Chuyển đổi xanh: Cơ hội hút vốn tỷ USD hay áp lực sống còn với doanh nghiệp Việt?

ESG trở thành “hộ chiếu vốn” mới của doanh nghiệp

ESG là bộ tiêu chí đánh giá mức độ phát triển bền vững của doanh nghiệp dựa trên ba yếu tố: môi trường (Environmental), xã hội (Social) và quản trị (Governance), phản ánh trách nhiệm và năng lực phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Những năm gần đây, ESG đã trở thành một trong những tiêu chí quan trọng trong hoạt động giải ngân của các quỹ đầu tư, ngân hàng phát triển và tổ chức tài chính quốc tế. Xu hướng này đang làm thay đổi cách dòng vốn vận hành trên thị trường toàn cầu, khi các doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững được ưu tiên tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí thấp hơn.

Nguồn ảnh: The CRS Universe.

Theo báo cáo của PwC, tổng tài sản đầu tư tổ chức tập trung vào ESG được dự báo tăng 84%, lên khoảng 33,9 nghìn tỷ USD vào năm 2026, tương đương 21,5% tổng tài sản quản lý toàn cầu. Điều này cho thấy quá trình “xanh hóa” dòng vốn vẫn tiếp tục mở rộng, bất chấp những biến động kinh tế và tài chính quốc tế.

Không chỉ các quỹ đầu tư, nhiều thị trường lớn như EU, Mỹ hay Nhật Bản cũng đang siết chặt tiêu chuẩn môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu. Các cơ chế như CBAM của Liên minh châu Âu hay yêu cầu truy xuất nguồn gốc xanh đang tạo áp lực đáng kể lên doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt ở những ngành có mức phát thải lớn.

Trong bối cảnh đó, cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26 đang tạo thêm động lực để doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh nhằm duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Áp lực từ thị trường và dòng vốn toàn cầu đã khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu tăng tốc xanh hóa hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp đầu tư vào năng lượng tái tạo, tối ưu tiêu thụ năng lượng, cắt giảm phát thải và xây dựng hệ thống quản trị theo tiêu chuẩn ESG.

Cùng với đó, dòng vốn xanh trong hệ thống tài chính Việt Nam cũng đang mở rộng nhanh chóng. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước tại tọa đàm “Chuyển đổi xanh – chìa khóa tiết kiệm nguồn lực”, đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đã đạt gần 780.000 tỷ đồng, tăng 14,62% so với năm trước và chiếm khoảng 4,19% tổng dư nợ nền kinh tế.

Tọa đàm "Chuyển đổi xanh - chìa khóa tiết kiệm nguồn lực" - Ảnh: VGP. Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ.

Song song với tín dụng xanh, thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam cũng bắt đầu tăng tốc. Dữ liệu từ Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho thấy tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh đạt chuẩn quốc tế từ năm 2021 đến nay đã lên khoảng 1,4–1,7 tỷ USD. Riêng năm 2025, thị trường ghi nhận khoảng 3.407 tỷ đồng trái phiếu xanh được phát hành, với toàn bộ giao dịch đều có đánh giá độc lập theo chuẩn mực tài chính xanh quốc tế.

Nhiều ngân hàng thương mại lớn cũng đang tích cực tham gia cuộc đua vốn xanh. Agribank cho biết dư nợ tín dụng xanh đến hết quý III/2025 đã vượt 28.355 tỷ đồng, tập trung vào năng lượng tái tạo, nông nghiệp xanh và lâm nghiệp bền vững. Trong khi đó, Vietcombank, BIDV hay MSB cũng đẩy mạnh phát hành trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững nhằm tiếp cận nguồn vốn quốc tế dài hạn.

Áp lực chuyển đổi hiện tập trung rõ nét tại các nhóm ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, thép, logistics, nông nghiệp và bất động sản công nghiệp. Đây là những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ yêu cầu giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường từ các thị trường phát triển.

Áp lực vốn và bài toán chính sách cho chuyển đổi xanh

Trong bối cảnh ESG đang dần trở thành “ngôn ngữ chung” của dòng vốn quốc tế, chuyển đổi xanh không còn chỉ mang ý nghĩa xây dựng hình ảnh thương hiệu mà đã trở thành yếu tố quyết định khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra áp lực lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chi phí đầu tư công nghệ sạch, hệ thống tiết kiệm năng lượng hay xây dựng bộ tiêu chuẩn ESG nội bộ vẫn là gánh nặng tài chính đáng kể.

Nhiều doanh nghiệp hiện vẫn thiếu hệ thống quản trị ESG bài bản, hạn chế về nhân lực chuyên môn và gặp khó trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn minh bạch quốc tế. Trong khi đó, các doanh nghiệp FDI thường có lợi thế hơn về công nghệ, nguồn vốn và kinh nghiệm triển khai chiến lược phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia, để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung chính sách tài chính xanh, mở rộng các gói tín dụng ưu đãi và phát triển sâu hơn thị trường trái phiếu xanh nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn phù hợp.

Ngân hàng Thế giới (World Bank) cũng nhận định Việt Nam sẽ cần huy động thêm hàng chục tỷ USD mỗi năm để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Trong bối cảnh ESG ngày càng trở thành điều kiện then chốt của dòng vốn toàn cầu, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng mà đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng cơ hội tiếp cận vốn quốc tế và khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu những năm tới.