Chuyển đổi năng lượng ở Việt Nam và bài toán tài chính hàng trăm tỷ USD

Ngày 11/12/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 với nhiều nội dung mang tính đột phá. Nghị quyết được kỳ vọng tạo chuyển động mạnh mẽ trong tổ chức thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, trong đó mở ra hành lang pháp lý mới cho điện gió ngoài khơi, năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ năng lượng, từng bước hình thành thị trường điện cạnh tranh, minh bạch.

Thực tiễn giai đoạn 2020–2025 cho thấy, dù đạt nhiều kết quả nền tảng, việc triển khai các dự án năng lượng, đặc biệt là điện gió ngoài khơi vẫn gặp nhiều khó khăn về thể chế, quy hoạch, thủ tục đầu tư và huy động nguồn lực. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là ban hành chính sách mà quan trọng hơn là đưa chính sách vào cuộc sống một cách thực chất, hiệu quả và đồng bộ.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), Trần Hoài Trang.

Phát biểu tại Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 tổ chức sáng 29/1, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho rằng trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó có điện gió được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng xanh.

Theo ông, điện gió ngoài khơi là một loại hình nguồn điện mới, có tiềm năng rất lớn tại Việt Nam và lần đầu tiên được đặt trong khuôn khổ chính sách tổng thể của Nghị quyết 253/2025/QH15, cho thấy tư duy tiếp cận mang tính hệ thống, đồng bộ của chính sách năng lượng giai đoạn 2026–2030.

“Nghị quyết mới cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch linh hoạt nhưng vẫn giữ vững mục tiêu, cơ cấu nguồn điện, qua đó giúp tháo gỡ điểm nghẽn tiến độ, đặc biệt với các dự án nguồn mới như điện gió ngoài khơi”, ông Hoài Trang nhận định.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ.

Ngoài ra, về vấn đề tài chính ngành năng lượng, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, cho biết dù tín dụng cho năng lượng tái tạo tăng trưởng rất nhanh trong những năm gần đây, quy mô vẫn còn khiêm tốn so với tổng dư nợ của hệ thống tài chính.

Các dự án điện gió và năng lượng tái tạo thường có vòng đời dài tới 20 năm và chi phí đầu tư lớn, trong khi hệ thống ngân hàng chủ yếu cung cấp vốn ngắn và trung hạn. Vì vậy, việc huy động nguồn vốn dài hạn vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành năng lượng hiện nay.

“Nhu cầu vốn cho ngành năng lượng Việt Nam đến năm 2050 có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD. Đầu tư nguồn điện sẽ chủ yếu dựa vào khu vực tư nhân và thị trường vốn, còn lưới điện truyền tải vẫn cần vai trò chủ đạo của đầu tư công. Chuyển đổi năng lượng không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà trước hết là bài toán tài chính quy mô hàng trăm tỷ USD”, ông cho biết.

Các chuyên gia thảo luận những vấn đề liên quan phát triển năng lượng trong giai đoạn mới. (Ảnh: Hà Chi)

Với các cơ chế, chính sách mang tính đột phá, Nghị quyết của Quốc hội được kỳ vọng tạo ra tác động sâu rộng đối với phát triển kinh tế – xã hội đất nước trong giai đoạn 2026–2030 và xa hơn.

Thứ nhất, nguồn cung năng lượng ổn định và linh hoạt sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho tăng trưởng GDP, phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ hai, chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, sạch, bền vững sẽ góp phần thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, đồng thời hình thành những ngành công nghiệp năng lượng mới có giá trị gia tăng cao.

Thứ ba, an ninh năng lượng quốc gia được củng cố, nâng cao khả năng tự chủ và chủ động ứng phó với biến động địa chính trị và thị trường năng lượng toàn cầu.

Với tư duy đổi mới, cơ chế linh hoạt và tầm nhìn dài hạn, ngành năng lượng được kỳ vọng bước vào giai đoạn phát triển tự chủ, hiện đại và hội nhập sâu rộng hơn, từ đó góp phần quan trọng đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Hà Chi