như Logitech MX Ergo có thể nghiêng 20 độ).

Tay bạn chỉ việc đặt lên chuột một cách tự nhiên như đang nghỉ ngơi và mọi việc nặng nhọc được giao cho ngón cái – ngón tay khỏe nhất và linh hoạt nhất của bàn tay. Rất nhiều người dùng bị đau tay kinh niên đã chia sẻ rằng Trackball chính là "thần dược" giúp họ cứu vãn sự nghiệp ngồi máy tính của mình.

Bên cạnh yếu tố sức khỏe, Trackball còn là "vua không gian". Trong bối cảnh làm việc từ xa (Work from home) hay xu hướng "Digital Nomad" (Du mục kỹ thuật số) đang nở rộ tại Việt Nam, không phải lúc nào bạn cũng có một cái bàn rộng rãi. Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi ở một quán cà phê chật chội tại Quận 1, cái bàn tròn bé tí chỉ vừa đủ đặt chiếc laptop và ly nước. Nếu dùng chuột thường, bạn sẽ không còn chỗ để di chuột (cần một khoảng sân bay ít nhất 20x20cm). Nhưng với Trackball, bạn chỉ cần một diện tích đúng bằng thân con chuột.

Thậm chí, bạn có thể đặt nó lên đùi, lên chồng sách, lên tay vịn ghế sofa hay... nằm trên giường đắp chăn để làm việc. Trackball giải phóng bạn khỏi sự phụ thuộc vào mặt phẳng, biến mọi nơi đều có thể trở thành bàn làm việc lý tưởng. Nó cũng là cứu cánh cho những góc máy nhiều màn hình, nơi mà việc di chuột thường từ màn hình 1 sang màn hình 3 đòi hỏi bạn phải nhấc chuột lên và vẩy mấy lần mới tới nơi, còn với Trackball, chỉ cần một cú miết ngón tay đầy điệu nghệ là xong. Chỉ có các nhà sản xuất lót chuột là bĩu môi với công nghệ mới này khi chuột trackball đã khai tử lót chuột.

Lót chuột không cần thiết với chuột trackball

Những rào cản khiến Trackball mãi là "kẻ bên lề"

Dù tuyệt vời là thế, nhưng Trackball vẫn mãi chỉ là một thiết bị ngách (niche) và không thể thay thế hoàn toàn chuột quang truyền thống. Lý do đầu tiên và quan trọng nhất: Nó không dành cho game thủ, đặc biệt là game bắn súng (FPS) hay chiến thuật (MOBA). Dù bạn có luyện tập đến đâu, tốc độ và độ chính xác khi "vẩy" bi bằng ngón cái không thể nào so bì với sự phối hợp của cả cánh tay và cổ tay trên một con chuột gaming xịn sò. Cố gắng chơi CS2 hay Valorant bằng Trackball chẳng khác nào tự trói tay mình lại, trừ khi bạn muốn thử thách bản thân ở độ khó cực đại.

Rào cản thứ hai nằm ở thao tác Kéo và Thả (Drag & Drop). Đây là thao tác ác mộng với người dùng Trackball mới. Bạn phải giữ chuột trái bằng một ngón (để chọn đối tượng) trong khi vẫn phải lăn bi bằng ngón khác (để di chuyển đối tượng). Việc duy trì lực nhấn ở một ngón tay trong khi ngón kia phải di chuyển linh hoạt đòi hỏi sự phối hợp cơ bắp rất cao và dễ gây mỏi. Dù các dòng Trackball cao cấp có tính năng "Click lock" (khóa chuột để không phải giữ), nhưng nó vẫn làm giảm tốc độ làm việc trong các tác vụ chỉnh sửa đồ họa cần sự tỉ mỉ.

Và cuối cùng, một chút hoài niệm từ kỳ trước lại hiện về: Vấn đề vệ sinh. Mặc dù Trackball ngày nay dùng cảm biến quang học để đọc chuyển động của bi (không còn bánh xe tỳ cơ học), nhưng viên bi vẫn phải nằm trên các điểm đỡ (thường là 3 viên bi nhỏ bằng gốm hoặc đá ruby nhân tạo). Sau một thời gian lăn lộn, mồ hôi tay, tế bào chết và bụi bẩn sẽ bám vào viên bi lớn, rồi tích tụ lại ở các điểm đỡ này, tạo thành những mảng "ghét" đen sì gây rít bi (hiện tượng stiction).

Người dùng Trackball vẫn phải giữ thói quen tháo viên bi ra (thường là đẩy nhẹ từ lỗ dưới đáy) để lau chùi định kỳ. Dù việc này nhẹ nhàng và sạch sẽ hơn nhiều so với việc cạy đất trong chuột bi Mitsumi ngày xưa, nhưng nó vẫn là một sự phiền toái nhỏ đối với những người đã quen với sự tiện dụng "quên lãng" của chuột quang kín bưng.

Tóm lại, Trackball không sinh ra để dành cho số đông. Nó là một công cụ đặc thù, phục vụ cho một nhóm người dùng biết rõ mình cần gì: sự thoải mái tối đa cho cổ tay, sự tự do về không gian làm việc và một trải nghiệm điều khiển độc đáo. Nếu bạn là một nhân viên văn phòng đang ngày đêm vật lộn với những cơn đau mỏi vai gáy, hay một người yêu thích sự mới lạ trong góc máy, hãy thử cho Trackball một cơ hội. Nó có thể khó chiều lúc đầu, nhưng một khi ngón tay của bạn đã bắt nhịp được với điệu nhảy trên viên bi, bạn sẽ thấy khó lòng mà quay lại với con chuột thường được nữa.

Bùi Tú