Chuyển đổi số ở xã miền núi, nhìn từ Thuận Bắc

Khi chuyển đổi số đi vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Thuận Bắc được hình thành sau khi sáp nhập ba xã Bắc Phong, Lợi Hải và Phước Kháng, có diện tích hơn 13.700 héc ta và gần 26.000 dân, trong đó đồng bào dân tộc Raglai chiếm khoảng 60%. Địa bàn rộng, dân cư phân tán giữa vùng đồng bằng, trung du và miền núi khiến việc tổ chức bộ máy hành chính và cung cấp dịch vụ công vốn đã nhiều thách thức, nay càng trở nên phức tạp khi đặt mục tiêu xây dựng chính quyền số ở cấp cơ sở.

Xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, thời gian qua chính quyền xã Thuận Bắc đã triển khai nhiều giải pháp khá đồng bộ. Theo ông Đỗ Nguyên Hải Đăng, Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Bắc, địa phương đã quán triệt các chủ trương của Trung ương và của tỉnh về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời ban hành nhiều kế hoạch, văn bản để tổ chức thực hiện.

Người dân thực hiện thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Thuận Bắc. Nguồn ảnh: Báo Khánh Hòa

Một bước đi đáng chú ý là việc thành lập 15 tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn để hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ số. Các tổ này đóng vai trò hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán trực tuyến hoặc sử dụng các dịch vụ công cơ bản trên môi trường số.

Song song đó, địa phương đầu tư nâng cấp Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã. Trung tâm bố trí 11 quầy tiếp nhận và trả kết quả hồ sơ, thiết kế hệ thống mạng Internet tách biệt, gồm một hệ thống phục vụ cán bộ xử lý hồ sơ và một hệ thống dành cho người dân tra cứu, nộp hồ sơ trực tuyến. Khu vực chờ và bàn hướng dẫn thủ tục cũng được bố trí để hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công.

Nhờ những nỗ lực này, một số kết quả bước đầu đã xuất hiện. Nhiều hệ thống quản lý văn bản và xử lý hồ sơ trên môi trường mạng được đưa vào sử dụng, văn bản đi và đến của các cơ quan được trao đổi điện tử, trừ văn bản mật. Các cơ quan, đơn vị cũng triển khai chữ ký số trong xử lý công việc, từng bước giảm giấy tờ hành chính.

Những chuyển biến ban đầu

Cải cách thủ tục hành chính được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt trong quá trình xây dựng chính quyền số. Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đã triển khai phần mềm một cửa điện tử, kết nối với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính và Cổng dịch vụ công quốc gia. Việc đồng bộ các phần mềm chuyên ngành đã tạo nền tảng cho việc giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường điện tử. Kết quả xử lý hồ sơ được công khai tại trung tâm và trên cổng thông tin điện tử của xã, giúp người dân dễ dàng theo dõi và giám sát.

Trong năm 2025, trung tâm đã tiếp nhận 3.034 hồ sơ, trong đó có 2.416 hồ sơ nộp trực tuyến, đạt gần 80%, cao hơn chỉ tiêu tỉnh giao. Tỷ lệ số hóa hồ sơ đối với các thủ tục hành chính đạt 100%, còn tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt 62,7%.

Người dân thực hiện thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Thuận Bắc. Nguồn: baokhanhhoa.vn

Những con số này cho thấy bước chuyển đáng kể trong cách thức vận hành nền hành chính cấp xã. Việc giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường điện tử không chỉ tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan mà còn giúp người dân tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại, nhất là đối với các hộ dân ở xa trung tâm xã.

Ngoài ra, xã cũng xây dựng mã QR hướng dẫn quy trình nộp hồ sơ trực tuyến và thanh toán trực tuyến đối với 26 thủ tục hành chính thiết yếu. Đây là giải pháp khá đơn giản nhưng hiệu quả, giúp người dân dễ tiếp cận dịch vụ công và hạn chế sai sót khi chuẩn bị hồ sơ.

Ở góc độ quản lý, việc ứng dụng công nghệ thông tin đã hỗ trợ đáng kể cho công tác chỉ đạo, điều hành của chính quyền. Văn bản, dữ liệu và hồ sơ công việc được xử lý nhanh hơn, giảm đáng kể khối lượng giấy tờ hành chính và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục.

Những nút thắt ở cấp cơ sở

Tuy vậy, phía sau những kết quả ban đầu vẫn còn nhiều thách thức. Chuyển đổi số ở cấp xã không chỉ là câu chuyện của phần mềm hay hạ tầng kỹ thuật mà còn gắn với điều kiện dân cư, trình độ công nghệ và năng lực bộ máy ở cơ sở.

Trước hết là đặc điểm dân cư. Thuận Bắc có đông đồng bào dân tộc Raglai sinh sống, chiếm gần 60% dân số, trong khi trình độ tiếp cận công nghệ và thói quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân còn hạn chế. Trong nhiều trường hợp, người dân vẫn phải đến trực tiếp Trung tâm Phục vụ hành chính công để nhờ cán bộ hỗ trợ thao tác trên hệ thống.

Điều này cho thấy dịch vụ công trực tuyến ở cấp xã vẫn chưa thực sự trở thành dịch vụ “tự phục vụ” như kỳ vọng, mà vẫn cần sự hỗ trợ trực tiếp từ cán bộ hoặc các tổ công nghệ số cộng đồng.

Một nút thắt khác nằm ở nguồn nhân lực. Ở cấp xã, nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, trong khi chuyển đổi số đòi hỏi kỹ năng công nghệ, quản trị dữ liệu và vận hành hệ thống phần mềm. Thực tế cho thấy ở không ít địa phương, hệ thống công nghệ đã được triển khai nhưng đội ngũ vận hành chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng số.

Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ và phần mềm cũng là vấn đề đáng lưu ý. Trong giai đoạn đầu vận hành bộ máy sau sáp nhập, xã từng gặp tình trạng quá tải hệ thống hoặc lỗi mạng khi thay đổi phần mềm giải quyết thủ tục hành chính, dẫn đến một số hồ sơ bị trễ hẹn.

Một khó khăn khác là điều kiện địa lý và kinh tế. Thuận Bắc có địa bàn rộng, nhiều khu dân cư miền núi, trong khi hạ tầng viễn thông và Internet chưa đồng đều. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận dịch vụ số của người dân. Kinh tế địa phương vẫn dựa chủ yếu vào nông nghiệp và lao động phổ thông, thu nhập của nhiều hộ dân còn thấp, khiến việc trang bị thiết bị thông minh hay sử dụng dịch vụ số chưa phải ưu tiên hàng đầu.

Bài toán từ cơ sở

Câu chuyện của Thuận Bắc cho thấy chuyển đổi số ở cấp xã không thể chỉ đo bằng các chỉ số kỹ thuật. Ở nhiều địa phương hiện nay cấp xã, hệ thống phần mềm đã được triển khai và dịch vụ công trực tuyến đã được thiết kế, nhưng nếu người dân không sử dụng hoặc cán bộ cơ sở gặp khó khi vận hành, thì chuyển đổi số vẫn có nguy cơ dừng ở mức hình thức.

Thực tế cũng cho thấy chuyển đổi số ở nông thôn cần cách tiếp cận khác so với đô thị. Trước hết cần tập trung nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cơ sở, bởi đào tạo kỹ năng số cho cán bộ xã có thể quan trọng không kém việc đầu tư hạ tầng công nghệ.

Bên cạnh đó, mạng lưới hỗ trợ cộng đồng như các tổ công nghệ số cộng đồng cần được phát huy mạnh hơn để giúp người dân tiếp cận dịch vụ số thuận lợi. Các dịch vụ công trực tuyến cũng cần được thiết kế đơn giản, dễ sử dụng và phù hợp với người dân nông thôn, miền núi.

Ông Đỗ Nguyên Hải Đăng (đứng), Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Bắc trao đổi với Đoàn cán bộ và học viên Lớp Cao cấp lý luận chính trị K76.A06, Học viện Chính trị khu vực II ngày 9-3-2026

Quan trọng hơn, chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số cần gắn với công tác dân vận và truyền thông, bởi công nghệ khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của cán bộ cơ sở trong việc hướng dẫn và tạo niềm tin cho người dân. Từ câu chuyện của Thuận Bắc có thể thấy chuyển đổi số ở cấp xã trước hết là câu chuyện của con người, của năng lực bộ máy và của điều kiện phát triển ở cơ sở.

Nhất Sơn