Chuyển đổi xanh ngành cà phê, ai gánh chi phí?
Chuyển đổi xanh đang làm gia tăng chi phí sản xuất, thu mua và xuất khẩu cà phê khi các tiêu chuẩn môi trường và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe. Doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ, quản lý vùng nguyên liệu, trong khi nông dân cần thêm vốn và kỹ thuật. Chia sẻ chi phí, trách nhiệm và lợi ích trở thành bài toán quan trọng của ngành cà phê Việt Nam.
Chuyển đổi xanh, chi phí đặt lên vai ai?
Những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu đang buộc ngành cà phê Việt Nam đầu tư nhiều hơn cho sản xuất bền vững, truy xuất nguồn gốc và quản lý chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống dữ liệu vùng trồng, kiểm soát nguyên liệu và tổ chức lại hoạt động thu mua trong bối cảnh chi phí sản xuất, logistics và tỷ giá liên tục biến động.

Nông dân và cán bộ kỹ thuật kiểm tra điều kiện đất tại vườn cà phê, phục vụ việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững.
Ở khâu sản xuất, người trồng cà phê phải cải tạo đất, quản lý nước tưới, sử dụng phân bón hợp lý và ghi chép thông tin canh tác. Phần lớn nông hộ có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế, trong khi hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào năng suất và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Chi phí chuyển đổi xanh trở thành áp lực khi người sản xuất phải đáp ứng các tiêu chuẩn mới nhưng chưa có đủ nguồn lực hỗ trợ.
Chia sẻ tại Hội nghị Quốc tế Cà phê Việt Nam (VICO) 2026 ngày 17/11, ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), đề cập những sức ép từ biến động cung cầu, chi phí sản xuất, logistics, tỷ giá và thời tiết cực đoan. Các yêu cầu về bảo vệ môi trường, chống phá rừng và minh bạch chuỗi cung ứng tiếp tục đặt ra nhu cầu đầu tư công nghệ, huy động nguồn lực tài chính và tăng cường hợp tác.
Trong quá trình chuyển đổi, chi phí không phân bổ đồng đều giữa các mắt xích. Doanh nghiệp xuất khẩu có điều kiện tiếp cận thông tin thị trường, công nghệ và nguồn vốn tốt hơn, trong khi nhiều nông hộ phụ thuộc vào nguồn thu từ từng vụ mùa. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới đòi hỏi sự phối hợp trong tổ chức sản xuất và quản lý vùng nguyên liệu.

Tại VICO 2026, các diễn giả cùng trao đổi về những xu hướng và định hướng đang định hình tương lai ngành cà phê Việt Nam và thế giới.
Bà Lê Thị Hoài Thương - Giám đốc Đối ngoại Nestlé Việt Nam, phân tích mối liên hệ giữa sức khỏe đất, năng lực thích ứng của nông hộ và hiệu quả kinh tế trong chuỗi cung ứng. Theo bà, suy thoái đất ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng cà phê, chi phí sản xuất và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
“Để nâng cao giá trị của cà phê Việt Nam, chúng ta không chỉ nhìn vào sản lượng hay khâu chế biến cuối cùng. Giá trị phải được tạo dựng ngay từ nông trại, thông qua việc giữ gìn và cải thiện ‘sức khỏe’ của đất, bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, đảm bảo chất lượng ổn định hơn và sinh kế tốt hơn cho người nông dân”, bà Thương chia sẻ.
Nông nghiệp tái sinh được Nestlé Việt Nam xác định là hướng tiếp cận nhằm cải thiện chất lượng đất, sử dụng tài nguyên hiệu quả và tăng khả năng chống chịu của cây trồng. Việc áp dụng đòi hỏi người sản xuất được hướng dẫn kỹ thuật, tiếp cận giống phù hợp và có nguồn lực duy trì trong nhiều vụ sản xuất. Chi phí còn phát sinh từ việc xác định tọa độ vườn, ghi chép hoạt động canh tác, lưu trữ hồ sơ và cung cấp dữ liệu cho doanh nghiệp thu mua. Với các nông hộ nhỏ, những công việc này khó thực hiện đồng bộ nếu thiếu hỗ trợ kỹ thuật và công cụ quản lý phù hợp.

Mô hình trồng cà phê xen canh với cây trồng khác nhằm đa dạng hóa sản xuất, cải thiện hiệu quả sử dụng đất.
Chia sẻ lợi ích để giữ chân người trồng cà phê
Liên minh châu Âu (EU) là thị trường quan trọng của cà phê Việt Nam, đồng thời đặt ra những yêu cầu chặt chẽ về nguồn gốc và tính bền vững của sản phẩm. Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) yêu cầu các doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh chuẩn bị thông tin địa lý vùng sản xuất, hồ sơ pháp lý và dữ liệu phục vụ thẩm định chuỗi cung ứng.
Bà Eileen Gordon - Tổng thư ký Liên đoàn Cà phê châu Âu (ECF), cho biết Việt Nam là nguồn cung cà phê xanh lớn thứ hai cho thị trường châu Âu, chiếm khoảng 20% lượng nhập khẩu. Trong chín tháng đầu năm 2026, lượng cà phê EU nhập khẩu từ Việt Nam tăng 26% so với cùng kỳ. Để duy trì thị trường, doanh nghiệp cần phối hợp với nhà nhập khẩu và người sản xuất trong việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, hoàn thiện dữ liệu truy xuất.
Bà Lê Thị Hoài Thương cho rằng trách nhiệm của doanh nghiệp cần được thể hiện bằng hoạt động hỗ trợ cụ thể, thay vì chỉ đưa ra tiêu chuẩn đối với nhà cung cấp. Đào tạo kỹ thuật, cung cấp công cụ quản lý nông hộ, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và phát triển các mô hình canh tác hiệu quả cần được duy trì lâu dài. “Bền vững không nên chỉ là câu chuyện về chi phí đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Chuyển đổi bền vững chỉ đi được đường dài khi đem lại giá trị thực cho người nông dân, đồng thời chi phí, trách nhiệm và giá trị được tạo ra được chia sẻ hài hòa giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng”, bà Thương nhấn mạnh.
Thông qua chương trình NESCAFÉ Plan, Nestlé Việt Nam đã đồng hành cùng hơn 23.000 nông hộ trong hơn 15 năm triển khai tại Việt Nam. Các hoạt động hỗ trợ tập trung vào chuyển giao kỹ thuật, cải thiện điều kiện canh tác, quản lý tài nguyên và đa dạng hóa nguồn thu. Doanh nghiệp cho biết thu nhập của các nông hộ tham gia có thể tăng từ 30% đến 150% nhờ giảm chi phí đầu vào và áp dụng mô hình xen canh hợp lý.
Nguồn vốn đầu tư ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chuyển đổi xanh của người sản xuất. Cải tạo đất, thay đổi giống cây trồng, đầu tư hệ thống tưới và ứng dụng công nghệ quản lý đều cần kinh phí. Thời gian thu hồi vốn có thể kéo dài qua nhiều vụ sản xuất, trong khi giá cà phê và chi phí đầu vào thường xuyên biến động.

Thúc đẩy chuyển đổi ngành cà phê theo hướng bền vững và hợp tác đa bên có thể giúp Việt Nam củng cố vị thế không chỉ là một quốc gia sản xuất cà phê lớn mà còn là nguồn cung cà phê chất lượng cao, đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững của thị trường quốc tế.
Đối với doanh nghiệp, đầu tư vào vùng nguyên liệu gắn với yêu cầu duy trì chất lượng, ổn định nguồn cung và đáp ứng tiêu chuẩn của đối tác nhập khẩu. Các chương trình liên kết sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật và tổ chức thu mua dài hạn có thể giảm rủi ro cho cả người trồng lẫn doanh nghiệp. Chuyển đổi xanh cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng nông dân. Khoa học kỹ thuật, dữ liệu vùng trồng và cam kết thị trường cần được kết nối để nâng cao hiệu quả đầu tư.
Theo các chuyên gia, chi phí chuyển đổi xanh sẽ tiếp tục là gánh nặng nếu từng mắt xích phải tự giải quyết những yêu cầu chung của chuỗi cung ứng. Việc chia sẻ nguồn lực về vốn, kỹ thuật, dữ liệu và tiêu thụ sản phẩm có thể giảm áp lực đầu tư, đồng thời tạo điều kiện để người trồng cà phê được hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi.

