Chuyển đổi số - 'chìa khóa' phát triển du lịch thông minh

Đối với Việt Nam, khi du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, chuyển đổi số chính là động lực quan trọng để tái cấu trúc ngành, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững. Du lịch thông minh không chỉ làm thay đổi phương thức quản lý, kinh doanh mà còn làm sâu sắc hơn trải nghiệm của du khách, mở ra không gian phát triển mới cho du lịch Việt Nam trong thời đại số.

Khách tham quan trải nghiệm di sản bằng công nghệ thực tế ảo tại Không gian triển lãm số “Hà Nội rạng rỡ - Ánh sáng và Di sản” (ra mắt tối 26-12-2025 tại Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội). Ảnh: hanoi.gov.vn

Hiệu quả của chuyển đổi số

Chuyển đổi số được hiểu là quá trình thay đổi tổng thể, toàn diện của cá nhân và tổ chức về cách sống, cách làm việc và phương thức sản xuất dựa trên nền tảng công nghệ số. Trong lĩnh vực du lịch, chuyển đổi số là sự thay đổi cách đi du lịch, cách làm du lịch, cách kinh doanh và quản lý du lịch thông qua dữ liệu và các công nghệ số hiện đại.

Những năm gần đây, cụm từ “chuyển đổi số trong du lịch” ngày càng được nhắc đến nhiều hơn. Sự lan tỏa mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 với hàng loạt công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), blockchain, thực tế ảo (VR)... đang tác động sâu rộng tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội, trong đó có du lịch.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của chuyển đổi số, nhiều năm qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch luôn xác định phát triển du lịch gắn với chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm. Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh cho biết, ngành Du lịch đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm xây dựng và phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh, đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách.

Theo đó, nhiều nền tảng số dùng chung đã được xây dựng và đưa vào vận hành, tạo nền tảng cho hệ sinh thái du lịch thông minh, như hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch Việt Nam; phần mềm báo cáo thống kê du lịch từ Trung ương đến địa phương; ứng dụng Du lịch quốc gia “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel”; thẻ Việt - thẻ du lịch thông minh; ứng dụng quản trị và kinh doanh du lịch; trang vàng du lịch Việt Nam; hệ thống vé điện tử “trực tuyến - liên thông - đa phương thức”; hệ thống thuyết minh đa phương tiện...

Hoạt động chuyển đổi số trong du lịch được triển khai mạnh mẽ tại nhiều địa phương, góp phần tạo nên bức tranh sinh động của du lịch Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp. Thành phố Hồ Chí Minh ứng dụng công nghệ 3D trong quảng bá du lịch; cập nhật 366 tài nguyên du lịch lên Google Earth và Google Map; đưa sản phẩm du lịch lên các sàn thương mại điện tử. Tỉnh Quảng Ninh đầu tư xây dựng Cổng thông tin du lịch thông minh, số hóa dữ liệu du lịch, triển khai hơn 100 điểm wifi miễn phí phục vụ du khách. Thành phố Đà Nẵng triển khai các ứng dụng “Một chạm đến Đà Nẵng” (VR360), Scan 3D, Cổng thông tin du lịch điện tử, Hội chợ du lịch trực tuyến... góp phần nâng cao hiệu quả xúc tiến, quảng bá.

Hà Nội, với vai trò trung tâm du lịch của cả nước, luôn đi đầu trong chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng du lịch Thủ đô. Thành phố đã triển khai rộng rãi mã QR Code để tạo thuận lợi cho người dân, du khách trong việc tiếp cận thông tin, sử dụng dịch vụ công và các tiện ích du lịch. Dấu ấn rõ nét nhất là việc nhiều điểm đến như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, Di tích Nhà tù Hỏa Lò đồng loạt triển khai bán vé điện tử, thuyết minh tự động bằng nhiều thứ tiếng, số hóa dữ liệu bằng mã QR để du khách dễ dàng trải nghiệm, tra cứu thông tin. Đặc biệt, mới đây, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội ra mắt khu trải nghiệm số với các ứng dụng công nghệ như hướng dẫn viên AI, công nghệ trình chiếu Visual Mapping 3D tái hiện không gian văn hiến, công nghệ Holobox 3D giúp du khách khám phá hiện vật dưới dạng hình ảnh ba chiều.

Theo Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Đặng Hương Giang, Hà Nội đã ứng dụng công nghệ thông tin, nền tảng số và mạng xã hội trong hoạt động du lịch, đồng thời thống nhất hệ thống dữ liệu cho hơn 300 điểm đến. Việc số hóa giúp du khách dễ dàng tìm hiểu thông tin, lên kế hoạch tham quan. “Ngành Du lịch Thủ đô đang phối hợp với các địa phương, đơn vị xây dựng bản đồ số các điểm đến, địa chỉ ẩm thực nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách” - bà Đặng Hương Giang chia sẻ.

Đánh giá chung về hiệu quả chuyển đổi số, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phạm Văn Thủy cho rằng, việc số hóa trong công tác quản lý và xây dựng sản phẩm đang mang đến diện mạo mới cho du lịch Việt Nam, hướng tới một hệ sinh thái du lịch thông minh, bền vững.

Du khách trải nghiệm không gian thực tế ảo tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Muốn du lịch thông minh, cần đổi mới tư duy

Trước tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ trong phát triển du lịch. Nghị quyết 08-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành (16-1-2017) về "Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn" đã khẳng định, để phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, cần phải thực hiện nhiều giải pháp, trong đó tất yếu phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại”. Hay tại Quyết định 411/QĐ-TTg (31-3-2022) của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, nhấn mạnh việc phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh, ứng dụng công nghệ số để kết nối nhằm hỗ trợ và tăng trải nghiệm cho khách du lịch...

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong, chuyển đổi số trong du lịch là xu thế tất yếu và vô cùng quan trọng. Khi ứng dụng công nghệ số và các nền tảng thông minh, du lịch sẽ phát triển nhanh và bền vững, vì vậy các địa phương cần coi đây là giải pháp then chốt để nâng cao giá trị điểm đến. Phân tích sự cần thiết phát triển du lịch thông minh trong việc đón đầu các xu hướng du lịch mới, PGS.TS Phạm Hồng Long (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, ngày càng nhiều du khách chủ động tìm kiếm thông tin và tự thiết kế hành trình qua các nền tảng số với sự hỗ trợ của AI, Chatbot và các ứng dụng thông minh. Do đó, ứng dụng công nghệ không chỉ nâng cao trải nghiệm mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam.

Dù luôn đề cao việc ứng dụng công nghệ trong phát triển du lịch thông minh, coi đây là yếu tố sống còn nhưng theo các chuyên gia, ứng dụng công nghệ như thế nào để mang lại hiệu quả là bài toán cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin và Xúc tiến du lịch thành phố Hà Nội (Sở Du lịch Hà Nội) Nguyễn Hữu Việt cho rằng, phát triển du lịch thông minh không chỉ đơn thuần là áp dụng kỹ thuật số, mà quan trọng hơn là sự đổi mới tư duy, coi sự hài lòng của du khách là thước đo thành công. Để hình thành một hệ sinh thái du lịch thông minh, cần có sự chung tay của các doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, điểm đến, cùng các đối tác công nghệ, truyền thông và các bên liên quan. “Ngành Du lịch Hà Nội hướng tới sự hiện đại, thuận tiện, an toàn nhưng vẫn phải lưu giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc, để mỗi du khách khi đến với Thủ đô đều có một hành trình đáng nhớ, giàu cảm xúc” - ông Nguyễn Hữu Việt cho biết.

Ở góc độ doanh nghiệp, Giám đốc Marketing Công ty Du lịch BestPrice Bùi Thanh Tú cho rằng, chuyển đổi số là cần thiết, song các doanh nghiệp cần cân nhắc điều kiện và nguồn lực để lựa chọn giải pháp phù hợp, qua đó tối ưu chi phí vận hành và nhân sự.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số là “chìa khóa” để du lịch Việt Nam phát triển theo hướng thông minh, hiện đại và bền vững. Việc ứng dụng công nghệ số vào quản lý, kinh doanh và trải nghiệm du lịch sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, khai thác hiệu quả tiềm năng và khẳng định vị thế của du lịch Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Bài và ảnh: Hoàng Quyên