Dựa vào đâu để giải cơn khát vốn cho doanh nghiệp?

Ngày 16-5, tại sự kiện Cafe Doanh nhân Huba lần thứ 88 với chủ đề “Trung tâm tài chính quốc tế TP.HCM - Cơ hội nào cho doanh nghiệp”, TS Cấn Văn Lực thừa nhận khả năng tiếp cận vốn vẫn còn nhiều thách thức với doanh nghiệp, khi có tới 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn ngân hàng nếu thiếu tài sản thế chấp.

Theo số liệu về tiếp cận tài chính do Ngân hàng Thế giới (World Bank) khảo sát trong giai đoạn từ năm 2023 đến năm 2025, tỉ lệ trung bình các khoản vay yêu cầu phải có tài sản thế chấp tại Việt Nam năm 2023 lên đến 93,5%.

Trong cùng khu vực Đông Nam Á, tỉ lệ này ở Malaysia (năm 2024) chỉ là 33,4%, ở Thái Lan (năm 2025) là 55,8%. Ngay cả mức trung bình của khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cũng chỉ nằm ở mức 66,9%.

Điều này dẫn đến hệ lụy là có tới 75,5% doanh nghiệp Việt Nam không thể vay vốn ngân hàng nếu thiếu tài sản thế chấp. Việc các tổ chức tín dụng giữ quan điểm cho vay dựa trên tài sản thế chấp vô hình trung đã "trói chân" những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng lại nghèo tài sản thế chấp.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng, cần phát triển đa dạng nguồn vốn nhằm giảm lệ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Ảnh: T.L

Số liệu cũng chỉ ra thực tế là có 46,7% doanh nghiệp Việt Nam cho biết họ "không có nhu cầu vay vốn", đồng nghĩa với việc có 53,3% doanh nghiệp trên thị trường đang rất cần vay vốn. Trong khi đó, con số "không có nhu cầu vay" ở Malaysia lên tới 72,2% và Thái Lan là 67,8%, cho thấy sức khỏe tài chính nội tại của doanh nghiệp họ tốt hơn, hoặc họ có nhiều kênh huy động đa dạng hơn ngoài ngân hàng.

Thế nhưng, khi 53,3% doanh nghiệp cần vốn đến gõ cửa ngân hàng, thì có đến 21,2% doanh nghiệp Việt ngậm ngùi thừa nhận việc tiếp cận tài chính là "trở ngại lớn nhất", còn tại Thái Lan tỉ lệ này là 7,7% và Malaysia là 15,6%.

Không chỉ vướng ở tài sản thế chấp, 17,3% doanh nghiệp tham gia khảo sát của World Bank còn chỉ ra rằng lãi suất không phù hợp và thủ tục rườm rà là lý do chính khiến họ ngại vay vốn ngân hàng.

Trong bối cảnh đó, một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM là phát triển thị trường vốn để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Chia sẻ về bức tranh vốn hiện nay, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Ủy ban điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM cho biết thêm tỉ lệ dư nợ tín dụng/GDP của Việt Nam đã vượt mốc 140%. Dưới góc nhìn của nhiều tổ chức quốc tế, đây là vùng rủi ro đáng báo động đối với an toàn hệ thống tài chính.

Theo ông Huân, nếu tăng trưởng của nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng, rủi ro thanh khoản sẽ gia tăng. Do đó, về dài hạn, Việt Nam cần từng bước chuyển sang cấu trúc tài chính cân bằng hơn, trong đó thị trường vốn và các dòng vốn quốc tế đóng vai trò ngày càng lớn.

Nhằm khơi thông nguồn vốn khổng lồ này, TP.HCM đang xúc tiến thành lập sàn giao dịch chứng khoán mang tầm vóc quốc tế với sự hỗ trợ về nền tảng công nghệ từ những đối tác lớn hàng đầu thế giới như sàn Nasdaq và London Stock Exchange.

Đại diện Ủy ban điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM cho biết sàn giao dịch này không chỉ dừng lại ở việc phục vụ cộng đồng doanh nghiệp nội địa mà còn trở thành điểm đến huy động vốn cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp trong khu vực. Đặc biệt, thông qua các cơ chế linh hoạt như niêm yết song song và niêm yết chéo, giới đầu tư ngay tại TP.HCM trong tương lai hoàn toàn có thể giao dịch trực tiếp các mã cổ phiếu quốc tế.

Bên cạnh đó, thành phố cũng lên kế hoạch phát triển sàn gọi vốn cộng đồng, hứa hẹn mở ra kênh tiếp cận tài chính linh hoạt hơn cho nhóm doanh nghiệp đang rất khát vốn nhưng thiếu tài sản thế chấp như doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).