Chuyên gia dinh dưỡng chỉ ra độ tuổi 'vàng' để trẻ bứt tốc về chiều cao

Thông tin được TS.BS Bùi Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Khoa học kỹ thuật dinh dưỡng - Thực phẩm, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chia sẻ tại tọa đàm “Dinh dưỡng học đường và giải pháp chuẩn hóa bữa ăn học đường” ngày 10/10. 

Theo chuyên gia, tiền dậy thì và dậy thì là giai đoạn trẻ có thể bứt phá chiều cao tốt nhất và dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng. Các chất, vi chất thiết yếu như canxi, vitamin D, kẽm và protein giúp thúc đẩy sự phát triển của hệ xương, hỗ trợ trẻ phát triển chiều cao tối đa trong tiềm năng di truyền. Trong khi đó, ở lứa tuổi học đường, glucose là nguồn nguyên liệu chính cho não hoạt động; sắt và kẽm cũng hỗ trợ trí nhớ, khả năng học hỏi của trẻ.

Bữa ăn sáng, ăn trưa hợp lý về dinh dưỡng, dao động đường huyết của trẻ ổn định, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa khi trưởng thành.

TS Hương cho biết đỉnh tăng trưởng bứt phá chiều cao của trẻ rơi vào giai đoạn 12-18 tuổi. Ảnh: V.Thu

Số liệu điều tra mới nhất cho thấy chiều cao của thanh niên Việt Nam ở tuổi 18 dù đã tăng nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình toàn cầu khoảng 9-10cm. Chiều cao trung bình được ghi nhận là 168,1cm ở nam và 156,2cm ở nữ.

Bên cạnh hạn chế về tầm vóc, dinh dưỡng trẻ em Việt Nam còn đối mặt với tình trạng mất cân đối. Số liệu điều tra năm 2023 cho thấy, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi là 18,2%; riêng vùng Trung du và miền núi phía Bắc là 24,8%, Tây Nguyên là 25,9%. Trong khi đó, ở nhóm 5-19 tuổi, tỷ lệ thừa cân, béo phì tăng hơn gấp đôi sau 10 năm.  

Báo cáo khảo sát, điều tra đánh giá tình trạng dinh dưỡng, vi chất dinh dưỡng và chế độ ăn của trẻ học đường tại các huyện nghèo theo phân vùng miền Bắc (trong đó có nhiều trường hợp là con em đồng bào dân tộc thiểu số) do Viện Dinh dưỡng Quốc gia tiến hành, công bố năm 2025, còn chỉ ra gần một nửa số trẻ trong khu vực nghiên cứu bị thiếu hụt nghiêm trọng các vi chất.

Đề xuất chuẩn hóa bữa ăn học đường

TS Hương cho biết dinh dưỡng học đường ở lứa tuổi 6-18 có vai trò quan trọng đối với sự phát triển thể chất, trí tuệ và sức khỏe. Bữa ăn bán trú cần bảo đảm an toàn thực phẩm, đủ năng lượng, cân đối các nhóm chất, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vi chất.

Tuy nhiên, thực tế chất lượng bữa ăn giữa các trường chưa đồng đều do hạn chế về kinh phí, cơ sở vật chất, nguồn thực phẩm và nhân lực chuyên môn. Việc kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, chế biến, bảo quản và vận chuyển thực phẩm cũng cần được thực hiện nghiêm túc nhằm phòng ngừa nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Việt Nam hiện chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mang tính bắt buộc về dinh dưỡng học đường. Việc xây dựng thực đơn tại nhiều trường vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm của nhân viên cấp dưỡng hoặc đơn vị cung cấp suất ăn, trong khi các cơ sở giáo dục còn thiếu nhân lực chuyên trách dinh dưỡng.

Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm nâng cao sức khỏe học sinh như Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030 và Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021-2025. Theo TS Hương, cần sớm ban hành quy chuẩn dinh dưỡng học đường, trong đó quy định giới hạn đường tự do, muối và chất béo bão hòa trong suất ăn bán trú.

Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng phần mềm bữa ăn học đường và ngân hàng thực đơn chuẩn hóa; nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý, nhân viên y tế, cấp dưỡng và bổ sung nhân lực chuyên trách dinh dưỡng...