Chuyên gia chia sẻ bí quyết ôn thi hiệu quả trong thời điểm nắng nóng cực đoan

Ảnh minh họa

Chia sẻ với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết nắng nóng cực đoan đang trở thành một yếu tố nguy cơ mới đối với sức khỏe học đường, đặc biệt trong mùa thi là thời điểm não bộ phải hoạt động với cường độ cao nhất trong năm.

Ôn thi dưới “áp lực nhiệt”

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, cơ thể con người luôn cố gắng duy trì thân nhiệt ổn định khoảng 36,5–37,5°C. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, đặc biệt từ 35–37°C như nhiều ngày vừa qua, khả năng tỏa nhiệt qua không khí giảm mạnh. Lúc này, cơ thể phải phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc đổ mồ hôi để làm mát.

“Nếu mồ hôi ra nhiều mà không được bù nước và điện giải kịp thời, thể tích máu sẽ giảm, máu trở nên "đặc" hơn, lưu lượng máu lên não giảm. Não thiếu oxy và dưỡng chất sẽ biểu hiện ngay bằng đau đầu, chóng mặt, giảm tập trung và suy giảm trí nhớ ngắn hạn”, bác sĩ Hoàng phân tích.

Điều đáng chú ý là trong giai đoạn ôn thi, não bộ hoạt động liên tục, tiêu thụ rất nhiều oxy và glucose, đồng thời tự sinh thêm nhiệt nội tại. Nghĩa là sĩ tử không chỉ chịu nóng từ môi trường bên ngoài mà còn “nóng lên” từ chính hoạt động trí óc bên trong.

“Các em vừa phải chống lại nhiệt độ môi trường, vừa phải xử lý khối lượng kiến thức lớn. Đây là gánh nặng kép cho hệ tim mạch và hệ thần kinh trung ương. Nếu không điều chỉnh sinh hoạt hợp lý, hiệu quả học tập chắc chắn bị ảnh hưởng”, ông nói.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam (ảnh: Bác sĩ cung cấp)

Trẻ em và thanh thiếu niên lại có khả năng điều tiết nhiệt kém hơn người lớn. Trung tâm điều nhiệt nhạy cảm hơn với biến động nhiệt, khiến các em dễ kiệt sức do nóng trong cùng điều kiện. Nắng nóng kéo dài còn làm tăng hormon stress như cortisol, gây cáu gắt, lo âu, ngủ kém, giảm động lực học.

“Rất nhiều phụ huynh nghĩ con lười, học kém tập trung, nhưng thực tế não bộ đang bị "quá tải nhiệt" mà không được nhận diện đúng”, bác sĩ Hoàng chia sẻ.

“Giải nhiệt” cho não

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thay vì cố gắng chịu đựng, học sinh cần tổ chức lại thời gian biểu theo nhịp nhiệt trong ngày.

Buổi sáng sớm từ 5h đến 9h là thời điểm mát nhất, não bộ tỉnh táo, rất phù hợp để học môn khó, luyện đề, làm bài tập tư duy cao. Từ 10h đến 16h là lúc nắng gay gắt nên chuyển sang học nhẹ, ôn lại lý thuyết, xem bài giảng và tranh thủ ngủ trưa 20–30 phút trong phòng mát.

Buổi tối từ 19h đến 22h30, khi nhiệt độ dịu hơn, có thể dành để hệ thống hóa kiến thức, làm lại câu sai. “Không nên học quá khuya. Thiếu ngủ trong thời tiết nóng khiến hôm sau cơ thể càng mệt, dù có uống cà phê hay nước tăng lực cũng không bù đắp được”, ông lưu ý.

Trong từng buổi học, nên áp dụng nguyên tắc 45 phút học, 10 đến 15 phút nghỉ. Lúc nghỉ, các em nên đứng dậy đi lại, vươn vai, hít thở sâu để cơ thể và não bộ kịp tản nhiệt. Học liên tục nhiều giờ không nghỉ khiến thân nhiệt tăng mà hiệu quả ghi nhớ lại giảm.

Bác sĩ Hoàng cũng nhấn mạnh vai trò của giấc ngủ: “Ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm là điều kiện bắt buộc để não chuyển trí nhớ ngắn hạn sang dài hạn. Thức khuya trong nắng nóng chỉ khiến hiệu quả học giảm sút”.

Sắp xếp lại nhịp học, giấc ngủ và môi trường để “giải nhiệt” cho não (Ảnh: Thành Nam)

Bên cạnh đó, việc nhận diện sớm các dấu hiệu bệnh do nóng rất quan trọng. Các biểu hiện như chuột rút, chóng mặt, mệt lả, mồ hôi nhiều là dấu hiệu kiệt sức do nhiệt. Nếu thấy da nóng khô, lơ mơ, rối loạn ý thức, cần nghĩ tới sốc nhiệt và xử trí cấp cứu ngay.

Về dinh dưỡng và nước uống, ông khuyến nghị học sinh uống nước rải rác trong ngày, không đợi khát mới uống. Có thể bổ sung nước chanh muối nhạt, nước dừa; hạn chế nước ngọt nhiều đường vì dễ gây dao động đường huyết.

Bữa ăn nên ưu tiên rau xanh, canh, cá, trứng, trái cây giàu vitamin, omega-3 và vitamin nhóm B tốt cho não. Những món nhẹ, mát, dễ tiêu hóa giúp cơ thể không phải sinh thêm nhiều nhiệt trong quá trình tiêu hóa.

Môi trường học tập cũng cần được “làm mát” hợp lý: Che rèm chắn nắng, dùng quạt kết hợp khăn ướt, lau sàn nước mát, hạn chế thiết bị điện tỏa nhiệt. “Ngay cả những gia đình không có điều hòa vẫn có thể giảm nóng đáng kể nếu hiểu nguyên lý tản nhiệt”, bác sĩ nói.

Ông cũng nhắc phụ huynh chú ý đến “nhiệt cảm xúc”. Nắng nóng cộng áp lực thi cử rất dễ khiến học sinh cáu gắt, khó ngủ, than mệt. Việc điều chỉnh kỳ vọng, động viên và chia sẻ với con sẽ giúp giảm áp lực vô hình đè lên các em.