Chuyển đổi xanh trong ngành chế biến - đóng gói, bao bì: Hướng đến hệ sinh thái đóng gói bền vững

Chế biến - đóng gói bao bì: Chuyển đổi xanh hướng đến hệ sinh thái đóng gói bền vững hơn là con đường tất yếu.

Đi sâu phân tích sâu về các giải pháp công nghệ, thiết bị đóng gói, thích ứng lộ trình xanh hóa, đáp ứng các quy định pháp luật liên quan đến môi trường (trách nhiệm EPR theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020; chuẩn mực quốc tế PPWR của EU)…Sự kiện tạo ra một diễn đàn mở để các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, diễn giả cùng cộng đồng doanh nghiệp trong ngành chia sẻ, kết nối và hướng tới hệ sinh thái đóng gói bền vững hơn.

Phát biểu tại Hội thảo, bà Đoàn Thị Minh Phượng, Giám Đốc Trung tâm Tư vấn phát triển công nghệ nông nghiệp và môi trường nhấn mạnh, bao bì hiện đã không còn chỉ dừng ở chức năng chứa đựng, bảo vệ sản phẩm, hay là công cụ truyền tải thông điệp, quảng bá thương hiệu, mà còn phải đảm bảo yếu tố giảm thiểu tác động đến môi trường. Theo bà Phượng, nhận thức của người tiêu dùng hiện nay ngày càng cao, khắt khe hơn với rác thải nhựa, ưu tiên lựa chọn những sản phẩm thân thiện với môi trường những bao bì có khả năng tái chế. Bên cạnh đó, áp lực từ các cam kết quốc tế về bảo vệ môi trường, nhằm đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050 đặt ra yêu cầu cấp thiết cho mọi ngành công nghiệp.

Bà Đoàn Thị Minh Phượng, Giám Đốc Trung tâm Tư vấn phát triển công nghệ nông nghiệp và môi trường phát biểu tại sự kiện.

Theo đó ngành chế biến - đóng gói, bao bì của Việt Nam” cũng đứng trước cơ hội và thách thức lớn, không thể tiếp tục phát triển theo mô hình khai thác, sản xuất, vứt bỏ và chuyển đổi xanh, hướng tới hệ sinh thái đóng gói bền vững hơn là con đường tất yếu. Tuy nhiên, theo bà Phượng hành trình này không hề dễ dàng, hỏi sự nỗ lực đồng bộ và toàn diện từ nhiều phía từ thiết kế sinh thái (làm sao để tối ưu hóa vật liệu, loại bỏ những lớp bao bì dư thừa, sử dụng đơn vật liệu dễ dàng tái chế…); đến chuẩn hóa dữ liệu và minh bạch (đảm bảo sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu về hộ chiếu của sản phẩm số) và phải tái chế chất lượng cao (đầu tư công nghệ thu gom và phân loại hiệu quả để những vật liệu tái chế quay trở lại vòng đời của sản phẩm..) từ đó tạo nên một chu trình tuần hoàn thực chất.

Thực tế thời gian đây một số thị trường xuất khẩu quan trọng của Việt Nam như Liên minh Châu Âu (EU) - ban hành nhiều quy định, thiết lập các tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến khía cạnh môi trường. Nổi bật như quy định thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR) - Quy định (EU) 2024/1781, đòi hỏi sản phẩm xuất khẩu và thị trường này không chỉ bền, dễ sửa chữa mà còn phải minh bạch thông tin qua hộ chiếu của sản phẩm. Bên cạnh đó các quy định về bao bì, chất thải bao bì với các yêu cầu rõ ràng về việc cắt giảm không gian trống, tăng tỷ lệ vật liệu tái chế và bắt buộc tái chế…Tại Việt Nam các quy định liên quan đến hạn chế bao bì, chất thải nhựa, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) chi tiết hóa tại Nghị định 110/2026/NĐ-CP mới ban hành, đóng vai trò then chốt trong việc thay đổi tư duy từ quản lý rác thải sang quản lý vòng đời của sản phẩm.

Có đến 80% tác động môi trường của một sản phẩm được quyết định ngay từ khâu thiết kế

Trình bày các tham vấn tại Hội thảo “Chuyển đổi xanh trong ngành chế biến - đóng gói: Từ thiết kế sinh thái đến tái chế chất lượng cao” ông Bùi Quang Thịnh - Chuyên gia chuyển đổi xanh hóa và đổi số bao bì - Hiệp hội Bao bì Việt Nam cho biết, chuyển đổi xanh ngành chế biến, đóng gói cần tập trung vào các trọng tâm như tối ưu cấu trúc đơn vật liệu; kiểm soát thể tích trống và tự động hóa dây chuyền xanh.

ông Bùi Quang Thịnh - Chuyên gia chuyển đổi xanh hóa và đổi số bao bì - Hiệp hội Bao bì Việt Nam trình bày tại Hội thảo

Dẫn lại nhận định từ Ủy Ban Châu Âu ông Thịnh cho biết là có đến 80% tác động môi trường của một sản phẩm được định đoạt ngay từ giai đoạn thiết kế. Điều này đồng nghĩa với việc các yếu tố liên quan đến giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế bao bì phải được cân nhắc và tính toán ngay từ khâu thiết kế đi cùng với yêu cầu bảo vệ sản phẩm ( được bao gói). Cụ thể theo ông Bùi Quang Thịnh ở giai đoạn thiết kế cắt giảm tại nguồn sẽ là ưu tiên số một, tiếp đến là thiết kế để giúp thu hồi hiệu quả, tạo ra lợi ích môi trường thực tế và thiết kế để tái chế theo thị trường đích ( các thị trường xuất khẩu điểm đến).

Tiếp đến là cần đơn giản hóa cấu trúc bao bì bằng đơn vật liệu (Mono-material) giúp khắc phục thực trạng bao bì đa lớp truyền thống ($PET/Mực/Keo/MPET/PE$) khó phân tách cơ học, dẫn đến bị loại hoàn toàn khỏi dòng tái chế. Đồng thời trong đơn giản hóa cấu trúc bao bì cũng cần giải bài toàn liên quan đến rào cản của bao bì tức là độ phức tạp, cấu trúc khó tái chế (nhằm bảo vệ kéo dài tuổi đời sản phẩm) nghĩa là chỉ thiết lập lớp bảo vệ vừa đủ cho sản phẩm nhưng vẫn giữ được độ tinh khiết cho luồng tái chế của bao bì. Tuy nhiên ông Thịnh cũng nhấn mạnh đảm bảo luồng trong tái chế bao bì còn phụ thuộc vào tính tương thích của toàn bộ hệ sinh thái…

Bên cạnh thiết kế để xanh hóa chế biến, đóng gói (giảm sử dụng bao bì) đại diện Hiệp hội Bao bì Việt Nam cũng khuyến nghị cần tính đến giải bài toán về giảm thể tích trống & biên giới của vật lý bao bì, tức là tối ưu kích thước, giảm triệt để thể tích trống (Empty Space); Loại bỏ các thành phần bao bì không cần thiết (Simplify) cũng như tối ưu hóa sức chứa Pallet & thiết kế tải trọng Container. Đồng thời với đó lĩnh vực này cũng phải kiến trúc dây chuyền xanh tự động, được minh chứng bằng KPI trong thời gian thực…

Doanh nghiệp chế biến - đóng gói bao bì cần xác định chuẩn xác trách nhiệm pháp lý đồng thời chuẩn hóa dữ liệu

Trình bày về các quy định liên quan đến thiết kế sinh thái cho Sản phẩm Bền vững (ESPR - Quy định EU/2024/1781) & Chuẩn hóa Dữ liệu Hợp quy (DoC - Tuyên bố Hợp quy /DPP - Hộ chiếu Sản phẩm Số), nhằm chuẩn hóa và thích ứng trong chuỗi cung ứng đóng gói toàn cầu, ông Nguyễn Thi - Giảng viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường - Hà Nội đi sâu phân tích Khung Pháp lý ESPR & Chuyển đổi vòng đời; Tiêu chí Thiết kế Bao bì & Chuẩn hóa DoC; Hạ tầng DPP, Hải quan và tác động chuỗi...

Ông Nguyễn Thi - Giảng viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường - Hà Nội trao đổi tại Hội thảo 

Theo ông Nguyễn Thi trong thực hành để đáp ứng những quy định, các doanh nghiệp lĩnh vực chế biến - đóng gói bao bì cần xác định chuẩn xác đối tượng sản phẩm bán vào thị trường EU để xác định nhóm sản phẩm, loại bao bì và quy định liên quan; DN cũng cần xác định rõ chủ thế pháp lý của mình trong chuỗi cung ứng (là nhà sản xuất bao bì hay nhà sản xuất sản phẩm có sử dụng bao bì); Xác định loại bao bì thuộc diện nghĩa vụ nào, cần cung cấp dữ liệu gì cho khách hàng (thông qua đối chiếu hợp đồng, yêu cầu pháp lý và yêu cầu dữ liệu cụ thể) cũng như cơ quan, tổ chức nào xác minh và chịu trách nhiệm về dữ liệu...Đồng thời để chuẩn hóa và thích ứng trong chuỗi cung ứng đóng gói toàn cầu ông Nguyễn Thi khuyến nghị bốn trụ cột hành động chiến lược cho doanh nghiệp đóng gói

Bên cạnh các bài trình bày về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (Eco-design/ESPR) và chuẩn hóa Dữ liệu Hợp quy (DoC/DPP) trong chuỗi cung ứng đóng gói toàn cầu; Giải pháp công nghệ và thiết bị đóng gói thế hệ mới: Thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn cho doanh nghiệp, Tối ưu hóa cấu trúc đơn vật liệu, kiểm soát thể tích trống và tự động hóa dây chuyền xanh. Tại Hôi thảo các diễn ra cũng đã thảo luận về những nội dung liên quan đến Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất theo quy định của Nghị định 110/2026/NĐ-CP; Định hướng sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường và tối ưu hóa cơ chế EPR; chia sẻ các kinh nghiệm trong Thương mại hóa vật liệu sinh học; Thiết kế chu trì tuần hoàn lon nhôm...

Thực tế qua các tham luận tại hội thảo, các cơ quan, đơn vị, chuyên gia, doanh nghiệp…đã xác định đổi mới công nghệ, thiết kế bao bì được xác định là khâu quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh, trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Song song với đó, thúc đẩy các giải pháp công nghệ bao bì, vật liệu sinh học và công nghệ tái chế chất lượng cao…sẽ là những hướng tiếp cận thiết thực thúc đẩy lĩnh vực chế biến - đóng gói bao bì phát triển bền vững.