Chuyên gia chỉ ra nút thắt khiến lực lượng Cổng Sắt của Mỹ khó chặn dòng vũ khí vào Iran

Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper quan sát một tàu thương mại di chuyển qua eo biển Hormuz từ trực thăng CH-47 Chinook của Lục quân Mỹ. Ảnh: CENTCOM

Theo truyền thông Qatar ngày 9/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định Mỹ gần như đã phong tỏa Iran, ngăn nước này giao thương với thế giới bên ngoài. Ông viết trên Truth Social: “Rất ít hàng hóa có thể đi vào hoặc ra khỏi Iran!”. Tuyên bố trên xuất hiện một ngày sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố kế hoạch mới nhất nhằm bóp nghẹt các mạng lưới cung ứng quân sự của Tehran.

Ngày 8/11, CENTCOM thông báo thành lập lực lượng đặc nhiệm Iron Gate để kiểm soát các tuyến đường bộ và biển Caspi nhằm ngăn Iran sử dụng các tuyến đường trên bộ để vận chuyển vũ khí tiên tiến và các vật liệu khác.

Trong thông điệp trên Truth Social, ông Trump khẳng định lực lượng đặc nhiệm này đã hoạt động hết công suất và phát huy hiệu quả tại Iran. Cùng với lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ tại eo biển Hormuz có ý nghĩa chiến lược, Mỹ về cơ bản đã chặn gần như toàn bộ hàng hóa ra vào quốc gia này.

Nhiệm vụ khó khăn

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng một đơn vị nhỏ tập trung vào hoạt động tình báo không thể phong tỏa biên giới Iran hoặc ngăn chặn các mạng lưới mua sắm rộng khắp của nước này nếu không có sự hợp tác của các quốc gia trong khu vực.

Dù vậy, họ cảnh báo những nỗ lực phá vỡ các mạng lưới này có thể kéo các nước láng giềng vào cuộc xung đột và làm suy yếu những nỗ lực ngoại giao đang diễn ra.

Ông Andreas Krieg, Phó Giáo sư nghiên cứu quốc phòng tại Đại học King's College London, bình luận: “Tôi xem lực lượng đặc nhiệm Iron Gate là nỗ lực mà Mỹ đưa ra trong thế bí nhằm mở rộng phạm vi phong tỏa hải quân sang các mạng lưới cung ứng trên bộ của Iran mà không phải triển khai binh sĩ Mỹ dọc biên giới nước này”.

Ông Michael Mulroy, cựu Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách khu vực Trung Đông, nhận định rằng lực lượng đặc nhiệm Iron Gate có nhiệm vụ xác định các hệ thống vũ khí được đưa vào Iran ở đâu, có thể ngăn chặn bằng cách nào và Iran đang vận chuyển năng lượng như thế nào.

Đặt căn cứ tại thành phố Tampa (bang Florida), đơn vị này sẽ phối hợp với các cơ quan khác của chính phủ Mỹ nhằm ngăn chặn hoạt động vận chuyển các hệ thống vũ khí tiên tiến, công nghệ lưỡng dụng, vật liệu thuộc diện trừng phạt và các nguồn thu bất hợp pháp qua biên giới trên bộ của Iran và biển Caspi.

Các nhà phân tích cho rằng lực lượng đặc nhiệm này có thể điều phối thực thi các lệnh trừng phạt, gây sức ép với các nhà cung cấp nước ngoài và phối hợp với các quốc gia đối tác để phá vỡ hoạt động buôn lậu.

Theo ông Matthew Savill, Giám đốc bộ phận khoa học quân sự tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhiệm vụ của Mỹ sẽ dựa vào sự kết hợp giữa hình ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái, thông tin liên lạc bị chặn thu, tình báo tài chính và chia sẻ thông tin tình báo. Nhà phân tích này nói: “Thành thật mà nói, tôi cho rằng họ sẽ sử dụng một số biện pháp vũ lực, như không kích hoặc các chiến dịch bí mật trên bộ, để thu giữ linh kiện, dù do lực lượng Mỹ hay Israel thực hiện. Mỹ sẽ muốn chia sẻ một số thông tin tình báo và gây sức ép về pháp lý, kinh tế bên ngoài khu vực Trung Đông nếu cho rằng các linh kiện lưỡng dụng có nguồn gốc từ phương Tây... nhưng nếu mục tiêu là nguồn cung từ Nga và Trung Quốc thì việc này sẽ khó khăn hơn”.

Mặc dù thông báo của CENTCOM không đề cập cụ thể đến hoạt động buôn bán vũ khí giữa Iran và Nga, nhưng các nhà phân tích cho rằng đơn vị này có thể được xem là nỗ lực nhằm phá vỡ các mạng lưới cung ứng có liên hệ với Nga.

Truyền thông Mỹ đưa tin Nga đã chuyển các linh kiện thiết bị bay không người lái và thuốc nổ cho Iran qua biển Caspi. Cũng có những cáo buộc cho rằng công nghệ của Nga có thể đang hỗ trợ Iran phát triển các tên lửa hành trình siêu thanh tiên tiến.

Ông Krieg đồng tình rằng lực lượng đặc nhiệm sẽ kết hợp nhiều phương thức, nhưng cho rằng đơn vị này chủ yếu hoạt động như trung tâm hợp nhất tình báo. Ông nói: “20 người không thể kiểm soát hàng nghìn km đường biên giới”. Ông nhấn mạnh: “Mục tiêu không nhất thiết là ngăn chặn mọi chuyến hàng, mà là khiến hoạt động mua sắm trang thiết bị quân sự của Iran ngày càng tốn kém, chậm trễ và rủi ro hơn”.

Trở ngại của lực lượng Cổng Sắt

Tuy nhiên, theo ông, trở ngại đối với nhiệm vụ của Mỹ nằm ở khía cạnh chính trị chứ không phải công nghệ. Các nước láng giềng của Iran phần lớn sẽ không sẵn sàng hợp tác. Ông giải thích: “Iraq mang lại cho Mỹ một số đòn bẩy, nhưng các mạng lưới thân Iran vẫn ăn sâu vào nền kinh tế và các thể chế an ninh của nước này”.

Theo ông Krieg, Azerbaijan có thể hợp tác một cách kín đáo, trong khi Turkmenistan sẽ cực kỳ miễn cưỡng trước nguy cơ làm tổn hại đến chính sách trung lập cũng như quan hệ với Nga và Trung Quốc.

Ông Krieg đánh giá Pakistan đặc biệt khó có khả năng công khai tham gia vì nước này đang đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Washington và Tehran. Thổ Nhĩ Kỳ cũng không muốn biến biên giới với Iran thành một điểm đối đầu mới. Ông nói: “Nếu không có sự hợp tác của các quốc gia này, Mỹ có thể phá vỡ từng mạng lưới riêng lẻ nhưng không thể phong tỏa hiệu quả biên giới Iran”.

Ông Rami Khouri, chuyên gia chính sách công tại Đại học Mỹ ở Beirut, nhận định rằng lịch sử giao thương hàng nghìn năm của Iran khiến nhiệm vụ của Mỹ gần như bất khả thi. Ông nói: “Iran có một mạng lưới quan hệ vô cùng rộng lớn với các thương nhân, đối tác và đồng minh trên khắp khu vực, đặc biệt là ở châu Á, được xây dựng trong hàng nghìn năm. Mỹ gần như không thể phong tỏa hoàn toàn mọi mạng lưới này”.

Ông Krieg bày tỏ lo ngại về nguy cơ nhiệm vụ của lực lượng đặc nhiệm bị mở rộng vượt quá phạm vi ban đầu. Ông nói: “Hoạt động thu thập thông tin tình báo có thể nhanh chóng dẫn đến sức ép đòi thu giữ hàng hóa, đóng cửa biên giới hoặc tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào những cơ sở hậu cần bị nghi ngờ. Điều này sẽ mở rộng cuộc chiến kinh tế của Mỹ sang lãnh thổ có chủ quyền của các quốc gia láng giềng”.

Theo ông Krieg, Iran nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng các biện pháp phi đối xứng, gia tăng sức ép trên biển tại eo biển Hormuz và có thể sử dụng lực lượng Houthi để tăng áp lực xung quanh eo biển Bab al-Mandeb và Saudi Arabia.

Ông Joe Kent, cựu quan chức cấp cao phụ trách chống khủng bố của Mỹ, cũng cho rằng lực lượng đặc nhiệm mới là nỗ lực của CENTCOM nhằm phá hoại các nỗ lực ngoại giao đang diễn ra. Trong bài đăng trên mạng xã hội X sau khi quân đội Mỹ công bố kế hoạch, ông Kent, người đã từ chức hồi tháng 3 để phản đối cuộc chiến của Mỹ nhằm vào Iran, bình luận: “CENTCOM khuyến khích Iran leo thang căng thẳng trong khi Phó Tổng thống đang tìm cách đàm phán với phía Iran”.

Nhìn chung, các nhà phân tích cho rằng nếu không được tiếp cận biển Caspi, không có binh sĩ trên thực địa hoặc không nhận được sự hợp tác của các quốc gia láng giềng, lực lượng đặc nhiệm mới của Mỹ sẽ chỉ có tác động thực tế hạn chế.

Ông Mahjoob Zweiri, Giáo sư lịch sử đương đại và chính trị tại Đại học Qatar, bình luận rằng sáng kiến mới có thể chỉ mang tính tượng trưng do Mỹ không có hiện diện quân sự tại biển Caspi.