Trí tuệ nhân tạo: Từ 'tiếp nhận công nghệ' đến 'dẫn dắt mô hình xã hội'

Trong khuôn khổ Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam 2026 và Lễ trao giải Vietnam AI Contest tổ chức tại Đại học Kinh tế Quốc dân, phần trình bày và phát biểu của ông Nguyễn Anh Tuấn (Đồng sáng lập, Đồng chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Diễn đàn toàn cầu Boston, người khởi xướng mô hình AI World Society – AIWS) đã nêu một “điểm nhấn khác biệt”: AI không đi theo lối mòn nói về xu hướng công nghệ, mà mở ra một hệ quy chiếu rộng hơn – như một cuộc chuyển đổi xã hội và thách thức quản trị của thời đại mới.

Ông Nguyễn Anh Tuấn - người khởi xướng mô hình AI World Society. Ảnh: VLAB Innovation

AI là chuyển đổi xã hội, không chỉ là “cuộc đua công nghệ”

Điểm khác biệt đầu tiên nằm ở cách ông Tuấn đặt câu hỏi. Thay vì khởi đầu bằng “AI mạnh đến đâu?” hay “công nghệ mới nhất là gì?”, ông chọn một trục tư duy sâu hơn: AI đang tái cấu trúc cách xã hội vận hành, từ quản trị công, kinh tế số, giáo dục đến văn hóa và niềm tin xã hội. Trong phần trình bày, ông Tuấn nhấn mạnh: AI không chỉ thay đổi công nghệ, AI đang thay đổi cách xã hội vận hành.

Từ góc nhìn đó, AI không còn là “công cụ” nằm ở cuối quy trình, mà trở thành một hạ tầng ra quyết định. Và khi AI nằm ở “hạ tầng”, câu chuyện không thể chỉ là kỹ thuật, mà buộc phải đi kèm với chuẩn mực đạo đức, cơ chế trách nhiệm, thiết kế thể chế, và đặc biệt là câu hỏi: AI có đang củng cố hay làm suy yếu niềm tin xã hội?

Ông Tuấn diễn giải về AIWS: không phải một dự án công nghệ, mà là một mô hình xã hội đặt con người ở trung tâm, nơi AI “tăng cường năng lực” chứ không thay thế trách nhiệm. Ông nói đưa ra một nguyên tắc cốt lõi: AI có thể hỗ trợ ra quyết định, nhưng không bao giờ được thay thế trách nhiệm của con người.

Trong bối cảnh AI lan tỏa quá nhanh, góc nhìn này có giá trị đặc biệt: nó “kéo” cuộc thảo luận về đúng trọng tâm. Không chỉ bàn chuyện làm ứng dụng, làm mô hình, làm chatbot… mà bàn chuyện làm xã hội trong thời đại AI.

Từ khung lý thuyết AIWS đến các trụ cột có thể triển khai

Điểm mạnh thứ hai là bài chia sẻ không dừng ở cảm hứng hay triết lý. Ông Tuấn trình bày AIWS như một cấu trúc học thuật tương đối rõ, với các trụ cột gắn liền triển khai thực tế – đặc biệt phù hợp với bối cảnh Việt Nam và môi trường đại học.

Các diễn giả trao đổi tại phiên thảo luận về trí tuệ nhân tạo. Ảnh: VLAB Innovation

AIWS Government 24/7: quản trị công “liên tục – đạo đức – lấy con người làm trung tâm”. Ông Tuấn giới thiệu Mô hình chính phủ 24/7 - AIWS Government 24/7 như một mô hình quản trị nơi AI hỗ trợ nhà lãnh đạo bằng dữ liệu thời gian thực, tăng hiệu quả điều hành, nâng chất lượng dịch vụ công… nhưng đồng thời được “khóa” bởi tiêu chuẩn đạo đức và nguyên tắc con người chịu trách nhiệm cuối cùng. Cách trình bày này tạo ra một gợi ý thực tiễn cho quá trình chuyển đổi số của Việt Nam: AI không chỉ để tối ưu vận hành, mà để tăng minh bạch, tăng chất lượng dịch vụ, và quan trọng hơn là tăng niềm tin.

AIWS-DASI: chuẩn hóa tài sản số để đổi mới không “phá hủy”. Trong phần nói về Trusted Digital Assets và khung AIWS-DASI (Digital Asset Standards Initiative), ông Tuấn chỉ ra nghịch lý phổ biến: trong thời đại số, giá trị ngày càng là “tài sản số”, nhưng nếu thiếu chuẩn, tài sản số có thể trở thành đối tượng đầu cơ, thao túng, mất niềm tin. AIWS-DASI vì thế đề xuất bộ tiêu chí gồm: chuẩn đạo đức, thước đo chất lượng, tiêu chí giá trị văn hóa – xã hội để bảo đảm đổi mới số mang tính xây dựng.

Ở góc độ học thuật, đây là một khung tiếp cận liên ngành (công nghệ – kinh tế – chính sách – đạo đức). Ở góc độ thực tiễn, đây là “gợi ý hành động” cho doanh nghiệp, startup và nhà quản lý: đổi mới số muốn bền vững phải có chuẩn, có hệ quy chiếu, có trách nhiệm.

Văn hóa – nghệ thuật – tinh thần con người: “phần lõi” chứ không phải phần phụ. Theo ông Tuấn, AI còn có vai trò là một trụ cột độc lập cho Văn hóa – nghệ thuật – tinh thần con người. Nếu nói “AI chỉ là kỹ thuật” là sai lầm nghiêm trọng, vì AI đang tái định hình âm nhạc, điện ảnh, văn học, giáo dục, đức tin và bản sắc. Đây có thể coi là một hướng ứng dụng rất phù hợp với Việt Nam: phát triển AI gắn bản sắc, phát triển công nghiệp sáng tạo trong kỷ nguyên AI, và quan trọng nhất là giữ cho xã hội không bị ‘làm phẳng’ bởi thuật toán.

“Đừng chỉ giỏi kỹ thuật, hãy giỏi trách nhiệm”

Điểm ấn tượng trong phần cuối bài phát biểu của ông Tuấn là cách nói về vai trò của đại học và người trẻ. Ông không gọi sinh viên là “kỹ sư tương lai” theo nghĩa thuần kỹ thuật, mà gọi họ là những “architects of society” – kiến trúc sư của xã hội trong thời đại AI.

Ông Tuấn nhấn mạnh: trong kỷ nguyên AI, giỏi chuyên môn là cần nhưng chưa đủ; người làm AI còn cần nhận thức đạo đức, tư duy hệ thống và trách nhiệm dài hạn. Ông gợi mở một bộ câu hỏi mà người trẻ nên tự hỏi trước mỗi sản phẩm mình xây dựng: Ai được hưởng lợi? Ai có thể bị tổn hại? Làm sao để công nghệ tăng niềm tin, thay vì làm suy yếu niềm tin?

Tương lai AI không được quyết định bởi ai viết mô hình nhanh hơn, mà bởi xã hội chọn giá trị nào, thiết kế thể chế ra sao và con người chịu trách nhiệm đến mức nào.

Trong không khí học thuật – kết nối – tôn vinh sáng tạo của Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam 2026 và Lễ trao giải Vietnam AI Contest 2025 tại Đại học Kinh tế Quốc dân, bài chia sẻ của ông Nguyễn Anh Tuấn được đánh giá là đã làm tốt vai trò “nâng tầng” cho cuộc thảo luận: từ công nghệ sang xã hội, từ ứng dụng sang chuẩn mực, từ kỹ thuật sang trách nhiệm.

Sự kiện không chỉ giới thiệu công nghệ hay vinh danh dự án, mà còn truyền đi một thông điệp lớn hơn – xây dựng hệ sinh thái AI bền vững, nhân văn và có năng lực dẫn dắt. Và với người trẻ, thông điệp ấy giản dị nhưng rất “đắt”: hãy học AI để tạo ra tương lai tốt hơn – không chỉ thông minh hơn.

(Nguồn: Vlab)