Chuyên gia hé lộ chuyện 'giữ của' trong giới nhà giàu Việt

Trong bối cảnh tầng lớp giàu tại Việt Nam gia tăng nhanh, câu chuyện quản lý và bảo toàn tài sản ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Bên cạnh các kênh đầu tư quen thuộc như bất động sản hay chứng khoán, bảo hiểm cũng bắt đầu được nhìn nhận như một công cụ tài chính có vai trò trong cấu trúc quản lý tài sản của các gia đình có giá trị tài sản lớn.

Trao đổi với Tạp chí Thương Gia, ThS Nguyễn Thị Hồng Vân - Cố vấn tài chính cá nhân tại FIDT, đã chia sẻ góc nhìn về cách giới tinh hoa trên thế giới sử dụng bảo hiểm trong quản lý tài sản, cũng như những xu hướng đang dần hình thành tại Việt Nam.

Với nhóm khách hàng siêu giàu, theo bà bảo hiểm nên được nhìn nhận chủ yếu như một công cụ bảo vệ rủi ro, hay là một cấu phần chiến lược trong hệ thống quản lý tài sản tổng thể (wealth management)?

Ở các thị trường phát triển, bảo hiểm hiếm khi được nhìn như một sản phẩm độc lập. Nó thường được đặt trong hệ thống quản lý tài sản tổng thể, bên cạnh đầu tư, cấu trúc sở hữu tài sản và kế hoạch chuyển giao tài sản.

Một cách đơn giản, mỗi công cụ tài chính phục vụ một chức năng khác nhau trong đời sống tài chính của một cá nhân hoặc gia đình. Đầu tư hướng tới tăng trưởng tài sản. Các công cụ dự phòng hướng tới quản lý thanh khoản và rủi ro. Còn bảo hiểm nhân thọ thường đảm nhiệm ba vai trò: bảo vệ rủi ro, tạo thanh khoản và hỗ trợ cấu trúc chuyển giao tài sản.

ThS Nguyễn Thị Hồng Vân - Cố vấn tài chính cá nhân tại FIDT

Chính vì vậy, khi bảo hiểm chỉ được nhìn qua lăng kính lợi nhuận, cuộc thảo luận thường dễ rơi vào việc so sánh với các công cụ đầu tư khác. Nhưng ở góc độ wealth management, câu hỏi quan trọng hơn là bảo hiểm đang bảo vệ điều gì trong cấu trúc tài chính của gia đình.

Với nhóm khách hàng siêu giàu, tài sản thường không chỉ là tiền mặt hay danh mục đầu tư, mà còn là doanh nghiệp, bất động sản và các tài sản dài hạn. Trong bối cảnh đó, bảo hiểm đóng vai trò như một lớp đệm tài chính, giúp đảm bảo rằng nếu một biến cố xảy ra, gia đình vẫn có đủ nguồn lực để duy trì kế hoạch tài chính và chuyển giao tài sản một cách trật tự qua nhiều thế hệ.

Một điểm quan trọng khác là tính thanh khoản. Phần lớn tài sản của các gia đình giàu thường nằm ở những tài sản khó chuyển đổi nhanh thành tiền như doanh nghiệp hay bất động sản. Khoản chi trả từ bảo hiểm có thể tạo ra nguồn tiền kịp thời cho gia đình để xử lý các nghĩa vụ tài chính hoặc ổn định cuộc sống mà không phải bán vội tài sản quan trọng.

Đồng thời, quyền lợi bảo hiểm cũng thường được chi trả theo người thụ hưởng đã chỉ định, giúp quá trình chuyển giao tài sản diễn ra nhanh hơn và ít bị ảnh hưởng bởi các thủ tục thừa kế phức tạp hoặc những vấn đề liên quan đến thuế và pháp lý.

Vì vậy, trong quản lý tài sản hiện đại, bảo hiểm không chỉ là công cụ bảo vệ rủi ro, mà thường được xem là một cấu phần chiến lược trong hệ thống quản lý gia sản của gia đình.

Nếu so sánh với các thị trường phát triển trong khu vực như Singapore hay Hồng Kông, giới tinh hoa tại Việt Nam hiện đang ở giai đoạn nào trong việc sử dụng bảo hiểm như một công cụ quản lý và bảo toàn tài sản?

Tại các thị trường này, bảo hiểm đã được tích hợp khá sâu vào hệ sinh thái quản lý tài sản của khách hàng giàu có. Ví dụ, khoảng 70% khách hàng giàu tại Singapore cho biết bảo hiểm chiếm hơn 10% trong cấu trúc kế hoạch tài sản và di sản của họ, và khoảng 75% sử dụng bảo hiểm cho mục tiêu chuyển giao tài sản và hoạch định di sản.

Trong khi đó, tại Việt Nam, phần lớn khách hàng vẫn tiếp cận bảo hiểm chủ yếu từ góc nhìn bảo vệ rủi ro cá nhân hoặc tích lũy tài chính, thay vì coi đây là một công cụ trong cấu trúc quản lý tài sản tổng thể.

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh của tầng lớp giàu mới và sự phát triển của các dịch vụ quản lý gia sản, nhận thức này đang dần thay đổi. Ngày càng nhiều khách hàng bắt đầu quan tâm tới các vai trò sâu hơn của bảo hiểm như tạo thanh khoản cho kế hoạch di sản, bảo vệ tài sản gia đình và hỗ trợ cấu trúc chuyển giao tài sản qua nhiều thế hệ.

Có thể nói, Việt Nam hiện đang ở giai đoạn chuyển tiếp: từ việc coi bảo hiểm là một sản phẩm tài chính riêng lẻ sang việc tích hợp nó như một phần trong chiến lược quản lý và bảo toàn tài sản dài hạn của gia đình.

Ở nhiều thị trường quốc tế, bảo hiểm thường được tích hợp trong mô hình family office và kế hoạch chuyển giao tài sản qua nhiều thế hệ. Theo bà, vì sao cách tiếp cận này vẫn chưa thực sự phổ biến tại Việt Nam?

Có một số lý do khiến cách tiếp cận này chưa thực sự phổ biến tại Việt Nam.

Thứ nhất, tầng lớp giàu tại Việt Nam vẫn còn khá “trẻ”. Phần lớn doanh nhân hiện nay là thế hệ sáng lập đầu tiên, nên ưu tiên của họ thường tập trung vào việc phát triển doanh nghiệp và tích lũy tài sản.

Những câu chuyện như hoạch định di sản hay chuyển giao tài sản qua nhiều thế hệ thường chỉ được quan tâm khi tài sản đã đạt tới một quy mô đủ lớn và gia đình bắt đầu bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ.

Thứ hai, hệ sinh thái quản lý gia sản tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hình thành. Ở các trung tâm tài chính như Singapore hay Hồng Kông, các gia đình giàu có thường sử dụng mô hình family office để quản lý tổng thể tài sản, trong đó các công cụ như đầu tư, bảo hiểm, thuế và pháp lý được tích hợp trong một chiến lược dài hạn. Trong khi đó tại Việt Nam, các dịch vụ này hiện vẫn còn khá phân tán.

Ngoài ra, tại nhiều thị trường quốc tế, các gia đình giàu thường sử dụng các cấu trúc trust (quỹ ủy thác) để quản lý và chuyển giao tài sản qua nhiều thế hệ. Trong cấu trúc này, tài sản được đặt dưới sự quản lý của một tổ chức độc lập (trustee) và được phân phối cho các thế hệ sau theo những quy tắc đã được thiết lập từ trước. Cách tiếp cận này giúp tài sản gia đình hạn chế tranh chấp thừa kế và tránh việc bị chia nhỏ qua nhiều thế hệ.

Trong khi đó, khung pháp lý liên quan đến trust hay family office tại Việt Nam vẫn còn khá hạn chế, nên việc tích hợp bảo hiểm vào các chiến lược quản lý gia sản nhiều thế hệ chưa thực sự phổ biến.

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh của tầng lớp giàu mới, có thể kỳ vọng rằng các giải pháp hoạch định di sản và quản lý gia sản bài bản – trong đó có bảo hiểm sẽ ngày càng được quan tâm nhiều hơn trong những năm tới.

Trong cấu trúc tài sản của giới siêu giàu, bảo hiểm nên chiếm tỷ trọng bao nhiêu?

Thực ra rất khó đưa ra một con số cố định, vì tỷ trọng này phụ thuộc khá nhiều vào cấu trúc tài sản và nhu cầu của từng khách hàng.

Ví dụ, với những người có tỷ trọng tài sản thanh khoản cao như cổ phiếu, trái phiếu hoặc các khoản đầu tư tài chính, nhu cầu bảo hiểm có thể thấp hơn vì các tài sản đó có thể chuyển đổi thành tiền khá nhanh.

Ngược lại, với những khách hàng có phần lớn tài sản nằm ở bất động sản hoặc doanh nghiệp, hoặc những người đang gánh vác trách nhiệm tài chính lớn, thì tỷ trọng bảo hiểm thường cần cao hơn.

Nếu nhìn ra thị trường quốc tế, một số nghiên cứu cho thấy nhiều khách hàng giàu bắt đầu phân bổ khoảng 10% tài sản sang bảo hiểm như một lớp tài sản mang tính phòng thủ.

Tuy vậy, trong thực tế tư vấn, con số phổ biến mà chúng tôi thường khuyến nghị vẫn là khoảng 5–10% thu nhập hàng năm dành cho bảo hiểm.

Trong quá trình tư vấn thực tế, bà đánh giá thế nào về khoảng cách giữa quy mô tài sản của người giàu tại Việt Nam với mức độ bảo vệ bằng bảo hiểm?

Theo trải nghiệm thực tế của chúng tôi, khoảng cách này vẫn còn khá lớn.

Phần lớn những người giàu tại Việt Nam hiện nay thuộc thế hệ F1 – tức là thế hệ đầu tiên tạo dựng tài sản. Họ thường tập trung rất nhiều nguồn lực vào việc phát triển doanh nghiệp hoặc đầu tư bất động sản.

Do đó, trong giai đoạn đầu, mối quan tâm lớn nhất của họ thường là làm sao để tài sản tiếp tục tăng trưởng, chứ chưa hẳn là bảo vệ hay hoạch định di sản.

Chính vì vậy, tư duy đưa bảo hiểm vào như một phần của chiến lược quản lý tài sản vẫn còn khá mới ở Việt Nam.

Trong trường hợp tài sản cá nhân và tài sản doanh nghiệp liên thông chặt chẽ, bảo hiểm nên được cấu trúc thế nào để hạn chế rủi ro hệ thống cho cả gia đình và doanh nghiệp?

Đây là tình huống khá phổ biến ở các doanh nhân, đặc biệt là thế hệ sáng lập, khi phần lớn tài sản của họ gắn với doanh nghiệp mà họ đang điều hành.

Trong trường hợp đó, nếu người sáng lập gặp biến cố, rủi ro không chỉ ảnh hưởng đến gia đình mà còn có thể tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp.

Vì vậy, bảo hiểm thường được cấu trúc theo hướng tách bạch các lớp bảo vệ cho cá nhân, gia đình và doanh nghiệp.

Ví dụ, bảo hiểm cho người sáng lập hoặc nhân sự chủ chốt có thể tạo ra nguồn thanh khoản kịp thời, giúp gia đình ổn định tài chính và hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các nghĩa vụ trong giai đoạn chuyển tiếp.

Ngoài ra, trong các kế hoạch chuyển giao doanh nghiệp cho thế hệ tiếp theo, bảo hiểm cũng có thể giúp cân bằng giá trị thừa kế giữa các thành viên trong gia đình, đặc biệt trong trường hợp chỉ một người tiếp quản doanh nghiệp.

Khi quy mô tài sản tăng nhanh, việc tái cấu trúc danh mục bảo hiểm nên được thực hiện theo nguyên tắc nào?

Ở Việt Nam, nhiều người thường đầu tư trước rồi mới nghĩ đến bảo hiểm, trong khi nguyên tắc tài chính đúng thường là xây dựng lớp bảo vệ rủi ro trước, sau đó mới đầu tư. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều khách hàng chỉ bắt đầu quan tâm đến bảo hiểm khi quy mô tài sản của họ đã khá lớn.

Ví dụ, khi một khách hàng sở hữu nhiều bất động sản hoặc đang vay vốn lớn để đầu tư, lúc đó họ mới bắt đầu xem xét các giải pháp bảo hiểm để bảo vệ cấu trúc tài sản hiện có.

Trong trường hợp xảy ra biến cố và cần tiền mặt ngay lập tức, bảo hiểm có thể giúp tạo nguồn thanh khoản nhanh, thay vì buộc phải bán tài sản trong thời điểm thị trường không thuận lợi.

Do vậy, danh mục bảo hiểm nên được đánh giá lại định kỳ, thường khoảng mỗi năm một lần, để đảm bảo mức độ bảo vệ luôn phù hợp với quy mô tài sản và các nghĩa vụ tài chính của khách hàng.

Cảm ơn bà đã trả lời phỏng vấn!

Nguyễn Lan