Chuyển đổi số nghề tư vấn thuế: Nhân sự trẻ đối mặt áp lực kép

AI tự động hóa 80% công việc kế toán

Tại Hội thảo chuyên đề “Phát triển Đại lý thuế trong kỷ nguyên số” do Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA) tổ chức, bà Đinh Thị Thúy, Phó chủ tịch HĐQT Tập đoàn MISA nhận định, dư địa phát triển của ngành kế toán dịch vụ, đại lý thuế tại Việt Nam còn rất lớn nhờ sự phát triển mạnh của khu vực kinh tế tư nhân. Hiện cả nước có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động tính đến hết ngày 31/12/2025 và mục tiêu đến năm 2030 sẽ đạt 2 triệu doanh nghiệp.

Đáng chú ý, khoảng 98% doanh nghiệp tại Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) – nhóm có nhu cầu cao về thuê ngoài dịch vụ kế toán, tài chính và thuế để tối ưu chi phí vận hành. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện cũng có khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động ổn định, tạo ra thị trường tiềm năng rất lớn cho các doanh nghiệp kế toán dịch vụ và đại lý thuế trong thời gian tới.

Theo bà Thúy, AI đang giúp tự động hóa khoảng 80% các công việc kế toán mang tính lặp lại như nhập liệu hóa đơn, đối soát ngân hàng hay lập báo cáo. Nhờ đó, năng suất lao động tăng mạnh, một kế toán có thể phục vụ số lượng khách hàng gấp 5–10 lần trước đây. Không chỉ tăng hiệu quả vận hành, AI còn giúp doanh nghiệp kế toán dịch vụ nâng cấp chất lượng cung cấp dịch vụ. Các đơn vị có thể triển khai báo cáo realtime, phân tích dòng tiền, dự báo tài chính hay cảnh báo rủi ro thuế cho khách hàng. Đồng thời, AI cũng góp phần giảm lỗi thủ công, tăng tính nhất quán dữ liệu và nâng cao khả năng tuân thủ pháp lý.

Ông Nguyễn Ngọc Thành, Giám đốc Cty TNHH tư vấn A&C cho biết, một trong những ứng dụng thực tiễn cho thấy rõ hiệu quả của AI là trong lĩnh vực tư vấn thuế là hoạt động đối chiếu văn bản pháp luật. Trước đây, với phương pháp thủ công, chuyên gia phải đọc và so sánh đồng thời nhiều văn bản, vừa tốn nhiều thời gian, công sức, vừa tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót hoặc sai lệch thông tin. Ngày nay, với sự hỗ trợ của AI, quy trình này đã được nâng cấp đáng kể. Cụ thể, chỉ cần tải lên hai tệp văn bản, AI có thể tự động phân tích, so sánh và tạo bảng đối chiếu hoàn chỉnh chỉ trong vài phút. Kết quả vừa nhanh hơn, vừa được trình bày logic, có hệ thống và đáng tin cậy hơn. Nhờ đó, chuyên gia có thể giảm tải các thao tác thủ công để tập trung nhiều hơn vào việc phân tích, đánh giá và đưa ra kết luận chuyên môn.

Chia sẻ thêm về vấn đề ứng dụng AI tại PwC, bà Đỗ Ngọc Lan Thanh, Phó Tổng giám đốc Dịch vụ Tư Vấn Thuế - Công ty TNHH Thuế và Tư vấn PwC (Việt Nam) nhấn mạnh, AI đang làm thay đổi mạnh mẽ cách vận hành và đào tạo nhân sự trong ngành tư vấn thuế, nhưng chưa thể thay thế vai trò cốt lõi của chuyên gia. Theo bà Thanh, AI hiện nay có thể tham gia vào hầu hết các công đoạn trong quy trình tư vấn thuế, từ tìm hiểu dữ liệu, nghiên cứu quy định pháp luật, phân tích và sắp xếp luận điểm đến hỗ trợ soạn thảo ý kiến tư vấn. Theo bà, AI đang đóng góp phần lớn thời lượng công việc ở các bước xử lý kỹ thuật và phân tích văn bản.

Bà Thanh dẫn ví dụ thực tế khi sử dụng Copilot của Microsoft để so sánh các điểm khác biệt giữa Nghị định 320 và các quy định trước đó liên quan đến điều kiện chi phí được trừ trong thuế thu nhập doanh nghiệp. Chỉ trong khoảng 45 giây, AI đã đưa ra kết quả tổng hợp và phân tích. Trong khi đó, nếu giao cho một nhân sự tư vấn thuế thực hiện thủ công, công việc này có thể mất nhiều giờ, thậm chí một đến hai ngày. Không chỉ dừng ở phân tích tổng quan, AI còn có thể tiếp tục đi sâu vào các nội dung chuyên biệt như quy định về ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt, đối chiếu giữa các luật thuế, quy định về hóa đơn, chứng từ, thuế giá trị gia tăng hay quy định của tổ chức tín dụng.

Hiểu đúng nhu cầu, xác định chính xác vấn đề

Tuy nhiên, bà Thanh nhấn mạnh AI vẫn chưa thể thay thế vai trò của chuyên gia tư vấn thuế. Theo bà, khâu quan trọng nhất vẫn là hiểu đúng nhu cầu của khách hàng, xác định chính xác vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải và đưa ra giải pháp phù hợp với thực tế hoạt động kinh doanh. “AI có thể hỗ trợ soạn thảo ý kiến tư vấn, nhưng để có một sản phẩm cuối cùng đủ chất lượng gửi cho khách hàng thì vẫn cần chuyên gia rà soát, đánh giá và chịu trách nhiệm về nội dung tư vấn”, bà Thanh nói. Theo bà, nếu các đơn vị tư vấn hoàn toàn phụ thuộc vào AI thì rất dễ rơi vào “bẫy thao túng” của AI. Nhiều nội dung do AI tạo ra có hình thức thuyết phục, dẫn chiếu quy định đầy đủ và đưa ra kết luận nghe hợp lý, nhưng nếu không có chuyên môn để kiểm chứng thì rất dễ dẫn đến sai sót hoặc tư vấn thiếu bối cảnh thực tế.

Bà Thanh cho rằng AI đang định hình lại cách đào tạo nhân sự trong ngành tư vấn thuế. Trước đây, nhân sự mới thường được đào tạo kỹ năng đọc hiểu văn bản, đối chiếu và phân tích quy định pháp luật theo phương pháp thủ công. Nhưng hiện nay, AI đã hỗ trợ rất tốt các công việc này. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào không ứng dụng AI sẽ gặp bất lợi lớn về tốc độ xử lý công việc. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa hoàn toàn vào AI thì chất lượng tư vấn cũng khó được bảo đảm.

Bà Thanh nhận định, trọng tâm đào tạo nhân sự tư vấn thuế trong thời gian tới sẽ tập trung vào hai năng lực chính: khả năng sử dụng hiệu quả các công cụ AI và khả năng tư duy, đánh giá, kiểm soát lại kết quả do AI tạo ra.

“Giá trị cốt lõi của nghề tư vấn thuế vẫn là khả năng hiểu doanh nghiệp, phân tích vấn đề và đưa ra giải pháp phù hợp. AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn chuyên gia”, bà Thanh chia sẻ.

Theo ông Hoàng Khôi, Tổng giám đốc Công ty TNHH Grant Thornton Việt Nam, ứng dụng AI trong nghiệp vụ tư vấn thuế đang tạo ra sự thay đổi lớn trong cách doanh nghiệp đào tạo nhân sự mới. Ông Hoàng Khôi cho rằng, các đơn vị tư vấn không nên loại bỏ hoàn toàn phương pháp đào tạo truyền thống, mà cần thay đổi cách tiếp cận để phù hợp với môi trường làm việc có AI. Nhân sự mới vẫn cần được trang bị nền tảng nghiệp vụ, tư duy phân tích và khả năng xử lý công việc theo phương pháp truyền thống trước khi sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ. Khi kết hợp đúng cách, AI sẽ giúp nâng cao tốc độ xử lý công việc, đồng thời cải thiện chất lượng và hiệu quả đầu ra.