Chuyện AI ở Sông Hậu 1

Công nghệ siêu tới hạn...

Cần Thơ đón đoàn công tác bằng cơn mưa đầu mùa kéo dài hơn thường lệ. Từ khu điều hành của Nhà máy Nhiệt điện (NMNĐ) Sông Hậu 1 nhìn ra, những dải mưa trắng xóa phủ kín khoảng sân rộng, càng làm nổi bật nhịp làm việc khẩn trương bên trong nhà máy.

Vừa gặp chúng tôi, ông Nguyễn Duy Hùng - Phó Quản đốc Phân xưởng Vận hành - đã cười vui: “Các anh mang cả thời tiết miền Bắc vào miền Tây rồi đó!”. Câu chuyện thời tiết chỉ kéo dài vài phút trước khi chuyển sang chủ đề mà chúng tôi đặc biệt quan tâm trong chuyến công tác này: một mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) do chính đội ngũ kỹ sư của Sông Hậu 1 nghiên cứu và phát triển để dự báo hiệu suất lò hơi, hỗ trợ tối ưu hóa vận hành nhà máy. Đó cũng là lý do chúng tôi tìm đến nơi đây.

NMNĐ Sông Hậu 1

Theo ông Hùng, Sông Hậu 1 hiện là nhà máy duy nhất trong số các NMNĐ than của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) sử dụng công nghệ lò hơi siêu tới hạn (Supercritical Boiler). Khác với công nghệ cận tới hạn trước đây, công nghệ siêu tới hạn vận hành ở áp suất và nhiệt độ vượt điểm tới hạn của nước nên hiệu suất phát điện được nâng lên đáng kể, đồng thời giảm mức tiêu hao nhiên liệu và lượng phát thải ra môi trường.

Để chúng tôi dễ hình dung hơn, ông Hùng giải thích: “Các tổ máy sử dụng công nghệ cận tới hạn thường đạt hiệu suất khoảng 35-38%. Với công nghệ siêu tới hạn, hiệu suất có thể đạt 40-45%. Nói đơn giản là cùng một lượng than nhưng tạo ra được nhiều điện năng hơn”.

Nhà máy hiện có khoảng 140 cán bộ, kỹ sư và công nhân trực tiếp vận hành. Với họ, nhiệm vụ không chỉ là duy trì vận hành an toàn, ổn định mà còn phải liên tục tìm kiếm các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất.

Anh Châu Vương - Tổ trưởng thuộc Phân xưởng Bảo dưỡng Sửa chữa NMNĐ Sông Hậu 1

Điều thú vị là câu chuyện AI của Sông Hậu 1 lại bắt đầu từ chính quyết tâm ấy. Bởi ngay cả với một công nghệ được xem là tiên tiến như lò hơi siêu tới hạn, những người làm kỹ thuật ở đây vẫn tin rằng còn dư địa để tối ưu.

Đúng lúc câu chuyện đang xoay quanh công nghệ lò hơi, kỹ sư Châu Vương bước vào phòng điều hành. Anh hiện là Tổ trưởng thuộc Phân xưởng Bảo dưỡng sửa chữa và là Trưởng nhóm nghiên cứu đề tài “Mô hình AI dự báo hiệu suất lò hơi và tối ưu hóa vận hành”. Không vòng vo, anh đi thẳng vào công việc: “Giai đoạn một của đề tài cơ bản đã hoàn thành. Hiện nhóm đang tiếp tục hoàn thiện để hướng tới triển khai trong thời gian thực”.

Anh Vương cho biết, ý tưởng nghiên cứu xuất phát từ ông Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Giám đốc NMNĐ Sông Hậu 1 với mục tiêu tận dụng kho dữ liệu vận hành khổng lồ tích lũy trong những năm qua để tìm kiếm cơ hội nâng cao hiệu suất lò hơi, giảm tiêu hao nhiên liệu và góp phần giảm phát thải.

Nghe có vẻ đơn giản, nhưng thực tế đây là một bài toán không hề dễ. Mỗi ngày, nhà máy tạo ra lượng dữ liệu vận hành rất lớn từ hàng nghìn thông số kỹ thuật khác nhau. Việc phân tích khối dữ liệu ấy bằng các phương pháp truyền thống đòi hỏi nhiều thời gian và khó phát hiện được các mối tương quan phức tạp. Đó là lúc AI được lựa chọn làm công cụ hỗ trợ.

AI có phải là “nhà tiên tri”?

Trong câu chuyện với chúng tôi, anh Vương nhiều lần nhấn mạnh rằng AI không thay thế người vận hành, cũng không thể đưa ra dự báo tuyệt đối chính xác. Điều AI làm được là học từ dữ liệu vận hành trong quá khứ, nhận diện các quy luật và xu hướng, từ đó đưa ra các cảnh báo hoặc khuyến nghị hỗ trợ người vận hành ra quyết định.

Để xây dựng mô hình, nhóm nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu vận hành trong những năm đầu của nhà máy, kết hợp với nền tảng Azure Cloud (Platform Data) và làm việc với các đối tác công nghệ trong quá trình phát triển thuật toán. Kết quả thử nghiệm bước đầu cho thấy mô hình có khả năng nhận diện sớm một số dấu hiệu bất thường của hệ thống và hỗ trợ dự báo xu hướng suy giảm hiệu suất trước khi xảy ra những ảnh hưởng rõ rệt tới vận hành.

Sơ đồ tóm tắt giới thiệu nâng cao hiệu suất nhà máy từ mô hình AI

Từ các dự báo đó, đội ngũ vận hành có thể chủ động điều chỉnh thông số hoặc xây dựng kế hoạch bảo dưỡng phù hợp. “AI không đưa ra quyết định thay con người. Nó cung cấp thêm một góc nhìn từ dữ liệu để người vận hành tham khảo”, anh Vương giải thích.

Theo quy trình, mọi sáng kiến kỹ thuật trước khi áp dụng đều phải trải qua các bước đánh giá, phản biện và nghiệm chứng chặt chẽ. Đề tài AI của Sông Hậu 1 cũng không ngoại lệ. Sau hơn 1 năm nghiên cứu, theo đánh giá sơ bộ của nhóm thực hiện, việc ứng dụng mô hình đã góp phần cải thiện khoảng 1% hiệu suất vận hành của tổ máy.

Con số 1% nghe không lớn, nhưng trong lĩnh vực nhiệt điện, sản lượng được tính bằng hàng tỉ kWh mỗi năm và chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng cao, chỉ một cải thiện nhỏ về hiệu suất cũng có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể. Cũng vì vậy, trong quá trình triển khai, đề tài đã nhận được sự quan tâm của nhiều đối tác công nghệ trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, điều khiến nhóm nghiên cứu trăn trở không phải là việc thương mại hóa sản phẩm ngay lập tức mà là tiếp tục hoàn thiện mô hình, làm chủ công nghệ và mở rộng khả năng ứng dụng trong thực tiễn. Câu chuyện về mô hình AI của những kỹ sư Sông Hậu 1 vẫn chưa kết thúc. Phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm: tiếp tục hoàn thiện dữ liệu, kiểm chứng thuật toán, đưa mô hình vào vận hành thời gian thực và mở rộng phạm vi ứng dụng.

Giao diện mô hình AI dự đoán hiệu suất lò hơi và tối ưu hóa vận hành tại Sông Hậu 1

Còn với chúng tôi, điều đọng lại sau chuyến công tác thăm NMNĐ Sông Hậu 1 không chỉ là những con số về hiệu suất hay những thuật ngữ công nghệ. Điều đáng quý hơn nằm ở tinh thần của những người kỹ sư đang ngày đêm vận hành nhà máy: luôn tìm cách làm tốt hơn công việc của mình bằng tri thức, sự sáng tạo và khát vọng chinh phục những giới hạn mới.

Từ những công trình năng lượng trải dài trên khắp đất nước, tinh thần ấy đã và đang trở thành một phần bản sắc của Petrovietnam. Và những sáng kiến bắt đầu từ phân xưởng ở Sông Hậu 1 hôm nay cũng chính là tiền đề để hình thành các giải pháp công nghệ mang dấu ấn Petrovietnam, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, thúc đẩy chuyển đổi số và tạo thêm động lực cho hành trình phát triển của Tập đoàn trong tương lai.

Tính đến ngày 21-5-2026, NMNĐ Sông Hậu 1 đã sản xuất được khoảng 2,73 tỉ kWh điện thương phẩm trong năm 2026; Sông Hậu 1 là NMNĐ duy nhất của Petrovietnam có công nghệ lò hơi siêu tới hạn. Hiện nay, nhà máy có hiệu suất tổ máy lên tới 41%.