Chuyển đổi số ngân hàng tạo động lực tăng trưởng kinh tế

Phát biểu tại sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026 ngày 18/8, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn phát biểu tại sự kiện. Ảnh: SBV.

Theo ông, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển đổi số phải đi từ chủ trương sang hành động, từ quản lý tiến độ sang quản lý kết quả. Mỗi nhiệm vụ cần hướng tới sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực chất và tạo giá trị cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.

Với chủ đề "Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI", sự kiện năm nay tập trung vào việc khai thác dữ liệu và trí tuệ nhân tạo như nguồn lực phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Thanh toán số tăng trưởng nhanh chóng

Theo Thống đốc, 5 năm qua, chuyển đổi số ngành ngân hàng đạt nhiều kết quả, từ hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng thanh toán, hạ tầng số, mở rộng kết nối dữ liệu quốc gia đến phát triển các dịch vụ ngân hàng số.

Gần 89% người từ 15 tuổi trở lên hiện có tài khoản thanh toán. Năm 2025, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt vượt 28 lần GDP. Số lượng giao dịch theo phương thức này tăng bình quân khoảng 59% mỗi năm trong 5 năm qua, trong khi giao dịch qua mã QR tăng trên 100% mỗi năm.

Việc khai thác dữ liệu dân cư, định danh điện tử cùng các giải pháp xác thực, cảnh báo và phòng chống gian lận cũng giúp mở rộng dịch vụ trực tuyến, nâng hiệu quả quản lý và bảo vệ khách hàng.

"Có được kết quả nêu trên không chỉ là sự nỗ lực của các đơn vị trong toàn ngành Ngân hàng mà còn có sự đồng hành, phối hợp của các ban, bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và sự hưởng ứng của người dân", ông Ấn nhận định.

Tuy nhiên, Thống đốc đánh giá những kết quả này mới là bước đầu. Khi hoạt động số hóa ngày càng sâu, các vấn đề về thể chế, dữ liệu, an ninh mạng, gian lận số, bảo vệ quyền riêng tư và quản trị AI cũng phát sinh phức tạp hơn.

Lấy hiệu quả làm thước đo

Trước yêu cầu này, Thống đốc Phạm Đức Ấn đề nghị các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng và đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán tập trung vào 6 nhóm nhiệm vụ.

Với nhóm nhiệm vụ đầu tiên, Thống đốc yêu cầu ngành tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động ngân hàng trên môi trường số, vừa tạo điều kiện đổi mới sáng tạo vừa kiểm soát rủi ro. Các vấn đề mới liên quan AI, dữ liệu, ngân hàng mở (Open Banking) và những mô hình ngân hàng số cần được nhận diện, xử lý kịp thời.

Nhóm nhiệm vụ thứ hai là nâng cấp hạ tầng số và phát triển, chuyển hóa dữ liệu. Ngành ngân hàng được yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng thanh toán quốc gia theo hướng an toàn, liên tục, có khả năng xử lý các giao dịch giá trị lớn và mở rộng kết nối.

Cùng với đó là xây dựng kiến trúc dữ liệu thống nhất, nâng chất lượng dữ liệu theo hướng "đúng, đủ, sạch, sống", tăng khả năng chia sẻ và kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia cùng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Mục tiêu là đưa ngành ngân hàng đi đầu trong quản lý, giám sát và ra quyết định dựa trên dữ liệu, đồng thời nâng năng lực dự báo, cảnh báo sớm.

Về nhóm nhiệm vụ thứ ba, Thống đốc yêu cầu thúc đẩy ứng dụng AI theo hướng thực chất, có trách nhiệm và tạo ra giá trị. Các ngân hàng ưu tiên những ứng dụng mang lại giá trị rõ ràng như phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, phát hiện gian lận, tối ưu quy trình, chăm sóc khách hàng và phát triển sản phẩm.

"Mỗi ứng dụng AI phải làm rõ giải quyết vấn đề gì, tạo ra giá trị gì và rủi ro được kiểm soát như thế nào", ông nói.

Ứng dụng AI trong ngành ngân hàng theo hướng thực chất, có trách nhiệm và tạo ra giá trị.

Theo ông Ấn, cùng với thúc đẩy ứng dụng AI, ngành ngân hàng cần sớm xây dựng các nguyên tắc quản trị AI phù hợp, bảo đảm khả năng kiểm soát, trách nhiệm giải trình, an toàn dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của khách hàng.

Không đánh đổi an toàn để tăng trưởng

Một nhóm nhiệm vụ khác được nhấn mạnh là bảo đảm an ninh, an toàn và xây dựng niềm tin số. Ngành ngân hàng cần chuyển từ ứng phó sự cố sang chủ động phòng ngừa "từ sớm, từ xa", đầu tư tương xứng cho an ninh mạng, an ninh dữ liệu và phòng chống gian lận.

Trong bối cảnh tội phạm ngày càng sử dụng AI, deepfake và các thủ đoạn công nghệ tinh vi, các ngân hàng không chỉ phải bảo vệ hệ thống mà còn phải tăng khả năng bảo vệ khách hàng.

"Không đánh đổi an toàn, quyền riêng tư và niềm tin của người dùng để tăng trưởng về chuyển đổi số", Thống đốc nhấn mạnh.

Nhóm nhiệm vụ thứ năm là chuyển đổi số phải trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp và thúc đẩy tài chính toàn diện. Dữ liệu cần được khai thác tốt hơn để đổi mới cách đánh giá khách hàng, quản trị tín dụng và phát triển sản phẩm phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã, người lao động và khu vực nông thôn.

Khi dữ liệu và dòng tiền được minh bạch hơn, những khách hàng có phương án kinh doanh khả thi có thể tiếp cận vốn thuận lợi hơn với chi phí hợp lý.

Ngành ngân hàng đồng thời cần chú ý nhóm người cao tuổi, người yếu thế và người dân vùng sâu, vùng xa, bảo đảm họ có thể tiếp cận các dịch vụ tài chính cơ bản thuận tiện và an toàn.

Để đáp ứng yêu cầu mới, nhóm nhiệm vụ thứ sáu được Thống đốc Phạm Đức Ấn đề cập là ngành ngân hàng cần chú trọng đào tạo nhân lực về dữ liệu, AI, công nghệ và an ninh mạng, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu.

Lãnh đạo các đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về kết quả chuyển đổi số. Mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ mục tiêu, sản phẩm, người chịu trách nhiệm, nguồn lực, thời hạn và các chỉ tiêu có thể đo lường.

"Không làm dàn trải, không làm theo phong trào", Thống đốc nói, đồng thời yêu cầu đánh giá chuyển đổi số bằng những vấn đề đã được giải quyết và giá trị thực tế tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.