Chuyển đổi xanh tại Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ: Quốc hội ở trung tâm của chính sách 'xanh'

Với vai trò là cơ quan quyền lực cao nhất, Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ định hình luật pháp mà còn đóng vai trò điều phối chính sách liên ngành, từ năng lượng, công nghiệp đến tài chính và nông nghiệp; đặc biệt, hệ thống các ủy ban chuyên trách - trong đó có Ủy ban Môi trường - giữ vai trò then chốt trong việc giám sát thực thi chính sách khí hậu, đánh giá tác động môi trường và thúc đẩy các sáng kiến lập pháp liên quan.

Khuôn viên trồng hoa của Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ

Luật Khí hậu đầu tiên - dấu mốc đột phá

Một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình chuyển đổi xanh là việc Quốc hội thông qua Luật Khí hậu đầu tiên vào năm 2025. Đây là lần đầu tiên Thổ Nhĩ Kỳ có một khuôn khổ pháp lý tổng thể về biến đổi khí hậu, đánh dấu sự chuyển đổi từ chính sách rời rạc sang tiếp cận hệ thống.

Đạo luật này không chỉ đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2053, mà còn thiết lập các công cụ cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu đó. Trong đó, đáng chú ý là:

Thiết lập Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) riêng của mình cho phép doanh nghiệp mua bán hạn ngạch carbon, tạo động lực kinh tế để giảm phát thải.
Thành lập cơ quan mới như Ban Thị trường Carbon và mở rộng nhiệm vụ của các cơ quan khác, chẳng hạn như Ủy ban Điều phối Thích ứng và Biến đổi Khí hậu, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chính sách ETS.
Lần đầu tiên đưa vào luật các thuật ngữ quan trọng về công bằng khí hậu như chuyển đổi công bằng , công bằng khí hậu và đóng góp do quốc gia tự quyết định vào luật pháp Thổ Nhĩ Kỳ. Điều này có nghĩa là các nhóm lao động trong ngành công nghiệp truyền thống (như than đá, năng lượng hóa thạch) sẽ được hỗ trợ đào tạo lại, tránh bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi.
Các cam kết trong Hiệp định Paris: các chiến lược quốc gia, kế hoạch hành động do các bộ chuẩn bị hiện nay đã có giá trị pháp lý ràng buộc, các cơ quan phải hành động phù hợp với các cam kết trong Hiệp định Paris, loại bỏ lý do lâu nay cho rằng những cam kết đó chỉ mang tính chất lý tưởng.
Công nhận mối liên hệ giữa khí hậu và thiên nhiên: luật này đưa ra các nghĩa vụ mở rộng các khu vực được bảo vệ như một phần của nỗ lực giảm thiểu và thích ứng, và đặc biệt, lần đầu tiên trong luật pháp Thổ Nhĩ Kỳ, luật này thừa nhận mối liên hệ mật thiết giữa biến đổi khí hậu và đa dạng sinh học.
Cơ chế khuyến khích: khuyến khích dòng vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo và công nghệ sạch.
Hệ thống giao dịch phát thải (ETS): một hệ thống giới hạn và giao dịch đã được giới thiệu, bắt buộc sự tham gia của một số doanh nghiệp nhất định và đặt ra mức trần phát thải trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh.

Tích hợp chuyển đổi xanh vào hệ thống pháp luật

Chuyển đổi xanh tại Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ dừng lại ở một đạo luật mà được tích hợp sâu vào toàn bộ hệ thống chính sách quốc gia. Quốc hội đóng vai trò trung tâm trong việc điều phối quá trình này. Luật Khí hậu và các đề xuất liên quan đã tạo ra một khuôn khổ điều chỉnh toàn diện, trong đó các lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp, tài chính và nông nghiệp đều phải thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường mới.

Bên cạnh đó, các chính sách năng lượng cũng được điều chỉnh theo hướng giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thúc đẩy điện gió, điện mặt trời và năng lượng sạch. Trong lĩnh vực nông nghiệp, các chương trình canh tác bền vững và quản lý tài nguyên nước được đưa vào luật, nhằm thích ứng với tình trạng hạn hán và biến đổi khí hậu. Các tiêu chuẩn phát thải mới buộc doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa xanh.

Một trong những công cụ quan trọng là xây dựng “taxonomy xanh” - hệ thống phân loại các hoạt động kinh tế theo mức độ thân thiện môi trường. Đây là nền tảng để định hướng đầu tư công và tư, kiểm soát rủi ro tài chính liên quan đến khí hậu và tăng tính minh bạch cho thị trường.

Vai trò quốc tế và cam kết toàn cầu

Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu, đặc biệt là trong khuôn khổ Thỏa thuận Paris. Các chính sách và luật pháp được thông qua không chỉ phục vụ mục tiêu quốc gia mà còn nhằm đáp ứng các nghĩa vụ quốc tế.

Việc tích hợp các nguyên tắc như “trách nhiệm chung nhưng khác biệt” hay “công bằng khí hậu” cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ đang nỗ lực cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, vốn là một thách thức lớn đối với các nền kinh tế đang chuyển đổi.

Hành trình chuyển đổi xanh của Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của các cơ quan lập pháp trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Không chỉ là nơi ban hành luật, nghị viện còn có thể trở thành hình mẫu trong việc thực hành phát triển bền vững. Từ việc thông qua Luật Khí hậu mang tính bước ngoặt đến xây dựng không gian xanh trong khuôn viên nghị viện, Thổ Nhĩ Kỳ đang từng bước chứng minh rằng chuyển đổi xanh không chỉ là một mục tiêu chính sách mà còn là một quá trình thay đổi toàn diện từ tư duy đến hành động.