Chuyển động mới từ những khu tập thể cũ Hà Nội

Khu tập thể Thành Công hiện có 68 tòa nhà cao 2-5 tầng, được xây dựng từ năm 1979-1982, tổng số dân khoảng 13.400. Hầu hết, các tòa nhà đã xuống cấp. Ảnh: CAND

Mục tiêu hướng tới không chỉ đơn thuần là thay thế các khối nhà xuống cấp, nguy hiểm mà quan trọng hơn, đó là tái thiết một không gian sống văn minh, hiện đại và bền vững cho người dân đô thị.

Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, trên địa bàn thành phố hiện có hơn 1.500 nhà chung cư cũ, quy mô từ 2 đến 5 tầng, được xây dựng chủ yếu trong giai đoạn từ năm 1960 đến năm 1994. Trải qua hàng chục năm sử dụng, phần lớn các công trình này đã xuống cấp nghiêm trọng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật quá tải và không gian sống bị thu hẹp đáng kể. Trong đó, có không ít khu nhà được đánh giá ở mức độ nguy hiểm cấp D (mức độ nguy hiểm cao nhất, cần phải di dời khẩn cấp).

Để giải quyết triệt để bài toán lịch sử này, Hà Nội đã chủ động xây dựng một lộ trình hành động bài bản cùng những mục tiêu chiến lược dài hạn. Theo đó, thành phố đặt quyết tâm đến năm 2035 sẽ hoàn thành toàn bộ công tác cải tạo, chỉnh trang và tái thiết không gian đô thị đối với hơn 1.500 nhà chung cư cũ trên địa bàn. Trước mắt, để tạo đà đột phá và xoay chuyển cục diện, Hà Nội tập trung mọi nguồn lực để khởi công cải tạo, xây dựng lại 9 dự án trọng điểm. Đây được kỳ vọng sẽ là những mô hình kiểu mẫu đầu tiên, đặt nền móng vững chắc cho diện mạo của một đô thị Thủ đô hiện đại và đáng sống trong tương lai gần.

Không ít khu nhà tập thể cũ tại Hà Nội được đánh giá ở mức độ nguy hiểm cấp D (mức độ nguy hiểm cao nhất, cần phải di dời khẩn cấp).

Quy hoạch đồng bộ thay vì chắp vá

Sự chuyển động rõ nét nhất của Hà Nội trong giai đoạn này nằm ở sự thay đổi căn bản về mặt tư duy phát triển đô thị. Nếu trước đây, chương trình cải tạo chung cư cũ thường được tiếp cận theo cách cục bộ, tức là hỏng đâu sửa đó, xây lại từng tòa nhà độc lập, thì nay, dưới định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, hoạt động này đã được đặt trong một chiến lược tái thiết tích hợp.

"Cải tạo chung cư cũ không thể tiếp cận theo cách xây dựng lại từng tòa nhà riêng lẻ mà phải được đặt trong tổng thể quy hoạch đô thị. Mục tiêu cuối cùng không phải là gia tăng diện tích sàn hay tăng số lượng căn hộ, mà là hình thành những khu dân cư có hạ tầng đồng bộ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu sống của người dân và phù hợp với định hướng phát triển lâu dài của Thủ đô," ông Lưu Quang Huy, Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội chia sẻ.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Hà Nội đã chủ động đi trước một bước bằng phương châm: Quy hoạch dẫn dắt đầu tư. Thay vì để doanh nghiệp đề xuất dự án rồi mới loay hoay điều chỉnh quy hoạch, thành phố chủ động lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 trên phạm vi toàn khu để xác định rõ quy mô dân số, chỉ tiêu hạ tầng, không gian công cộng và cây xanh. Sau khi bức tranh quy hoạch hoàn chỉnh, minh bạch được xác lập, chính quyền mới tiến hành lựa chọn nhà đầu tư phù hợp.

Cơ chế đặc thù tháo gỡ những "nút thắt" lịch sử

Để quy hoạch không chỉ nằm trên giấy, yếu tố quyết định chính là cơ chế và hành lang pháp lý phù hợp. Việc Luật Thủ đô 2026 chính thức đi vào cuộc sống đã mang lại cho Hà Nội những cơ chế đặc thù và vượt trội. Đây chính là "chìa khóa" tháo gỡ hàng loạt điểm nghẽn tồn tại dai dẳng liên quan đến giới hạn dân số nội đô, phương thức bồi thường, tái định cư hay sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Khu tập thể Quỳnh Mai, phường Bạch Mai. Ảnh: Quang Thái

Nhờ cơ chế mới, quy trình chuẩn bị đầu tư được rút ngắn đáng kể. Thành phố hiện nay chủ động chuẩn bị toàn bộ các khâu "đầu vào" như kiểm định chất lượng, lập quy hoạch chi tiết 1/500 và công khai danh mục dự án. Hướng tiếp cận chủ động này giúp triệt tiêu tình trạng dự án bị đình trệ do điều chỉnh quy hoạch nhiều lần, đồng thời củng cố niềm tin vững chắc cho cả nhà đầu tư lẫn người dân sinh sống tại các khu tập thể.

Bên cạnh đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã phát huy tối đa vai trò của hệ thống chính trị cơ sở. Các cấp chính quyền phường, xã giờ đây không còn đứng ngoài cuộc mà trực tiếp sát cánh cùng người dân, từ việc rà soát hiện trạng, lấy ý kiến cộng đồng cho đến đồng hành trong suốt quá trình triển khai thực địa. Sự đồng thuận từ gốc rễ chính là chất xúc tác mạnh mẽ nhất giúp đưa chính sách nhanh chóng đi vào thực tế cuộc sống.

Dù vậy, các chuyên gia cũng cho rằng cơ chế chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được tổ chức thực hiện đồng bộ. Bởi cải tạo chung cư cũ không đơn thuần là một dự án xây dựng mà liên quan đến nhiều lĩnh vực như quy hoạch, đất đai, tài chính, nhà ở, giao thông, hạ tầng kỹ thuật và an sinh xã hội. Chỉ cần một khâu chậm sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ của dự án.

Theo ông Lưu Quang Huy, cùng với việc hoàn thiện quy hoạch, Hà Nội cần kiên định mục tiêu nâng cao chất lượng không gian sống thay vì chỉ giải bài toán tăng diện tích sàn xây dựng. Mỗi khu chung cư sau cải tạo phải được nhìn nhận như một phần của chỉnh trang đô thị, được kết nối đồng bộ với mạng lưới giao thông công cộng, không gian xanh, trường học, cơ sở y tế và các công trình công cộng. Chỉ khi đó, cải tạo chung cư cũ mới thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng phát triển đô thị, thay vì chỉ thay thế những khối nhà đã xuống cấp.

Kỳ vọng về một diện mạo Thủ đô văn minh, đáng sống

Sự chuẩn bị bài bản cả về quy hoạch, thể chế lẫn nguồn lực cho thấy Hà Nội đang tiến những bước đi vô cùng vững chắc trong chiến dịch tái thiết đô thị. Sự chuyển động này không chỉ là những con số trên bàn nghị sự mà đang thắp lên niềm hy vọng lớn cho hàng vạn hộ dân đang ngày đêm mong mỏi một nơi an cư đúng nghĩa.

Là người đã gắn bó gần 40 năm tại Khu tập thể Quỳnh Mai, ông Nguyễn Văn Hùng, 68 tuổi, chia sẻ: "Căn tập thể cũ này là cả thanh xuân của vợ chồng tôi, nhưng giờ nhà xuống cấp quá, tường thấm dột, điện nước lúc nào cũng quá tải. Nghe tin thành phố lần này quyết tâm làm bài bản, quy hoạch lại toàn khu chứ không xây dựng chắp vá, chúng tôi mừng lắm. Mong sao dự án sớm triển khai để thế hệ già như tôi được sống trong không gian an toàn, con cháu có chỗ vui chơi sạch sẽ".

Niềm mong mỏi của thế hệ đi trước cũng chính là kỳ vọng của những người trẻ đang sinh sống tại các khu chung cư cũ. Anh Lê Hoàng Nam, 29 tuổi, phường Láng Hạ, bày tỏ: "Người trẻ chúng tôi rất cần một môi trường sống tiện ích. Tôi kỳ vọng sau khi được cải tạo, nơi đây không chỉ có những tòa nhà cao tầng khang trang mà phải là một khu dân cư đồng bộ, kết nối thuận tiện với tàu điện trên cao, có không gian xanh và đầy đủ trường học, trạm y tế. Sự chủ động của chính quyền thời gian qua khiến người dân có thêm niềm tin".

Mỗi khu tập thể, chung cư cũ sau khi được cải tạo sẽ là một mảnh ghép hoàn chỉnh của một đô thị văn minh. Với tinh thần quyết liệt và phương thức quản trị chủ động, hành trình tái thiết của Hà Nội đang mở ra một trang mới đầy hứa hẹn, hướng tới mục tiêu tối thượng là nâng tầm chất lượng sống của nhân dân, định hình một Thủ đô hiện đại và phát triển bền vững.