Chuyên gia cảnh báo siêu El Nino chưa từng ghi nhận

Những khu vực bị tác động mạnh nhất bởi El Nino

TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai cho biết, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) vừa mới công bố cập nhật kịch bản dự báo El Nino cho thấy chuẩn sai nhiệt độ bề mặt biển ở khu vực cận xích đạo đông Thái Bình Dương lên tới 3,5 độ C - 4 độ C. Đây sẽ là một siêu El Nino chưa từng ghi nhận trước đây.

El Nino sẽ thường ảnh hưởng vào giai đoạn muộn của nó, tức là vào khoảng tháng 1, tháng 2 năm 2027 trở đi chúng ta mới thấy rõ tác động khi mà tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long xảy ra nghiêm trọng. Tình trạng thiếu nước ngọt, tụt mạch nước ngầm ở Tây Nguyên, Nam Trung Bộ, và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ trở nên khốc liệt và kéo dài tới đầu mùa hè năm 2027, thậm chí có thể kéo dài tới giữa mùa hè mới có các cơn mưa đầu tiên.

El Nino gia tăng tác động mạnh đến nhiều khu vực. Ảnh minh họa: Chat GPT

TS Nguyễn Ngọc Huy nhận định, với kịch bản này, khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ vừa phải cảnh giác chống bão lũ, đồng thời phải canh chừng giữ nước lại các hồ để chống hạn cho mùa khô cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Vào thời điểm này, bà con ở các khu vực ven biển Đồng bằng sông Cửu Long như Trà Vinh, Bến Tre, Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu, Tiền Giang cần tích trữ nước mưa vào các lu, bồn chứa để dùng cho giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 5/2027. Phải tính toán để sử dụng nước tiết kiệm nếu không phải mua từng can nước chở bằng xe tải về nơi đây như những năm có El Nino gần đây.

"Khu vực Tây Nguyên sẽ thấy rõ tác động của El Nino bắt đầu giai đoạn cà phê và sầu riêng ra hoa. Khi đó phải có chiến lược tưới tiết kiệm và tưới ưu tiên một diện tích nhất định, một số diện tích năng suất kém có thể chỉ ưu tiên cứu cây mà không cần cho ra hoa trong đầu mùa tới", TS Nguyễn Ngọc Huy nhận định.

Các chuyên gia của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhận định khí tượng thủy văn Việt Nam từ nửa cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 có ba xu thế chính.

Thứ nhất, nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, nắng nóng có khả năng kéo dài, làm gia tăng nhu cầu sử dụng nước, điện, tăng bốc thoát hơi và nguy cơ cháy rừng. Tác động của nhiệt độ cao cần được đánh giá không chỉ theo giá trị nhiệt độ mà còn theo thời gian kéo dài, phạm vi ảnh hưởng và khả năng chống chịu của từng lĩnh vực.

Thứ hai, lượng mưa có xu hướng thiếu hụt theo mùa, dòng chảy suy giảm, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước, suy giảm dung tích hồ chứa và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nguy cơ này có thể tích lũy trong mùa khô 2026-2027, đặc biệt nếu El Nino kéo dài đến giữa năm 2027 hoặc mùa mưa năm 2027 đến muộn.

Thứ ba, mặc dù bão và áp thấp nhiệt đới có thể ít hơn trung bình nhiều năm, công tác cảnh báo đối với bão mạnh, mưa lớn cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ vẫn cần được duy trì để tránh thiên lệch trong phòng, chống thiên tai.

Cường độ và thời gian duy trì của El Nino vẫn còn nhiều yếu tố bất định. Mức độ ảnh hưởng tại Việt Nam còn phụ thuộc vào diễn biến lượng mưa, trạng thái nguồn nước đầu mùa khô, dòng chảy trên các lưu vực sông liên tỉnh và xuyên biên giới, dung tích hồ chứa, thủy triều, nhu cầu sử dụng nước cũng như năng lực ứng phó của từng địa phương.

El Nino cường độ mạnh có thể gây ra biến động khí hậu

Ông Mai Văn Khiêm - Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn đã đưa ra những nhận định về khả năng xuất hiện El Nino trong thời gian tới.

Theo đó, từ đầu năm 2026 đến nay, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia liên tục duy trì nhận định về khả năng hình thành El Nino vào giai đoạn cuối năm 2026. "Các cập nhật dự báo mới nhất cho thấy xác suất xảy ra El Nino đang có xu hướng gia tăng rõ rệt, với khả năng xuất hiện trong giai đoạn cuối năm 2026 khoảng 70 - 80% và có thể kéo dài sang năm 2027. Phần lớn các mô hình dự báo hiện nay đang nghiêng về kịch bản El Nino đạt cường độ mạnh" - ông Khiêm nhấn mạnh.

Kịch bản El Nino cuối năm nay với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 phổ biến ở mức tương đương các sự kiện El Nino rất mạnh trong quá khứ như 1982 - 1983, 1997 - 1998 và 2015 - 2016, khi chỉ số Oceanic Nino Index đều vượt ngưỡng +2 độ C và gây ra nhiều biến động khí hậu trên phạm vi toàn cầu.

Kịch bản rủi ro rất cao được xây dựng cho trường hợp El Nino phát triển lên mức rất mạnh và kéo dài đến giữa năm 2027. Khi đó, nhiệt độ trung bình cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,0-2,0 độ C; lượng mưa thiếu hụt phổ biến 20-40%, cục bộ trên 50% tại Duyên hải Nam Trung Bộ; dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm từ 20-40%.

Trong kịch bản này, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn được đánh giá ở mức rất cao. Nếu kết hợp với dòng chảy thấp từ thượng nguồn sông Mê Công, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long có thể đạt mức tương đương các đợt El Nino rất mạnh trước đây.

Ngoài ra, nhiều hồ chứa nhỏ và vừa tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có nguy cơ không tích đủ nước phục vụ sản xuất và cấp nước sinh hoạt. Lượng nước về các hồ thủy điện lớn có thể giảm đáng kể trong khi nhu cầu sử dụng điện tăng cao do nắng nóng kéo dài, làm gia tăng áp lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo nhận định, các khu vực chịu tác động lớn nhất gồm Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long; tiếp theo là khu vực Thanh Hóa - Huế, Đồng bằng Bắc Bộ và Tây Bắc. Các lĩnh vực cần đặc biệt quan tâm gồm tài nguyên nước, nông nghiệp, năng lượng, cấp nước sinh hoạt, phòng cháy chữa cháy rừng và an ninh lương thực.

Theo ông Mai Văn Khiêm, mức độ thiệt hại của El Nino không hoàn toàn phụ thuộc vào cường độ của chỉ số Nino 3.4. Tác động thực tế còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như nền nhiệt toàn cầu, thời gian duy trì hiện tượng, phân bố lượng mưa, điều kiện nguồn nước đầu mùa khô, khả năng điều tiết của hệ thống hồ chứa, dòng chảy từ các lưu vực sông xuyên biên giới, đặc biệt là lưu vực sông Mê Công, cùng năng lực dự báo, cảnh báo sớm và tổ chức ứng phó.

Đối với El Nino 2026-2027, hiện tượng này hình thành trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tiếp tục duy trì ở mức cao, trong khi nhu cầu khai thác nước trên các lưu vực sông xuyên biên giới ngày càng gia tăng.

Nếu El Nino phát triển lên cường độ rất mạnh và kéo dài đến giữa năm 2027, nguy cơ hạn hán, thiếu nước, suy giảm nguồn nước hồ chứa, thiếu nước phục vụ phát điện trong mùa khô năm 2027 và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long có thể nghiêm trọng hơn nhiều giai đoạn El Nino trước đây.

Tuy nhiên, đây là tình huống rủi ro cần được theo dõi và cập nhật, không phải dự báo chắc chắn sẽ xảy ra. Đồng thời, số liệu lịch sử chỉ phản ánh đặc điểm của các sự kiện El Nino đã xảy ra, không phải giá trị dự báo trực tiếp cho giai đoạn 2026-2027. Việc so sánh cần xem xét thêm sự khác biệt về thời gian duy trì, trạng thái nguồn nước, vận hành hồ chứa, điều kiện kinh tế - xã hội và năng lực ứng phó.

Đáng chú ý, El Nino không đồng nghĩa với việc không xảy ra thiên tai khác. Không loại trừ khả năng xuất hiện bão mạnh, mưa lớn cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng.