Chuyên gia chỉ điểm 'thủ phạm' thầm lặng gây đột quỵ
Theo chuyên gia y tế, hẹp động mạch cảnh là một trong những nguyên nhân gây đột quỵ thiếu máu não. Tuy nhiên, bệnh có thể được chủ động phát hiện và điều trị trước khi não bị tổn thương nặng nề.
Nhận diện hẹp động mạch cảnh
Theo chia sẻ của TS.BS Bùi Nguyên Tùng, Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, có khoảng 15-20% các trường hợp nhồi máu não liên quan đến hẹp xơ vữa động mạch cảnh. Hẹp động mạch cảnh là tình trạng lòng mạch máu bị thu hẹp, chủ yếu do xơ vữa động mạch. Động mạch xơ vữa bởi tác động của các yếu tố nguy cơ như tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và hút thuốc lá... Tình trạng này dẫn đến giảm lượng máu lên não hoặc mảng xơ vữa bị nứt vỡ tạo mảnh vụn và huyết khối bong ra theo dòng máu lên não làm tắc động mạch não gây đột quỵ thiếu máu não.
Một ca đột quỵ điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai.
BS Tùng thông tin, hẹp động mạch cảnh được phân loại có thể có triệu chứng hoặc không có triệu chứng. Điều đáng lưu ý là bệnh có thể được chủ động phát hiện và điều trị trước khi não bị tổn thương nặng nề.
Hẹp động mạch cảnh có triệu chứng là khi người bệnh đã từng bị nhồi máu não hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) thuộc vùng động mạch bị hẹp, trong vòng 6 tháng gần đây. Trong đó TIA là tình trạng một vùng não hoặc võng mạc bị thiếu máu đột ngột trong thời gian ngắn, gây các triệu chứng giống đột quỵ như yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo miệng, nói khó hoặc mù thoáng qua một mắt kéo dài vài phút đến dưới một giờ rồi tự hết hoàn toàn.
Hẹp động mạch cảnh không có triệu chứng là khi động mạch dù đã bị hẹp nhưng chưa từng xuất hiện các biểu hiện trên, thường chỉ được phát hiện tình cờ khi đi khám bệnh. Cách phân loại này rất quan trọng vì quyết định hướng theo dõi và điều trị.
Các bác sĩ can thiệp trường hợp hẹp động mạch cảnh.
Dữ liệu trên 1.191 người bệnh bị thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc nhồi máu não tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy cứ 100 người thì có khoảng 5 người (5,2%) bị hẹp động mạch cảnh từ 50% trở lên ở cùng bên với vùng não bị tổn thương.
Nam giới dễ gặp tình trạng này hơn nữ giới (gấp khoảng 4-5 lần) và cứ thêm mỗi 10 tuổi, nguy cơ bị hẹp tăng khoảng 1,5 lần; thêm vào đó người từng có tiền sử đột quỵ có khả năng bị bệnh cao gấp khoảng 2 lần người bình thường.
Khi nào nên đi sàng lọc bệnh?
Theo khuyến cáo của TS. Bùi Nguyên Tùng, người từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc nhồi máu não cần được kiểm tra sàng lọc bệnh lý động mạch.
Khi đột ngột yếu hoặc tê một bên mặt, tay, chân; méo miệng; nói khó; mờ hoặc mất nhìn một mắt như có "tấm rèm che", hãy đến ngay cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ hoặc gọi 115, kể cả khi các triệu chứng tự hết sau vài phút.
Ngoài ra, người lớn tuổi, nam giới, hoặc có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, từng bị đột quỵ nên đi khám sức khỏe định kỳ và cần trao đổi với bác sĩ về việc sàng lọc và tầm soát tổn thương động mạch cảnh bằng siêu âm hay không.
BS Tùng cho hay: "Hẹp động mạch cảnh có thể điều trị được. Người bệnh đã có triệu chứng và hẹp từ 70–99%, có thể khai thông mạch máu - bằng phẫu thuật bóc mảng xơ vữa hoặc đặt stent động mạch cảnh. Với mức hẹp 50-69%, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ hơn dựa trên tình trạng của từng người bệnh. Với mức hẹp dưới 50%, điều trị bằng thuốc. Dù có can thiệp hay không, người bệnh vẫn cần dùng thuốc đều đặn theo chỉ định, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và bỏ thuốc lá".
"Với người có cơn thiếu máu não thoáng qua, mù thoáng qua một mắt, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc những dấu hiệu bất thường khác về thần kinh, việc kiểm tra động mạch cảnh sớm có thể giúp tìm ra nguyên nhân và quan trọng hơn là ngăn một cơn đột quỵ tiếp theo khi vẫn còn cơ hội can thiệp", TS. BSCKII Nguyễn Tiến Dũng, Phó giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo.
